Cuối tháng 6/2026, Chính phủ ra “tối hậu thư” yêu cầu TP.HCM phải hoàn thành dự án trọng điểm này trong năm 2026. Thành phố và Nhà đầu tư phải chịu trách nhiệm nếu chậm trễ. Dự án kéo dài làm phát sinh chi phí đầu tư, lãi vay, có dấu hiệu gây lãng phí tiền và tài sản Nhà nước.
 |
Dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng sau 10 năm vẫn chưa hoàn thành. |
Bài 1: Quy hoạch hết hiệu lực, công trình cũng hết tiền
Nhiều năm qua, người dân sinh sống và làm việc tại TP.HCM đã quá quen thuộc với hình ảnh ngập nước do mưa và triều cường, đặc biệt khi triều cường dâng và mưa lớn vận động ngược chiều, xảy ra cùng lúc càng làm gia tăng tình trạng ngập úng. Có người còn ví von ngập nước là “di sản” nhưng là “di sản” không mấy đẹp đẽ trong bức tranh phát triển đô thị của thành phố đông dân nhất cả nước.
Quy hoạch hết hiệu lực và lạc hậu
Từ những năm 2000, Chính phủ đã phê duyệt hai quy hoạch tổng thể hệ thống thoát nước và quy hoạch thuỷ lợi chống ngập úng cho thành phố (Quy hoạch 752 và Quy hoạch 1547) với tổng vốn đầu tư hàng vạn tỷ đồng từ ngân sách trung ương, ngân sách địa phương, trái phiếu Chính phủ, nguồn vốn ODA...
Các nội dung chính trong hai quy hoạch này bao gồm: xây dựng đê kè, cải tạo hệ thống thoát nước, lắp đặt các trạm bơm lớn nhỏ, xây hồ điều tiết tại chỗ, sửa chữa nâng cấp cống ngầm và mương thoát nước, cùng hoàn thiện hệ thống nhà máy xử lý nước thải...
Các dự án, công trình chống ngập được triển khai như: Vệ sinh môi trường lưu vực kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè; Cải thiện môi trường nước lưu vực kênh Tàu Hủ - Bến Nghé - Đôi - Tẻ... Xây dựng các cống lớn tại Phú Xuân, Mương Chuối, Rạch Tra, Vàm Thuật..., các cống nhỏ tại các kênh rạch nối liền tiểu dự án hệ thống bờ hữu sông Sài Gòn...
 |
| Một trong những trận ngập lịch sử diễn ra vào năm 2017 trên đường Nguyễn Hữu Cảnh (P.22, Q.Bình Thạnh cũ). Hiện nay, đường Nguyễn Hữu Cảnh đã thoát ngập. |
Nhiều khu vực, tuyến đường, khu dân cư... hiện đã thoát nạn ngập nước, như: đường Tân Quý, Trương Công Định, Ba Vân, Bàu Cát và Nguyễn Hữu Cảnh... Thế nhưng, theo báo cáo mới nhất của Sở Xây dựng TP.HCM vẫn còn 26 tuyến đường ngập do mưa, 8 tuyến đường ngập do triều cường. Ngập do triều cường chủ yếu xảy ra tại các khu vực ven sông, vùng trũng thấp, có nhiều kênh rạch, như đường: Trần Xuân Soạn (P.Tân Thuận), Huỳnh Tấn Phát (P.Phú Thuận), Nguyễn Bình (xã Nhà Bè)...
Hiện, hai Quy hoạch 752 và Quy hoạch 1547 lần lượt được phê duyệt vào năm 2001 và 2008 đã hết hạn và lạc hậu. Sở Xây dựng TP.HCM trong tháng 6/2026 đã có văn bản khẩn lấy ý kiến các sở, ngành liên quan để hoàn thiện đề cương xây dựng Đề án Chống ngập và Xử lý nước thải giai đoạn 2026 – 2060 cho phù hợp trong tình hình mới.
Thế nhưng, nhiều dự án cũ vẫn chưa thể hoàn tất; trong đó một dự án vô cùng quan trọng đã khởi công từ năm 2016 là Dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM (giai đoạn 1) có xét tới yếu tố biến đổi khí hậu, được kỳ vọng khi hoàn thành sẽ giải quyết căn bản tình trạng ngập do triều tại 5/7 tuyến đường trục chính ở khu vực phía Nam và Tây Nam thành phố, đến nay vẫn chưa thể về đích.
 |
Cống Tân Thuận, thuộc Dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM (giai đoạn 1). |
Ì ạch 10 năm
Dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1) hay còn được gọi với cái tên Dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng, được Chính phủ cho phép chủ trương từ năm 2015, thực hiện theo hình thức đối tác công tư, hợp đồng BT (Xây dựng - Chuyển giao), tiến độ từ năm 2015 – 2018. Nhà đầu tư là Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng Trung Nam; Doanh nghiệp dự án là Công ty TNHH Trung Nam BT 1547, nay là Công ty TNHH Trung Nam An Triều.
Mục tiêu của dự án là kiểm soát ngập do triều cường và chủ động ứng phó biến đổi khí hậu cho vùng diện tích 570 km2 với khoảng 6,5 triệu dân thuộc khu vực bờ hữu sông Sài Gòn và trung tâm TP.HCM... Quy mô xây dựng gồm 6 cống kiểm soát triều lớn, đoạn đê bao ven sông Sài Gòn từ Vàm Thuật đến Sông Kinh (giai đoạn 1) khoảng 7,8km và nhiều cống nhỏ ở các vị trí khác...
Công trình khởi công vào tháng 6/2016, dự kiến hoàn thành sau ba năm (6/2019) nhưng đến tháng 11/2020, Nhà đầu tư ra thông báo tạm dừng khi còn dang dở. Theo cập nhật vào tháng 4/2026, dự án đạt khoảng 93% khối lượng công việc, trong đó các hạng mục: cống Bến Nghé khoảng 99%, cống Tân Thuận khoảng 95%, cống Phú Xuân khoảng 92%, cống Mương Chuối khoảng 94%, cống Cây Khô khoảng 89%, cống Phú Định khoảng 90%, tuyến đê bao khoảng 87% và Nhà điều hành khoảng 95%...
Sau năm 2020, dự án vài lần rục rịch tái khởi động trở lại nhưng vẫn chưa thể hoàn tất vì những vướng mắc liên quan đến phương án thanh toán cho hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao, huy động nguồn vốn tín dụng và thủ tục pháp lý. Vào tháng 2/2026, TP.HCM và Trung Nam cùng kiểm tra vận hành Cống kiểm soát triều Bến Nghé và tái khởi động. Sau đó, dự án lại tiếp tục dừng.
Hơn 10 năm kể từ ngày khởi công và hơn 5 năm từ lúc tạm ngưng thi công, những khối bê tông, sắt thép, thiết bị công trình... và bao nhiêu nguồn lực, công sức bỏ ra với chi phí lên tới hàng nghìn tỷ đồng tại dự án đang phải nằm phơi nắng phơi mưa và những khâu cuối cùng vẫn chưa thể hoàn thiện để đưa vào sử dụng.
 |
Cống Bến Nghe hiện đã đạt 99% khối lượng. |
Cạn tiền, cắt vốn
Dự án ban đầu được phê duyệt tổng mức đầu tư hơn 9.600 tỷ đồng, năm 2019 điều chỉnh tăng lên trên 9.900 tỷ đồng và đến năm 2025 đội vốn lên tới 14.400 tỷ đồng (tăng hơn 4.500 tỷ đồng, khoảng 45%).
Đây là dự án giảm ngập nước đầu tiên trên địa bàn TP.HCM áp dụng hình thức hợp đồng BT, có tính chất an sinh, không có nguồn thu để bù đắp chi phí nên được Chính phủ thời điểm đó cho phép triển khai với một số cơ chế đặc thù. Nguồn vốn thực hiện được Ngân hàng Nhà nước cho vay tái cấp vốn (thông qua BIDV – PV), áp dụng cơ chế chỉ định nhà đầu tư (là Trung Nam - PV).
Tháng 6/2026 vừa qua, Trung Nam có văn bản gửi TP.HCM đề cập đến khả năng sẽ tái khởi động công trình và đẩy nhanh hoàn thành trong năm 2026. Tuy nhiên, doanh nghiệp cho biết vẫn chưa thể huy động, giải ngân được nguồn vốn vay từ nguồn tái cấp vốn cũng như nguồn vay bổ sung từ BIDV. Và doanh nghiệp vẫn đang phải tiếp tục tự bỏ nguồn vốn tự có để duy trì công việc cần thiết, các hạng mục còn lại...
“Việc hoàn thành dự án không thể chỉ trông chờ vào mỗi nguồn vốn tự có từ phía Trung Nam, điều kiện bắt buộc và tiên quyết phải có sự tham gia từ nguồn vốn huy động của ngân hàng”, Trung Nam nêu và cho biết: “Qua các phiên họp..., để BIDV tiếp tục đồng hành hỗ trợ giải ngân cho dự án, BIDV yêu cầu cần được UBND TP.HCM thực hiện các điều kiện từ phía BIDV đưa ra”.
Theo phương án tài chính đã đăng ký ban đầu, vốn chủ sở hữu của Nhà đầu tư là 10%, vốn vay BIDV là 90%. Lợi nhuận vốn chủ sở hữu của Nhà đầu tư được tạm xác định là 11%, được thanh toán 2 lần kể từ ngày công trình được quyết toán, bằng đất hoặc bằng tiền. Tính đến ngày 21/11/2025, Trung Nam đã góp đầy đủ vốn theo cam kết, tỷ lệ giải ngân luỹ kế cho dự án đạt 13,77% vốn chủ sở hữu/ 86,23% vốn vay BIDV, vượt so với phương án tài chính đã đăng ký.
Ngân hàng Nhà nước quyết định tái cấp vốn tối đa hơn 8.500 tỷ đồng, BIDV cấp tín dụng hơn 8.800 tỷ đồng và đã cho Nhà đầu tư vay thi công hơn 7.000 tỷ đồng. Bản chất đây là khoản cho vay ứng trước cho Nhà đầu tư trong khi ngân sách thành phố chưa bố trí được nguồn vốn thanh toán. Khoản vay đã quá hạn trả nợ gốc, BIDV phải thu xếp nguồn vốn thương mại hàng nghìn tỷ đồng để trả nợ vay tái cấp vốn cho Ngân hàng Nhà nước.
 |
Dự án tạm dừng thi công nhiều lần, đến nay vẫn chưa giải quyết xong các vướng mắc. |
Kiểm toán Nhà nước cho biết, mặc dù chi phí đầu tư đã hoàn thành được Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng Hạ tầng đô thị TP.HCM xác nhận là hơn 7.900 tỷ đồng (chưa bao gồm chi phí lãi vay) nhưng thành phố chưa thanh toán cho nhà đầu tư dẫn đến dư nợ gốc, lãi của dự án bị phân loại nợ nhóm 2 và BIDV dừng giải ngân nên dự án không có nguồn vốn để thi công. Theo đơn vị này, tổng lãi vay đã phát sinh đến ngày 21/11/2025 là gần 2.300 tỷ đồng. Còn Trung Nam thông tin, tính tới 6/2026 lãi vay của dự án đã là 2.500 tỷ đồng.
Theo các quy định tại thời điểm Hợp đồng BT giữa UBND TP.HCM và Trung Nam được ký kết, việc thanh toán phải được thực hiện bằng quỹ đất theo nguyên tắc ngang giá... Thế nhưng, hai bên đã ký kết với điều khoản thanh toán trái quy định, kéo theo dự án bị nghẽn nhiều năm làm phát sinh chi phí đầu tư, lãi vay, có dấu hiệu gây lãng phí tiền và tài sản Nhà nước.
Bài 2: Có dấu hiệu lãng phí, quy trách nhiệm thế nào?
