Phát biểu tại cuộc họp với các nước thành viên Liên minh châu Phi (AU) ở Geneva, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết các khoản cắt giảm đột ngột và nghiêm trọng nguồn tài trợ quốc tế đã gây gián đoạn sâu rộng đối với hệ thống y tế và dịch vụ thiết yếu tại hàng chục quốc gia.
WHO cho biết trong năm 2025, nguồn viện trợ y tế bên ngoài dự kiến giảm hơn 30% so với năm 2023, khiến khoảng 70% các nước thu nhập thấp và trung bình bị ảnh hưởng trực tiếp. Khoảng 1/3 số quốc gia hiện ghi nhận tình trạng thiếu nghiêm trọng thuốc thiết yếu và các chương trình y tế cơ bản.
Ông Tedros nhấn mạnh: “Thế giới đang đối mặt với tình trạng khẩn cấp về tài chính y tế đòi hỏi hành động phối hợp và khẩn trương”. Ông cho biết ngay cả trước khi xảy ra các đợt cắt giảm viện trợ, tài chính y tế toàn cầu đã “lệch khỏi quỹ đạo” do gánh nặng nợ công tăng mạnh sau đại dịch COVID-19, dẫn tới tình trạng thiếu đầu tư kéo dài trong lĩnh vực y tế công.
Theo WHO, chính quyền của Tổng thống Donald Trump cắt giảm mạnh viện trợ nước ngoài, cùng với việc các nhà tài trợ quốc tế khác thắt chặt chi tiêu, gây tác động nghiêm trọng tới nhiều quốc gia châu Phi và các nền kinh tế đang phát triển vốn phụ thuộc vào viện trợ để duy trì các dịch vụ y tế cơ bản.
Giám đốc Quỹ Toàn cầu phòng, chống AIDS, Lao và Sốt rét - ông Peter Sands cho rằng cuộc khủng hoảng hiện nay là “lời cảnh tỉnh” để các quốc gia châu Phi đẩy nhanh tiến trình tự chủ tài chính y tế.
Trong hướng dẫn công bố cùng ngày, WHO kêu gọi các nước: Tăng đầu tư trong nước cho y tế, đặc biệt ưu tiên tiếp cận dịch vụ cho người nghèo; Bảo vệ ngân sách y tế ngay cả khi tài chính công gặp khó khăn; Ưu tiên chi tiêu cho các dịch vụ và sản phẩm có hiệu quả sức khỏe cao nhất trên mỗi đồng ngân sách.
Một số quốc gia châu Phi đã bắt đầu hành động. Nigeria tăng ngân sách y tế thêm 200 triệu USD trong năm nay để bù đắp thiếu hụt viện trợ, trong khi Ghana bỏ trần thuế tiêu thụ đặc biệt dành cho bảo hiểm y tế quốc gia, qua đó tăng chi tiêu cho y tế thêm 60%.
Ủy viên AU phụ trách y tế Amma Twum-Amoah khẳng định: “Tăng đầu tư cho y tế không phải là một khoản chi phí, mà là khoản đầu tư mang lại lợi nhuận xã hội cao nhất. Châu Phi phải tự tài trợ cho tương lai y tế của mình – từ phụ thuộc sang chủ quyền y tế”.
