Đánh thức di sản Liễn làng Chuồn trong không gian trăm tuổi giữa lòng Thủ đô

Chương trình được thiết kế với mục tiêu tái hiện không khí Tết cổ truyền theo cách chân thực và nhiều lớp, để cả du khách lẫn người dân Hà Nội có thể tiếp cận di sản bằng trải nghiệm trực tiếp. Trong cùng một không gian, công chúng có thể hòa vào nhịp múa lân rộn ràng, theo dõi múa rối nước, lắng nghe ca trù sâu lắng, những loại hình di sản phi vật thể đã được UNESCO ghi danh. Triển lãm tranh dân gian truyền thống mở ra một lát cắt thị giác mộc mạc nhưng giàu biểu tượng, gợi nhắc hệ mỹ cảm và tri thức dân gian của nhiều thế hệ trước.

Điểm đáng chú ý nằm ở chuỗi hoạt động thực hành. Người tham gia được trực tiếp gói bánh chưng, biểu tượng của sum họp và tri ân, tỉa hoa thủy tiên cầu may đầu năm, thưởng trà trong không khí quây quần. Việc chuyển trọng tâm từ xem sang làm giúp trải nghiệm văn hóa trở nên cụ thể và có độ thấm, thay vì chỉ dừng ở mức trình diễn. Qua đó, chiều sâu lịch sử và nền nếp sinh hoạt Tết được cảm nhận bằng hành động, không chỉ bằng lời giới thiệu.

Hoạt động Tết trong khuôn viên khách sạn trăm tuổi giữa lòng Thủ đô. Ảnh: BTC

Trọng tâm nổi bật của chương trình là chuyên đề "Đánh thức Di sản Liễn làng Chuồn", một nỗ lực nhằm tôn vinh và góp phần phục dựng dòng tranh chữ và liễn trang trí từng phát triển mạnh ở Huế nhưng đã gián đoạn hơn mười năm.

Theo tư liệu được giới thiệu tại sự kiện, vùng đất cố đô từng có ba dòng tranh dân gian tạo thế "chân vạc" gồm: tranh làng Sình, liễn làng Chuồn và tranh làng Tây Hồ. Liễn làng Chuồn khởi nguồn từ làng An Truyền, nay thuộc phường Mỹ Thượng, TP Huế, với đặc trưng là tranh chữ in trên liễn hồng điều hoặc giấy dó, bố cục câu đối và họa tiết đối xứng như đôi hạc, tứ linh. Khi nghệ nhân cuối cùng qua đời, mộc bản thất lạc, nghề dần biến mất, chỉ còn lại trong ký ức của các bậc cao niên.

Tại tọa đàm trong khuôn khổ “Không gian Tết Metropole”, anh Ngô Quý Đức, người khởi xướng dự án “Hồi sinh nghề Liễn làng Chuồn”, kể lại hành trình cá nhân gắn với tranh dân gian. Từ ký ức tuổi nhỏ mê tranh Hàng Trống mỗi dịp về nhà ông ngoại, đến khi đô thị hóa làm không gian nhà cổ và tranh Tết dần vắng bóng, anh bắt đầu các chuyến đi qua nhiều làng nghề từ Bắc vào Trung. Năm 2022, trong một lần về làng Chuồn, anh nghe lại câu chuyện về dòng liễn đã mất. Đến năm 2025, dự án phục dựng được quyết định khởi động.

Buổi tọa đàm về Liễn làng Chuồn. Ảnh: BTC

Theo chia sẻ của Ngô Quý Đức, động lực của anh và các cộng sự đến từ sự gắn bó lâu dài với tranh dân gian và sự đồng cảm với những người trẻ tại Huế mong muốn khôi phục nghề cũ. Khâu then chốt của quá trình phục dựng là tìm lại kỹ thuật mộc bản. Nhóm dự án đã tìm đến làng Thanh Liễu, Hải Dương, nơi có gần 600 năm truyền thống khắc in mộc bản, từng tham gia tạo ván in cho nhiều dòng tranh lớn.

Từ tháng 10 năm 2025, anh Đức hợp tác với nghệ nhân Nguyễn Công Tráng và nghệ nhân trẻ Nguyễn Công Đạt để tái tạo mộc bản dựa trên tư liệu còn lại. Quá trình thực hiện kéo dài nhiều tháng, riêng bản chữ Phúc và họa tiết tứ linh mất hơn hai tháng khắc, bản đôi hạc lấy cảm hứng từ tam quan chùa Hà Trung cần thêm hai tuần hoàn thiện.

Không khí Xuân rộn ràng trong ngày di sản Liễn làng Chuồn "hồi sinh". Ảnh: BTC

Bộ liễn hoàn chỉnh, gồm bản ba tấm và năm tấm, được ra mắt tại Huế đầu tháng 1 năm 2026 trước khi giới thiệu tại Hà Nội. Tại Metropole, công chúng được theo dõi trọn quy trình từ giới thiệu tư liệu, tọa đàm, đến trình diễn và thực hành in liễn mỗi ngày. Người xem có thể quan sát từng công đoạn, từ bản khắc ngược đến bản in xuôi, từ giấy nhuộm thủ công bằng chu sa, hoa hiên đến khi hình rồng phượng, chữ nghĩa hiện lên trọn vẹn.

Theo Ngô Quý Đức, việc phục dựng liễn làng Chuồn mới là bước khởi đầu, mục tiêu dài hơi là đưa di sản trở lại sinh hoạt thường nhật thay vì chỉ tồn tại trong trưng bày hay hoài niệm. Kế hoạch tiếp theo gồm phục dựng các bản chữ "Lộc", "Thọ", "Thần" và tiến tới tìm lại dòng tranh Tây Hồ đã thất truyền hơn 80 năm.

Trong bối cảnh đó, Metropole, với vị thế một không gian văn hóa lâu năm giữa trung tâm Hà Nội, trở thành điểm nối để câu chuyện phục hồi di sản từ miền Trung được giới thiệu rộng rãi hơn tới công chúng phía Bắc.

Nghệ nhân trực tiếp thực hiện bản khắc trong chuỗi hoạt động. Ảnh: BTC