Trong giai đoạn 2023–2024, sáu địa danh mới tại 13 quốc gia trong khu vực đã được ghi danh vào Danh sách Di sản Thế giới, phản ánh sự phong phú về đa dạng sinh học, cảnh quan văn hóa, di sản khảo cổ và các địa điểm ký ức lịch sử, đồng thời nhấn mạnh vai trò trung tâm của cộng đồng địa phương trong việc gìn giữ di sản.
Tại Ethiopia, Bale Mountains National Park được UNESCO công nhận nhờ cảnh quan núi cao ngoạn mục, hệ động vật đặc hữu quý hiếm và vai trò đặc biệt quan trọng như nguồn cung cấp nước cho hàng triệu người dân. Cùng với đó, Gedeo Cultural Landscape cũng được ghi danh nhờ mô hình nông lâm kết hợp truyền thống tồn tại suốt nhiều thế kỷ, do chính cộng đồng địa phương quản lý, xoay quanh cây enset và cà phê.
Ông Claudio Sillero, nhà sáng lập Chương trình Bảo tồn Sói Ethiopia, nhận định: “Việc được công nhận là Di sản Thế giới của UNESCO là sự ghi nhận to lớn đối với vẻ đẹp thiên nhiên của Bale cũng như giá trị đặc biệt của nơi đây như một điểm nóng về đa dạng sinh học”.
Trong khi đó, Rwanda cũng có thêm hai di sản được ghi danh. Nyungwe National Park được đánh giá là một trong những khu rừng mưa trên núi giàu đa dạng sinh học nhất châu Phi.
Ngoài ra, các địa điểm tưởng niệm nạn diệt chủng năm 1994 gồm Nyamata Genocide Memorial, Murambi Genocide Memorial, Kigali Genocide Memorial và Bisesero Genocide Memorial cũng được đưa vào Danh sách Di sản Thế giới nhằm lưu giữ ký ức lịch sử và hỗ trợ các hoạt động giáo dục, tưởng niệm và hòa giải dân tộc.
Năm 2024, Melka Kunture and Balchit tiếp tục được ghi danh nhờ giá trị khảo cổ đặc biệt, phản ánh quá trình thích nghi của loài người thời kỳ đầu thông qua hóa thạch người cổ và các công cụ đá hàng trăm nghìn năm tuổi. Ở Kenya, Historic Town and Archaeological Site of Gedi được công nhận vì từng là một thành phố cảng Swahili quan trọng, phát triển mạnh nhờ hoạt động thương mại trên Ấn Độ Dương.
Theo UNESCO, những di sản mới được ghi danh cho thấy cam kết của tổ chức trong việc bảo vệ đa dạng sinh học, các cảnh quan văn hóa sống và ký ức tập thể như những giá trị chung của toàn khu vực Đông Phi.
UNESCO nhấn mạnh rằng các cộng đồng sinh sống xung quanh Di sản Thế giới thường chính là những “người gác giữ” đầu tiên của di sản. Họ góp phần bảo tồn thông qua sinh kế bền vững, tri thức bản địa và niềm tự hào cộng đồng.
Tại khu di tích Gedi của Kenya, các hướng dẫn viên địa phương, nghệ nhân và doanh nghiệp nhỏ đã cùng tham gia bảo vệ, giới thiệu giá trị lịch sử của di sản, đồng thời hưởng lợi từ du lịch văn hóa. Tuy nhiên, khu vực này cũng đang đối mặt với những thách thức như thiếu kinh phí và áp lực phát triển đô thị.
“Việc Gedi được công nhận là Di sản Thế giới một lần nữa khẳng định cam kết của chúng tôi trong việc bảo vệ những báu vật quốc gia cho các thế hệ tương lai”, Bà Mary Gikungu, Tổng Giám đốc Bảo tàng Quốc gia Kenya cho biết.
Theo bà, UNESCO đã hỗ trợ đáng kể thông qua các chương trình tư vấn kỹ thuật và nâng cao năng lực, với trọng tâm là đặt cộng đồng địa phương vào vị trí trung tâm của công tác bảo tồn.
Trong thời gian tới, UNESCO Nairobi sẽ tiếp tục thúc đẩy công tác bảo tồn Di sản Thế giới tại Đông Phi theo hướng lấy con người làm trung tâm và gắn với phát triển bền vững. Dựa trên các sáng kiến du lịch bền vững tại Zanzibar, Kenya và Uganda, UNESCO sẽ tăng cường năng lực quản lý di sản, cải thiện hệ thống giám sát và mở rộng sự tham gia của cộng đồng nhằm nâng cao khả năng bảo tồn lâu dài. Tổ chức cũng sẽ thúc đẩy đối thoại trên quy mô châu lục về tính xác thực của di sản tại châu Phi, khuyến khích những cách tiếp cận phù hợp với từng bối cảnh địa phương và cộng đồng.
Bên cạnh đó, UNESCO dự kiến mở rộng hỗ trợ đối với các quốc gia chưa có Di sản Thế giới được ghi danh, thông qua việc nâng cao năng lực xây dựng hồ sơ đề cử và hỗ trợ kỹ thuật chuyên sâu để giúp các quốc gia này tham gia mạnh mẽ hơn vào hệ thống bảo tồn di sản toàn cầu.
