 |
Sau khi thu hút hơn 110.000 lượt khách tại Điện Kiến Trung, Đại nội Huế vào tháng 03/2025, triển lãm “Trời, Non, Nước|Allusive Panorama” tiếp tục hành trình với điểm dừng tại Hà Nội. Từ ngày 24/04 đến 10/05/2026, Art Nation phối hợp cùng Viện Pháp tại Việt Nam và Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu Quốc Tử Giám tổ chức chặng thứ hai của chuỗi triển lãm tại di tích Văn Miếu Quốc Tử Giám. Với tiêu chuẩn trưng bày quốc tế, “Trời, Non, Nước” trở thành triển lãm mỹ thuật về Hàm Nghi có quy mô lớn đầu tiên được tổ chức tại Thủ đô.
Trong lần này, “Trời, Non, Nước” sẽ trưng bày 20 tác phẩm quy tụ từ 10 bộ sưu tập tư nhân. Các tác phẩm đã được hồi hương, thẩm định, bảo quản và phục chế bởi các chuyên gia đầu ngành và được đồng giám tuyển bởi nhà nghiên cứu mỹ thuật Ace Lê và Tiến sỹ Amandine Dabat – hậu duệ đời thứ 5 của vua Hàm Nghi, tác giả cuốn sách “Hàm Nghi – Hoàng đế lưu vong, nghệ sỹ ở Alger”.
 |
| Vua Hàm Nghi, “Phong cảnh với cây bách (Menthon-Saint-Bernard)” (1906), 27 x 40,5 cm, sơn dầu trên toan. |
 |
Vua Hàm Nghi, “Bờ hồ rợp bóng cây (hồ Geneva)” (khoảng 1920), sơn dầu trên toan, 38 x 55 cm. |
Giữa mạch tiếp nối đó, câu chuyện về Hàm Nghi không chỉ dừng ở quy mô triển lãm mà còn mở ra một cách nhìn lại về vị trí của ông trong lịch sử mỹ thuật. Chia sẻ về sự kiện, giám tuyển Ace Lê nhận định: “Cựu hoàng Hàm Nghi (1871–1944) được biết đến rộng rãi trong sử ta với tư cách một vị anh hùng dân tộc, người phát động chiếu Cần Vương rồi bị thực dân Pháp bắt và lưu đày tại Algeria đến khi qua đời. Tuy nhiên, lịch sử mỹ thuật lại lãng quên ngài trong gần 100 năm qua. Ít người biết rằng, ngài là họa sỹ Việt đầu tiên được đào tạo theo giáo trình hàn lâm Tây phương, mở ra buổi bình minh cho dòng mỹ thuật Đông Dương, cũng là chương đầu tiên của mỹ thuật hiện đại Việt Nam”.
Trong những năm tháng lưu đày tại Algeria, hội họa trở thành nơi Hàm Nghi gửi gắm nỗi hồi cố và tự đối thoại. Ngài từng viết trong thư nháp gửi đại tá De Gondrecourt ngày 01/01/1897 (nguồn thuộc nghiên cứu của Tiến sỹ Amandine Dabat) rằng: “Như vậy, có thể nói, các tác phẩm này [...] là một phần đời tôi; tôi đọc thấy qua tranh mình vẽ: thăng trầm trong những suy nghĩ u buồn của tôi, niềm vui trong tôi cùng muôn vàn sắc thái của nó, tôi lần lượt là ủi từng nếp gấp trong trái tim mình, và với tôi, nguồn cảm hứng để khai thác chính là sự khích lệ và những niềm an ủi".
 |
Vua Hàm Nghi, “Bình minh trên hồ” (1910), sơn dầu trên toan, 24,5 x 32,5 cm. |
Nằm trong khuôn khổ hoạt động kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026). Ông Lê Xuân Kiêu – Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết: “Một sự kiện nghệ thuật quy mô như ‘Trời, Non, Nước’ luôn mang tới những đóng góp quan trọng trong hành trình chuyển hóa di tích thành không gian sáng tạo độc đáo. Việc trưng bày các tác phẩm của cựu hoàng tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám là lời tôn vinh dành cho những giá trị tri thức vốn luôn được đề cao trong lịch sử dân tộc. Chúng tôi tin rằng triển lãm sẽ đưa di tích trở thành điểm hẹn cho công chúng trong dịp lễ năm nay, tiếp tục nuôi dưỡng mạch nguồn văn hóa”.
Tiếp tục đồng hành trong chặng dừng tại Hà Nội, Viện Pháp tại Việt Nam giữ vai trò đơn vị đồng tổ chức. Ông Éric Soulier, Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam chia sẻ: “Triển lãm này là minh chứng tiêu biểu cho sự giao thoa giữa lịch sử, nghệ thuật và ký ức chung của Việt Nam và Pháp. Thông qua sự kiện, công chúng có cơ hội tiếp cận một góc nhìn giàu cảm xúc của cựu hoàng Hàm Nghi, một nhân vật lịch sử đặc biệt và là một nghệ sỹ tài hoa. Viện Pháp tại Việt Nam tin rằng dự án ý nghĩa này đã và sẽ góp phần thúc đẩy đối thoại văn hóa, đồng thời làm nổi bật những gắn kết bền chặt giữa hai quốc gia, đặc biệt trong lĩnh vực nghệ thuật và di sản".
Bên cạnh không gian trưng bày, triển lãm còn đi kèm chuỗi hoạt động vệ tinh gồm các buổi tọa đàm nghệ thuật và tour chuyên đề với sự tham gia của đội ngũ giám tuyển, chuyên gia. Đây là dịp để công chúng tìm hiểu sâu hơn về hành trình hồi hương của các tác phẩm, đồng thời định vị vai trò của vua Hàm Nghi trong dòng chảy lịch sử mỹ thuật Việt Nam.
Đáng chú ý, chương trình khai mạc “Trời, Non, Nước” sẽ do đạo diễn Việt Tú đảm nhiệm vai trò Giám đốc Sáng tạo. Sự kiện còn có sự đồng hành của HDBank Priority, đối tác văn hóa Trung tâm Thông tin UNESCO (UNET), đối tác truyền thông Tạp chí điện tử Ngày Nay cùng một số đơn vị khác.
Đội Ngũ Giám Tuyển:
Về Giám tuyển Ace Lê
Ace Lê là một giám tuyển nghệ thuật Việt Nam. Ông là Cố vấn Cao cấp tại Sotheby’s, đảm nhiệm việc giám tuyển chuỗi triển lãm tiên phong “Hồn Xưa Bến Lạ” (2022) và “Mộng Viễn Đông” (2023). Năm 2025, ông đồng giám tuyển “Trời, Non, Nước”, triển lãm hồi cố đầu tiên của cựu hoàng Hàm Nghi tại Việt Nam. Ace Lê là Giám đốc Sáng lập của tổ chức phi lợi nhuận Lân Tinh Foundation (từ 2021), Editor-in-Chief của Art Nation (từ 2021), thành viên Ban Điều hành Quỹ Sáng tạo Lê Bá Đảng (từ 2025), và đóng vai trò Cố vấn của UOB Painting of the Year (từ 2024), Trung tâm Nghệ thuật Đương đại Vincom (từ 2022), và Kho Dữ liệu Nghệ thuật Đương đại Việt Nam (2022-23). Là một đại diện chương trình Lãnh đạo Nghệ thuật Quốc tế 2022-23 của Hội đồng Nghệ thuật Úc, ông là Học giả Lưu trú tại Queensland Art Gallery / Gallery of Modern Art. Ace Lê tốt nghiệp Thạc sỹ về Nghiên cứu Bảo tàng và Giám tuyển Nghệ thuật (2019), và Thạc sỹ về Báo chí và Truyền thông (2016) tại Nanyang Technological University, và Cử nhân Quản trị Kinh doanh tại National University of Singapore. Năm 2024, Tatler vinh danh ông trong danh sách nhân vật có ảnh hưởng nhất châu Á.
Về Tiến sỹ Amandine Dabat
Tiến sỹ Amandine Dabat là hậu duệ đời thứ năm của vua Hàm Nghi. Bà là người tổ chức triển lãm đầu tiên về vua Hàm Nghi vào tháng 05.2022 với tên gọi “Nghệ thuật lưu đày – Hàm Nghi, ông hoàng Annam (1871–1944)” ở Bảo tàng Nghệ thuật châu Á thuộc thành phố Nice, Pháp. Tại Việt Nam, bà đã góp sức giúp hồi hương tác phẩm của cựu hoàng, bao gồm bức tranh sơn dầu gốc “Hồ trên dãy núi Alps” (1900–1903) và trao tặng chiếc ống điếu, kỷ vật của vua Hàm Nghi, cho Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế. Amandine Dabat tốt nghiệp Tiến sỹ Lịch sử Nghệ thuật tại Đại học Paris-Sorbonne – Paris IV, ED 124, CREOPS với luận án “Hàm Nghi – Hoàng đế lưu vong, nghệ sỹ tại Alger” (Hàm Nghi – Empereur en exil, artiste à Alger). Luận án của bà được biên tập, xuất bản năm 2019 bởi NXB. Đại học Sorbonne, Pháp, và ra mắt bản tiếng Việt năm 2024 bởi NXB Khoa học Xã hội.
Về Đạo diễn Việt Tú
Việt Tú là Nhà Sáng lập của Dream Studio – tiên phong trong các xu hướng về nghệ thuật sân khấu tại Việt Nam. Với gần 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực sáng tạo, đạo diễn Việt Tú được biết đến với nhiều vai trò khác nhau, từ đạo diễn sân khấu, quản trị nghệ thuật đến một doanh nhân thành công trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa. Các cơ quan báo chí và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã nhiều lần trao tặng giải thưởng “Sự kiện văn hóa tiêu biểu của năm”, vinh danh những cống hiến của ông cho nghệ thuật sân khấu.
