Suy gan, suy thận, teo cơ… vì giảm cân
Sau sinh con thứ hai, chị Hà (40 tuổi, ngụ TP Hồ Chí Minh) tăng cân lên 78 kg. Mong muốn giảm cân nhanh, chị tìm đến các spa không can thiệp y khoa. Chị Hà kể, chị thực hiện liệu trình massage kết hợp uống thảo mộc với chi phí khoảng 50 triệu đồng tại một cơ sở spa. Tuy nhiên, quá trình sử dụng chị xuất hiện tình trạng choáng, tim đập nhanh, mệt lả nên phải dừng lại.
 |
| BSCKI Trần Tấn Phát tư vấn liệu trình giảm cân cho chị Hà. Ảnh: BVCC |
Sau đó, chị tiếp tục lựa chọn phương pháp tiêm tan mỡ tại một cơ sở khác với chi phí gần 80 triệu đồng. Theo tư vấn, liệu trình gồm ba mũi tiêm có thể giúp giảm 10 - 15 kg nhờ cơ chế “hóa lỏng mỡ”. Tuy nhiên, sau mũi tiêm đầu tiên, vùng bắp tay và đùi của chị xuất hiện sưng đau, tấy đỏ. Vài ngày sau, các vị trí này chảy dịch, đau nhức, có mùi, ảnh hưởng vận động nên chi đã đến bệnh viện thăm khám.
Kết quả kiểm tra tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cho thấy chị Hà bị áp xe, nhiễm khuẩn, tổn thương mô tại vùng tiêm, cần can thiệp điều trị để tránh lan rộng. Người bệnh đồng thời thuộc nhóm béo phì độ 2 với chỉ số BMI 30,8 kèm rối loạn mỡ máu và gan nhiễm mỡ.
Còn trường hợp của chị Minh (31 tuổi, ngụ Đồng Nai) tăng khoảng 30kg sau sinh 3 năm với cân nặng đạt 80kg. Với mong muốn giảm cân và kiểm soát đường huyết, chị Minh tự áp dụng chế độ ăn kiêng theo hướng dẫn trên mạng. Chị Minh cho biết, mỗi ngày chị chỉ ăn một bữa chính vào buổi chiều, các thời điểm còn lại ăn vặt khi quá đói và sử dụng soda light, soda zero để tăng năng lượng.
Sau tuần đầu, chị giảm được 1,5kg và tiếp tục duy trì chế độ này. Tuy nhiên, sau đó chị thấy xuất hiện nhiều dấu hiệu bất thường như đau dạ dày, run tay chân, rụng tóc, mất ngủ, hoa mắt chóng mặt khi thay đổi tư thế hoặc vận động mạnh, giảm khả năng tập trung. Tình trạng suy yếu tăng dần, nhiều lần chị không đủ sức bế con, kèm vã mồ hôi lạnh. Đỉnh điểm, chị ngất xỉu khi đang trông con và được đưa đi cấp cứu.
Kết quả thăm khám ghi nhận, chị Minh bị béo phì mức độ cao, mỡ nội tạng tăng gấp đôi ngưỡng an toàn. Khối lượng cơ chỉ dưới 30%, thấp hơn mức trung bình 40 - 44% ở cùng độ tuổi. Xét nghiệm cho thấy chị còn bị tiểu đường type 2, gan nhiễm mỡ độ 2, tăng lipid máu hỗn hợp, tăng axit uric máu và rối loạn giấc ngủ.
 |
| Bác sĩ dinh dưỡng tư vấn chi tiết về chế độ ăn khoa học, hỗ trợ giảm cân cho bệnh nhân. Ảnh: BV |
Tương tự, anh Linh (34 tuổi, ngụ Đồng Nai) được người nhà đưa đến cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP Hồ Chí Minh trong tình trạng lơ mơ, vàng da, vàng mắt, bụng trướng to và đi ngoài phân đen. Kết quả thăm khám cho thấy bệnh nhân suy gan cấp.
Theo khai thác bệnh sử, anh Linh tự giảm từ 105kg xuống 70kg bằng chế độ ăn cực đoan, chỉ ăn thịt, loại bỏ hoàn toàn tinh bột, rau củ và trái cây, đồng thời sử dụng rượu thuốc kéo dài. Sau một thời gian, bệnh nhân xuất hiện đầy hơi, mệt mỏi, vàng da và đau hạ sườn phải. Bác sĩ xác định giảm cân cực đoan là yếu tố khiến gan quá tải, dẫn đến suy gan cấp.
Còn chị Khánh (38 tuổi, Đồng Nai) nhập viện trong tình trạng ngộ độc cấp, loạn nhịp tim và hạ kali máu nặng sau 2 tuần sử dụng thuốc giảm cân mua trên mạng. Chị Khánh kể, sau sinh tăng khoảng 20kg với mong lấy lại vóc dáng nhanh, chị đã lên mạng đặt mua một liệu trình gồm 2 hộp thuốc giảm cân, giá 860.000 đồng, với quảng cáo có thể giảm ít nhất 5kg mỗi tháng.
Sau tuần đầu sử dụng, chị giảm hơn 1kg nhưng xuất hiện tiêu chảy, đi tiểu nhiều, cơ thể mệt mỏi, suy giảm sức lực. Sang tuần thứ hai, tình trạng nặng hơn với chán ăn, mất ngủ, tức ngực, suy kiệt chị được gia đình đưa đến bệnh viện thăm khám. Kết quả xét nghiệm ghi nhận chị bị mất nước, ngộ độc cấp, loạn nhịp tim, rối loạn điện giải và hạ kali máu nặng, nghi liên quan đến việc sử dụng thuốc giảm cân không rõ nguồn gốc.
Cẩn trọng với trào lưu giảm cân cấp tốc trên mạng
Theo các bác sĩ, giảm cân không đúng cách thường xuất phát từ tâm lý muốn thay đổi ngoại hình nhanh chóng dẫn đến việc áp dụng các phương pháp cực đoan như nhịn ăn kéo dài, cắt bỏ hoàn toàn tinh bột hoặc sử dụng sản phẩm giảm cân không rõ nguồn gốc.
 |
| Chị Minh được đo InBody để đánh giá thành phần cơ thể, qua đó bác sĩ xây dựng chế độ ăn và luyện tập phù hợp. Ảnh: BV |
BSCKI Võ Trần Nguyên Duy, chuyên khoa Nội tiết - Đái tháo đường Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP Hồ Chí Minh cho biết, việc nhịn ăn kéo dài hoặc chỉ ăn một bữa mỗi ngày khiến cơ thể rơi vào tình trạng thiếu năng lượng nghiêm trọng. Khi đó, ngoài việc giảm mỡ, cơ thể còn có thể phá hủy khối cơ để tạo năng lượng, dẫn đến mất cơ, suy nhược và rối loạn chuyển hóa.
Theo bác sĩ, thiếu protein và vi chất trong thời gian dài sẽ làm giảm khối lượng cơ, giảm sức đề kháng, ảnh hưởng nội tiết và làm chậm chuyển hóa. Điều này khiến việc giảm cân trở nên khó khăn hơn dù vẫn tiếp tục ăn kiêng. Ngoài ra, việc sử dụng các loại đồ uống không đường như soda light hay soda zero không mang lại hiệu quả giảm cân như nhiều người lầm tưởng. Một số chất tạo ngọt có thể kích thích cảm giác thèm ăn, dẫn đến ăn bù và khó kiểm soát khẩu phần.
BSCKI Trần Tấn Phát cảnh báo: Không có thuốc tiêm nào có thể giúp giảm 10 - 15kg trong thời gian ngắn. Việc tiêm các “tinh chất” giảm mỡ tại cơ sở thẩm mỹ tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được kiểm soát. "Các sản phẩm hoặc tinh chất này có thể không rõ nguồn gốc hoặc bị sử dụng sai mục đích, khi tiêm vào mô mỡ, những chất này không chỉ tác động lên tế bào mỡ mà còn có thể gây tổn thương mạch máu, thần kinh và các mô xung quanh dẫn đến viêm, nhiễm trùng hoặc biến chứng tại chỗ", bác sĩ Phát cho biết.
Bác sĩ Phát nhấn mạnh, các thuốc điều trị giảm cân chỉ được sử dụng khi có chỉ định, kê đơn và theo dõi tại cơ sở y tế. Người dân cần thận trọng với các phương pháp giảm cân nhanh được quảng cáo rộng rãi trên thị trường, đặc biệt là các can thiệp xâm lấn không rõ nguồn gốc.
ThS. BS Hoàng Thị Hồng Linh, khoa Nội tiết - Đái tháo đường Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP Hồ Chí Minh cho biết, việc sử dụng trà giảm cân không rõ nguồn gốc, không minh bạch thành phần có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe. Một số sản phẩm có thể chứa chất gây chán ăn, tạo cảm giác no giả, nhưng lại ảnh hưởng đến tim mạch, làm tăng nguy cơ đột quỵ, đặc biệt ở người bệnh tiểu đường. Ngoài ra, một số sản phẩm có thể chứa phenolphthalein - hoạt chất từng được sử dụng làm thuốc nhuận tràng nhưng đã bị cấm do nguy cơ gây ung thư, rối loạn tiêu hóa nặng và rối loạn điện giải.
Theo bác sĩ Linh, việc sử dụng các sản phẩm hoặc thuốc giảm cân không rõ nguồn gốc, có chứa chất cấm có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như suy kiệt, suy gan thận, teo mật, sốc phản vệ, đột quỵ, nhồi máu cơ tim, tổn thương não, xuất huyết tiêu hóa và rối loạn điện giải nặng. Trong nhiều trường hợp, nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, người bệnh có thể nguy hiểm đến tính mạng.
Các chuyên gia khuyến cáo, người dân không nên tin vào các quảng cáo giảm cân cấp tốc trên mạng xã hội, giảm cân an toàn cần được thực hiện theo phác đồ cá thể hóa, có sự theo dõi của nhân viên y tế, kết hợp dinh dưỡng hợp lý và vận động phù hợp, nhằm đảm bảo hiệu quả và hạn chế tối đa rủi ro sức khỏe.
Theo đó, giảm cân an toàn cần đảm bảo nguyên tắc cân bằng dinh dưỡng, vận động hợp lý và theo dõi y khoa. Người trưởng thành chỉ nên giảm khoảng 0,5 - 1kg mỗi tuần, tương ứng giảm 10 - 20% năng lượng nạp vào mỗi ngày (khoảng 300 - 500 kcal).
Đồng thời, cần đảm bảo đủ protein chất lượng cao, kết hợp rau xanh, trái cây và luyện tập phù hợp để duy trì khối cơ. Việc giảm cân, đặc biệt ở người có bệnh nền như tiểu đường, rối loạn lipid máu hay béo phì, cần được bác sĩ theo dõi và hướng dẫn.
