Đây là sự kiện quan trọng nhằm góp phần nhận diện những yêu cầu mới của phát triển đất nước trong bối cảnh quốc tế và trong nước biến đổi nhanh chóng, đồng thời làm rõ các luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc xác lập mô hình phát triển mới của Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo.
Phát biểu khai mạc, PGS.TS Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhận định rằng việc lựa chọn mô hình phát triển trong giai đoạn này không đơn thuần là sự cân nhắc giữa tăng trưởng theo "chiều rộng" hay "chiều sâu", mà vấn đề cốt lõi nằm ở sự chuyển dịch căn bản và toàn diện trên toàn bộ hệ sinh thái phát triển.
Thực tiễn cho thấy, những nền kinh tế nhanh chóng nắm bắt và tận dụng thành tựu khoa học, công nghệ đã bứt phá mạnh mẽ; ngược lại, những quốc gia chậm thích ứng đang đối mặt với nguy cơ tụt hậu.
Quan điểm phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được thể hiện rõ trong các văn kiện của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước, đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, coi đây là một trong những nhiệm vụ trung tâm. Đối với Việt Nam, phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là định hướng chiến lược.
Tiếp cận dưới góc độ xác lập mô hình sau 40 năm đổi mới, TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, đã đặt ra những vấn đề mang tính gợi mở về cấu trúc của hệ thống mô hình phát triển đất nước. Hiện nay có nhiều cách phân chia và tiếp cận khác nhau, nhưng vấn đề đặt ra là cần thống nhất cách tiếp cận tổng thể, bảo đảm mô hình phát triển bao quát đầy đủ các lĩnh vực, đồng thời làm rõ các yếu tố nền tảng, động lực, trung tâm và cơ chế vận hành của mô hình.
Một băn khoăn khác là sau khi xác định được cấu trúc mô hình, cần làm rõ vai trò của từng thành phần: đâu là lõi (triết lý, mục tiêu, động lực), đâu là các trụ cột, và mối quan hệ giữa chúng. Đặc biệt, cần phân biệt giữa mô hình phát triển tổng thể với cơ chế vận hành như kinh tế thị trường - đây là nền tảng vận hành chứ không đồng nhất với toàn bộ mô hình phát triển.
Cũng tại Diễn đàn, nhiều ý kiến của chuyên gia cho rằng, mô hình phát triển mới của Việt Nam cần được xây dựng trên các trụ cột: Thể chế phát triển hiện đại, khoa học công nghệ tiên tiến, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng, dữ liệu số thống nhất, đồng bộ, dùng chung đảm bảo điều kiện “đúng, đủ, sạch, sống” và đặc biệt phải sớm hình thành thị trường dư liệu để phát triển ngành kinh tế dữ liệu.
Đồng thời, cần xác định rõ định hướng và chiến lược ưu tiên lựa chọn, đầu tư vào các công nghệ chiến lược, gắn với định hướng phát triển các ngành, lĩnh vực sản xuất và công nghiệp trọng điểm của Việt Nam, qua đó góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số và bảo đảm tự chủ công nghệ quốc gia.
Các đại biểu tham dự thống nhất cho rằng, để hiện thực hoá mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới, Việt Nam cần có cách tiếp cận mới trong xác lập mô hình phát triển quốc gia một cách xuyên suốt và đồng bộ, trong đó phải coi khoa học công nghệ, đổi mới thể chế, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng kết cấu hạ tầng hiện đại, thúc đẩy liên kết vùng và phát huy vai trò các chủ thể kinh tế, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời đầu tư xứng tầm cho văn hoá, di sản và đảm bảo môi trường sinh thái.
