Sau khi mất gần hết đàn gia súc trong đợt hạn hán gần đây, anh Angelech Losoro đã từ bỏ vùng đất khô cằn ở tây bắc Kenya để đến với vùng nước hồ Turkana gần đó. Giờ đây, anh kiếm sống bằng nghề đánh bắt cá.
Trong giai đoạn 2021-2023, Kenya đối mặt với đợt hạn hán tồi tệ nhất trong 40 năm. Riêng tại hạt Turkana, hơn 200.000 người chăn nuôi như Losoro đã từ bỏ lối sống truyền thống. Anh chia sẻ: “Tôi tự nhủ, thay vì chết ở nơi này, hãy đến hồ và thử sức xem sao.”
Hồ Turkana, hồ sa mạc lâu dài lớn nhất thế giới và là Di sản Thế giới UNESCO, mang lại hy vọng. Trong những năm gần đây, hồ sản xuất 17.300 tấn cá, và theo một nghiên cứu mới từ Viện Nghiên cứu Thủy sản và Hàng hải Kenya (do WFP của Liên Hợp Quốc ủy thác và UNESCO điều phối), sản lượng có thể tăng đáng kể.
 |
Tuy nhiên, thách thức vẫn còn. Khi ngày càng nhiều người chăn nuôi chuyển sang nghề đánh cá, sự cạnh tranh giành tài nguyên đang giảm dần có thể dẫn đến xung đột giữa các cộng đồng. Người đánh cá cũng gặp khó khăn trong việc vận chuyển sản phẩm – vốn dễ hỏng – đến tay khách hàng.
WFP và UNESCO, phối hợp với chính quyền hạt Marsabit và Turkana, đang khởi động một chương trình mới nhằm khai thác tiềm năng kinh tế của hồ một cách bền vững cho những người sống dọc bờ hồ.
 |
Chương trình kéo dài 5 năm này được tài trợ bởi Vương quốc Hà Lan cùng nguồn hỗ trợ bổ sung từ Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển Liên bang Đức, sẽ hỗ trợ toàn bộ chuỗi giá trị, từ hồ đến bàn ăn.
“Chúng tôi cần đảm bảo mọi gia đình trong cộng đồng này hưởng lợi từ dự án, không chỉ trong ngắn hạn mà còn cho các thế hệ mai sau. Như vậy, chúng ta mới tạo ra được tương lai bền vững cho hồ Turkana và người dân nơi đây,” bà Louise Haxthausen, Giám đốc Văn phòng Khu vực Đông Phi của UNESCO nhấn mạnh.
Điều này bắt đầu từ việc giữ cho hồ "khỏe mạnh", thông qua việc thúc đẩy thực hành đánh bắt bền vững và quản lý hiệu quả tài nguyên nước. Chuyên môn khoa học và kỹ thuật của UNESCO đóng vai trò thiết yếu ở đây.
Ví dụ, để hiểu rõ hơn về trữ lượng cá, UNESCO đang thu thập dữ liệu về sản lượng đánh bắt và sinh khối cá qua các khảo sát lặp lại trong nhiều năm. Kết quả ban đầu cho thấy sự hiện diện của lượng lớn cá nhỏ sống gần mặt nước – loại cá vừa giàu dinh dưỡng vừa dễ xử lý, chỉ cần phơi khô dưới nắng.
Dựa trên công việc hiện có của WFP quanh bờ hồ, chương trình sẽ mở rộng các cơ sở bảo quản lạnh chạy bằng năng lượng mặt trời và thiết bị sấy khô bằng năng lượng mặt trời, đồng thời đào tạo cộng đồng về kỹ thuật xử lý và chế biến cá tốt hơn, giúp họ bán được giá cao hơn và tiếp cận các thị trường xa hơn.
Bà Claudia Ah Poe, Trưởng phòng Khí hậu, Phục hồi và Hệ thống Lương thực của WFP tại Kenya nhấn mạnh: “Đầu tư vào tiềm năng kinh tế của hồ Turkana không chỉ là tạo việc làm và thích nghi với biến đổi khí hậu, mà còn là xây dựng môi trường thuận lợi cho hòa bình và ổn định. Khi cộng đồng được tiếp cận tài nguyên được quản lý tốt và cơ hội, xung đột sẽ ít có cơ hội bùng phát.”
Do đó, chương trình sẽ trang bị cho ngư dân – đặc biệt là phụ nữ và thanh niên – kỹ năng phát triển kinh doanh để tiếp cận thị trường lớn hơn và nguồn tài chính. Đồng thời, nhận thức rằng một cộng đồng khỏe mạnh phụ thuộc vào chế độ ăn lành mạnh, chương trình hướng đến giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng địa phương – vốn thuộc hàng cao nhất cả nước – bằng cách khuyến khích người dân bổ sung thêm cá giàu protein vào bữa ăn.
Trong tất cả nỗ lực này, hợp tác là chìa khóa – vì những mục tiêu lớn không thể đạt được nếu hành động đơn lẻ. WFP, UNESCO và chính quyền hạt Marsabit, Turkana sẽ phối hợp chặt chẽ với các đối tác phát triển, khu vực tư nhân và cộng đồng địa phương. Qua đó, chương trình kỳ vọng mở khóa tiềm năng thực sự của hồ Turkana – và biến đổi cuộc sống cũng như sinh kế địa phương về lâu dài.
