Khoảng 1.423 tỷ đồng tu bổ di tích
TP.HCM hiện sở hữu hệ thống di sản lịch sử - văn hóa phong phú. Khối lượng di tích lớn cùng sự đa dạng về loại hình không chỉ khẳng định bề dày lịch sử của thành phố mà còn đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
 |
Đình cổ là một phần bản sắc văn hóa của người dân Gia Định – Sài Gòn – TP.HCM. |
Ông Hoàng Nghị - Trưởng phòng Di sản văn hóa, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM cho biết, hiện thành phố quản lý 321 di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh đã được xếp hạng, gồm 4 di tích quốc gia đặc biệt, 99 di tích quốc gia và 218 di tích cấp thành phố. Ngoài ra, 226 công trình, địa điểm đang được đưa vào danh mục kiểm kê, tạo nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu, bảo tồn và lập hồ sơ xếp hạng trong thời gian tới.
Trong hệ thống di sản đó, 92 đình, miếu cổ đã được xếp hạng, phân bố tại nhiều địa phương trên địa bàn. Nhiều công trình tiêu biểu như: Đình Bình Đông, Đình thần Linh Đông, Đình Xuân Hiệp, Đình Thắng Tam, Đình thần An Khánh, Đình Phong Phú, Đình Tân Thông hay Miếu Tân Kỳ - Miếu Ông Bổn...; không chỉ là nơi thờ tự mà còn là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nơi gìn giữ lễ hội truyền thống, phong tục tập quán và ký ức về quá trình mở mang bờ cõi.
Tuy nhiên, một số công trình nằm tại khu vực đô thị hóa nhanh hoặc vùng trũng thấp chịu tác động của thời tiết cực đoan, ngập nước và triều cường. Sau nhiều năm tồn tại, nhiều hạng mục như mái, kết cấu gỗ, nền móng và tường bao đã xuất hiện dấu hiệu xuống cấp, đòi hỏi phải được khảo sát, đánh giá hiện trạng và có phương án tu bổ kịp thời nhằm hạn chế nguy cơ xuống cấp nghiêm trọng hơn.
Trong thời gian qua, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM đã tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho ban quản lý di tích và ban quý tế, góp phần nâng cao năng lực bảo vệ, gìn giữ và phát huy giá trị di sản. Đồng thời, một số di tích là đình triển khai công tác trùng tu, tu bổ, tôn tạo bằng ngân sách nhà nước và đã hoàn thành như: Đình Thông Tây Hội, Đình Bình Trường, Đình Chí Hòa, Đình Phú Lạc, Đình Tân Túc, Đình Xóm Huế, Đình Thắng Tam và Danh lam thắng cảnh Dinh Cô...; Một số nơi như: Đình Linh Đông và Đình Tân Thới Nhứt huy động nguồn lực xã hội hóa...
Bên cạnh đó, thành phố triển khai công tác lập hồ sơ theo quy trình từ nhận diện, kiểm kê, lập lý lịch khoa học, xác định giá trị, khoanh vùng bảo vệ, hoàn thiện hồ sơ và trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Việc quản lý di tích ngày càng được thực hiện chặt chẽ hơn, gắn với yêu cầu bảo vệ yếu tố gốc cấu thành di tích và phù hợp với tình hình phát triển đô thị.
 |
Thành phố quản lý 321 di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh đã được xếp hạng; trong đó có 92 đình, miếu cổ. |
Trong giai đoạn 2021–2025, thành phố đã triển khai tu bổ 83 di tích và công trình với tổng kinh phí khoảng 1.423 tỷ đồng, trong đó 980 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước và 443 tỷ đồng từ nguồn vốn xã hội hóa. Bước sang giai đoạn 2026–2030, nhiều dự án tiếp tục được đưa vào danh mục đầu tư công như: Đình Bình Thọ, Đình Linh Tây, Đình Dương Văn Hạnh, Đình Bình Nhâm, Đình Tân Thới, Đình An Nhơn và Đình Long Điền.
Đưa di sản đến gần đời sống
Ông Hoàng Nghị cho biết, công tác quản lý di sản văn hóa luôn nhận được sự quan tâm chỉ đạo của lãnh đạo thành phố. Luật Di sản văn hóa năm 2024 cùng các nghị định, thông tư thi hành Luật liên quan ban hành đã tạo cơ sở pháp lý thuận lợi hơn cho công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản. thành phố cũng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong kiểm kê, quản lý hồ sơ, số hóa dữ liệu và truyền thông, giáo dục về di sản.
Ngoài những thuận lợi, công tác bảo tồn đình, miếu cổ vẫn đối mặt với không ít khó khăn thách thức. Quá trình đô thị hóa nhanh, áp lực phát triển hạ tầng, biến đổi khí hậu, ngập nước, triều cường và tác động của môi trường đang ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều di tích, nhất là các đình, miếu, công trình kiến trúc cổ. Bên cạnh đó, vật liệu truyền thống, kỹ thuật tu bổ chuyên sâu và đội ngũ thợ lành nghề trong lĩnh vực bảo tồn di tích còn hạn chế. Hiệu quả khai thác, phát huy giá trị di tích gắn với du lịch, giáo dục và công nghiệp văn hóa ở một số nơi vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
TP.HCM đã và đang triển khai thực hiện đồng bộ nhiều chủ trương, chính sách về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, không chỉ hướng đến việc bảo tồn các giá trị gốc của di tích mà còn xem di sản là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển văn hóa, du lịch và kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
 |
Thành phố triển khai nhiều giải pháp với mục tiêu đưa di sản văn hóa đến gần hơn với đời sống đương đại. |
Ông Hoàng Nghị cho biết, trong thời gian tới Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM sẽ tham mưu triển khai một số định hướng, giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, tiếp tục nâng cao chất lượng công tác quản lý nhà nước về di sản văn hóa, tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành văn bản pháp luật về bảo vệ và phát huy giá trị di sản...
Thứ hai, triển khai thực hiện việc kiểm kê di sản văn hóa, đẩy mạnh công tác bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích, ưu tiên các di tích xuống cấp, có nguy cơ hư hỏng hoặc có giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật. Thứ ba, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý và phát huy giá trị di tích, hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu số đồng bộ, phục vụ công tác chuyên môn, giáo dục truyền thống và quảng bá hình ảnh thành phố.
Thứ tư, tiếp tục huy động nguồn lực phù hợp để phục vụ công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản; từng bước gắn bảo tồn di tích với phát triển du lịch văn hóa, công nghiệp văn hóa và xây dựng không gian văn hóa đặc trưng. Thứ năm, chú trọng công tác bồi dưỡng, đào tạo, tập huấn những người trực tiếp quản lý, trông coi và tu bổ, tôn tạo và phục dựng các di tích lịch sử - văn hóa. Và cuối cùng là mục tiêu đưa di sản văn hóa đến gần hơn với đời sống đương đại, để mỗi di tích không chỉ là nơi lưu giữ giá trị lịch sử, mà còn là không gian giáo dục truyền thống, sinh hoạt văn hóa cộng đồng và phát triển bền vững của đô thị.
