Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục đề cao vai trò của văn hóa như một trụ cột của phát triển bền vững, đồng thời là nguồn lực mềm quan trọng trong việc nâng cao vị thế quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.
Đó là mong muốn được Tiến sĩ dân tộc học Hoàng Thị Hồng Hà, đang sinh sống và làm việc tại Pháp, chia sẻ trước thềm sự kiện chính trị hết sức quan trọng của đất nước, diễn ra từ ngày 19-25/1 tại Hà Nội.
Theo Tiến sĩ Hồng Hà, Đại hội XIII đã đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội, tạo nền tảng quan trọng cho việc nhìn nhận văn hóa như một trụ cột phát triển.
Trên cơ sở đó, cộng đồng những người hoạt động văn hóa kỳ vọng Đại hội XIV sẽ cụ thể hóa mạnh mẽ hơn định hướng này bằng các cơ chế thực thi hiệu quả.
Trước hết, Đại hội XIV được kỳ vọng sẽ hoàn thiện thể chế và hạ tầng cho công nghiệp văn hóa, sở hữu trí tuệ và kinh tế sáng tạo. Đây không chỉ là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dựa trên bản sắc, mà còn là phương thức gia tăng sức mạnh mềm và hình ảnh quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Thứ hai, Việt Nam có thể đầu tư mạnh hơn vào giáo dục văn hóa, ngoại giao văn hóa và hợp tác sáng tạo quốc tế, đặc biệt với thế hệ trẻ và cộng đồng người Việt ở nước ngoài.
Theo Tiến sĩ Hồng Hà, kinh nghiệm từ Pháp cho thấy văn hóa chỉ phát huy bền vững khi đi vào giáo dục, đời sống và mạng lưới quốc tế của nghệ sĩ, học giả và cộng đồng.
Thứ ba, việc bảo tồn di sản gắn với cộng đồng, số hóa tài nguyên văn hóa và xây dựng nền tảng văn hóa số sẽ giúp Việt Nam vừa giữ được ký ức văn hóa dân tộc, vừa mở rộng tiếp cận toàn cầu. Đây là thời điểm để văn hóa trở thành nguồn lực mềm, thúc đẩy sự gắn kết xã hội và nâng tầm vị thế của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
Tiến sĩ Hồng Hà cho rằng trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, Việt Nam cần tiếp tục xem văn hóa như một trụ cột chiến lược của phát triển bền vững và là nền tảng xây dựng bản sắc quốc gia.
Đại hội XIV có thể định hướng mạnh hơn vào việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc trên cơ sở hiện đại hóa, gắn với đời sống đương đại và nhu cầu tiếp nhận của công chúng, thay vì chỉ dừng lại ở bảo tồn về hình thức.
Song song với đó, cần khuyến khích tự do sáng tạo và mở rộng không gian cho các nghệ sỹ, nhà thiết kế, đơn vị sáng tạo và cộng đồng thực hành di sản.
Theo Tiến sĩ Hồng Hà, kinh nghiệm ở Pháp cho thấy sáng tạo là cầu nối giúp di sản “sống” và trở nên hấp dẫn với thế hệ trẻ, đồng thời tạo ra sản phẩm văn hóa có khả năng cạnh tranh quốc tế. Cơ chế hỗ trợ công nghiệp văn hóa, sở hữu trí tuệ, lưu thông sản phẩm và hợp tác quốc tế vì thế rất quan trọng.
Một định hướng then chốt khác là ngoại giao văn hóa và giáo dục văn hóa cho kiều bào. Việc tiếp thu tinh hoa thế giới không mâu thuẫn với bảo tồn bản sắc, nếu Việt Nam chủ động định vị mình trong dòng chảy toàn cầu.
Theo Tiến sĩ Hồng Hà, hỗ trợ cộng đồng người Việt tại Pháp duy trì tiếng Việt, di sản và nghệ thuật truyền thống trong môi trường đa văn hóa chính là cách để văn hóa Việt Nam “lan tỏa từ bên trong.”
Cuối cùng, chuyển đổi số và các nền tảng văn hóa số sẽ giữ vai trò tăng sức lan tỏa của văn hóa Việt ra thế giới. Số hóa di sản, phát triển nội dung số, xuất bản đa ngôn ngữ và kết nối mạng lưới sáng tạo quốc tế giúp hình ảnh Việt Nam hiện diện liên tục và có chiều sâu hơn trên trường quốc tế.
Khi văn hóa trở thành nguồn lực mềm, Việt Nam sẽ nâng cao được vị thế, hình ảnh và sức cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.
Là người Việt Nam ở nước ngoài trực tiếp tham gia hoạt động văn hóa-nghệ thuật, Tiến sĩ Hồng Hà nhận thấy tiềm năng đóng góp của đội ngũ văn nghệ sỹ, học giả và trí thức Việt kiều cho sự phát triển văn hóa của đất nước là rất lớn, nhưng vẫn chưa được khai thác một cách hệ thống.
Trên cơ sở đó, Tiến sĩ Hồng Hà bày tỏ kỳ vọng rằng Đại hội XIV lần này có thể tạo ra bước chuyển mới thông qua việc nhìn nhận cộng đồng Việt kiều như một “thiết chế văn hóa mềm” quan trọng của quốc gia trong chiến lược hội nhập và quảng bá bản sắc Việt Nam ra thế giới.
Để phát huy hiệu quả nguồn lực này, theo Tiến sĩ Hồng Hà, cần có cơ chế kết nối thường xuyên, cởi mở và linh hoạt giữa cơ quan quản lý văn hóa trong nước với các mạng lưới văn hóa Việt Nam ở nước ngoài. Thay vì chỉ mời tham gia theo từng chương trình riêng lẻ, có thể hình thành các mạng lưới hợp tác dài hạn về di sản, nghệ thuật, công nghiệp sáng tạo, ngoại giao văn hóa và nghiên cứu học thuật, với cơ chế chia sẻ thông tin, hỗ trợ pháp lý và đồng tổ chức sự kiện.
Bên cạnh đó, cần có chính sách khuyến khích sáng tạo và bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ cho nghệ sĩ Việt ở nước ngoài khi làm việc với đối tác trong nước, đồng thời hỗ trợ xuất bản, lưu thông tác phẩm và trao đổi nghệ sỹ quốc tế.
Bà chia sẻ rằng kinh nghiệm tại Pháp cho thấy khi có môi trường thuận lợi, văn hóa và nghệ thuật trở thành cầu nối mạnh mẽ giữa các cộng đồng, giúp thúc đẩy hình ảnh quốc gia một cách tự nhiên và hiệu quả.
Cuối cùng, có thể đẩy mạnh ngoại giao văn hóa thông qua cộng đồng người Việt tại các nước sở tại, đặc biệt là các quốc gia có đời sống nghệ thuật và học thuật phát triển.
Tiến sĩ Hồng Hà khẳng định rằng khi trí thức và văn nghệ sỹ Việt kiều được tham gia như chủ thể sáng tạo, không chỉ với vai trò “đại diện văn hóa”, họ sẽ góp phần làm đa dạng hóa hình ảnh Việt Nam, nâng cao sức mạnh mềm, đồng thời củng cố kết nối tinh thần giữa Việt Nam với cộng đồng kiều bào trên thế giới.
Tiến sĩ dân tộc học Hoàng Thị Hồng Hà được biết đến rộng rãi với vai trò “Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài năm 2025” cho những nỗ lực dài hạn gìn giữ và lan tỏa tiếng mẹ đẻ và bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam tại châu Âu.
Hiện chị sinh sống và công tác tại Paris, Pháp, nơi chị dành nhiều tâm huyết cho các hoạt động giáo dục, nghiên cứu và quảng bá văn hóa Việt Nam trong cộng đồng kiều bào và bạn bè quốc tế.
Hiện Tiến sĩ Hồng Hà là Chủ tịch Hội Tinh hoa Việt Nam (Parfums du Vietnam) và trực tiếp mở các lớp học tiếng Việt cho cả kiều bào và người Pháp, biên soạn tài liệu dạy tiếng Việt và tổ chức nhiều chương trình giao lưu văn hóa quy mô.
Tiến sĩ Hồng Hà cũng đồng sáng tác cuốn sách song ngữ “Việt Nam - Hành trình ký ức” nhằm giới thiệu sâu sắc văn hóa, lịch sử và ký ức Việt Nam trong đối thoại với nghệ thuật quốc tế.
