Dịch chuyển “thuần thương mại” sang sáng tạo
Trong hơn một thập kỷ qua, cụm từ “đổi mới sáng tạo” đã trở thành trọng tâm trong nhiều lĩnh vực phát triển kinh tế của Việt Nam. Tuy nhiên, để biến khẩu hiệu ấy thành năng lực thật sự trong sản xuất – kinh doanh lại là một hành trình dài, đòi hỏi tư duy chiến lược, đầu tư công nghệ và sự kiên định bền bỉ.
Nhiều doanh nghiệp khoa học công nghệ trong nước đang dần vượt qua giai đoạn “nhập khẩu – lắp ráp”, tiến tới tự chủ công nghệ và phát triển sản phẩm mang bản sắc Việt Nam. Đó không chỉ là bước chuyển mô hình, mà còn là sự thay đổi căn bản trong cách doanh nghiệp nhìn nhận vai trò của khoa học và sáng tạo đối với phát triển kinh tế.
Trước đây, đa phần doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực thiết bị khoa học và môi trường hoạt động theo mô hình thương mại hóa sản phẩm nhập khẩu. Nhưng trong bối cảnh hội nhập sâu và cạnh tranh gay gắt, nhiều doanh nghiệp đã tự đặt câu hỏi: “Nếu không đổi mới, liệu có thể tồn tại trong chuỗi giá trị đang thay đổi từng ngày?”.
Từ câu hỏi đó, một số doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư vào nghiên cứu – phát triển (R&D), hình thành đội ngũ kỹ sư sáng chế và hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu để nội địa hóa công nghệ. Nhờ đó, họ không chỉ giảm phụ thuộc vào nhập khẩu mà còn từng bước làm chủ công nghệ lõi, mở rộng thị trường và khẳng định năng lực sáng tạo của doanh nghiệp Việt.
Câu chuyện nhìn từ công ty Phượng Hải
Trong số những doanh nghiệp đi theo con đường này, Công ty Cổ phần Khoa học Kỹ thuật Phượng Hải (Phuonghai JSC) là một ví dụ điển hình. Doanh nghiệp do ông Nguyễn Mạnh Hiến sáng lập và điều hành đã có hơn hai thập niên phát triển trong lĩnh vực thiết bị phân tích, quan trắc môi trường và giải pháp phòng thí nghiệm xanh.
Điều làm nên khác biệt của ông Hiến không nằm ở quy mô, mà ở cách tiếp cận đổi mới sáng tạo. Thay vì chỉ nhập khẩu hay phân phối thiết bị sẵn có, ông lựa chọn con đường khó hơn: tự nghiên cứu, phát triển công nghệ và nội địa hóa các giải pháp.
 |
Phuonghai JSC tham gia triển lãm tại Hội Nghị Uỷ Hội Sông Mê Kông Quốc Tế (MRC) tại Lào năm 2023 |
Từ năm 2018, Phuonghai JSC đã đầu tư vào R&D hệ thống quan trắc thông minh sử dụng AI và IoT để giám sát chất lượng nước và không khí theo thời gian thực. Các sản phẩm như SmartpH không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn được đánh giá cao ở khu vực nhờ tính ổn định, khả năng tùy biến và hướng đến bền vững.
“Đổi mới không nhất thiết là đột phá mang tính toàn cầu. Với tôi, đổi mới là khả năng giải quyết vấn đề cụ thể bằng cách hiệu quả và bền vững hơn,” ông Hiến chia sẻ trong một hội thảo về công nghệ phân tích.
Song song với thiết bị quan trắc, Phuonghai JSC còn là một trong những doanh nghiệp tiên phong theo đuổi mô hình “phòng thí nghiệm xanh” (Green Laboratory) – hướng đi kết hợp giữa thiết kế công nghiệp, tiêu chuẩn an toàn và yếu tố bền vững.
Dưới thương hiệu BestLab, công ty phát triển hệ sinh thái phòng thí nghiệm tổng thể, trong đó hiệu quả năng lượng, xử lý khí thải, vật liệu tái chế và an toàn vận hành được tích hợp thành một cấu trúc thống nhất. Nhiều sản phẩm đã đạt chuẩn quốc tế, góp phần đưa thương hiệu Việt vươn ra thị trường quốc tế.
“Phòng thí nghiệm xanh không chỉ là câu chuyện về kỹ thuật, mà còn là tư duy mới trong tổ chức công việc – nơi hiệu quả, an toàn và bền vững trở thành giá trị cốt lõi,” ông Hiến nhấn mạnh.
Điểm đáng chú ý trong chiến lược của ông Nguyễn Mạnh Hiến là sự kết hợp hài hòa giữa công nghệ và con người. Phuonghai JSC không tập trung vào tự động hóa thuần túy mà chú trọng xây dựng năng lực sáng tạo nội bộ – từ kỹ sư thiết kế, lập trình cho đến kỹ thuật viên lắp đặt. Ông gọi đó là “đổi mới trong hành vi tổ chức” – nơi mỗi nhân sự hiểu rằng sáng tạo không chỉ là nhiệm vụ, mà là tinh thần chung của doanh nghiệp.
Chính triết lý này đã giúp Phuonghai phát triển được sản phẩm hoàn toàn nội địa hóa, từ phần cứng cảm biến đến phần mềm quản lý dữ liệu – mở ra hướng đi tự chủ cho ngành thiết bị khoa học tại Việt Nam.
Tầm nhìn của người làm kỹ thuật
Theo các chuyên gia, điểm chung của những doanh nghiệp tiên phong như Phuonghai JSC là tinh thần tự học, dám thử nghiệm và dám thất bại.
Họ không chờ đợi chuyển giao, mà tự mình phát triển sản phẩm dựa trên hiểu biết thực tế của thị trường. Đó là nền tảng để Việt Nam từng bước hình thành “chủ quyền công nghệ” – nơi doanh nghiệp không chỉ sử dụng, mà còn kiến tạo công nghệ phục vụ cộng đồng.
Ở tuổi 50, ông Nguyễn Mạnh Hiến vẫn giữ tinh thần của một người kỹ sư: kiên định, thực tế và sáng tạo. Ông không chỉ điều hành doanh nghiệp mà còn tham gia các diễn đàn khoa học, chương trình đổi mới sáng tạo, kết nối giới nghiên cứu và doanh nghiệp trong lĩnh vực môi trường, năng lượng và công nghiệp sạch.
 |
| Doanh nhân Nguyễn Mạnh Hiến |
Dưới góc nhìn của nhiều chuyên gia, sự kiên định với nghiên cứu ứng dụng cùng tư duy kinh doanh dựa trên tri thức khoa học đã giúp ông trở thành một trong những gương mặt tiên phong của chuyển đổi công nghiệp xanh tại Việt Nam.
Con đường từ nhập khẩu sản phẩm đến làm chủ công nghệ chưa bao giờ dễ dàng. Nó đòi hỏi vốn, nhân lực, thời gian và tư duy kiên định về tri thức. Nhưng nhìn vào những nỗ lực của các doanh nghiệp như Phuonghai JSC, có thể thấy một tín hiệu đáng mừng: Việt Nam đang dần bước qua giai đoạn “bắt kịp”, để hướng tới “sáng tạo và dẫn dắt” trong các lĩnh vực mũi nhọn.
