Tại Hà Nội, quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu mới đối với hệ thống y tế cơ sở: Không chỉ bảo đảm hoạt động thông suốt, gần dân mà còn phải chuyển mạnh tư duy từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy người dân làm trung tâm trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Đây là hướng đi tất yếu nhằm giảm áp lực cho tuyến trên, nâng cao chất lượng sống và chủ động ứng phó với nguy cơ dịch bệnh trong bối cảnh đô thị đông dân, tốc độ già hóa dân số nhanh và mô hình bệnh tật ngày càng phức tạp.
Chuyển tư duy từ chữa bệnh sang phòng bệnh
Tại phường Nghĩa Đô, xây dựng hệ thống y tế cơ sở vững mạnh, hiện đại đang được chính quyền sở tại triển khai từng bước mạnh mẽ. Phường được thành lập trên cơ sở hợp nhất phần địa giới hành chính của 9 phường: Nghĩa Tân, Nghĩa Đô, Dịch Vọng, Dịch Vọng Hậu, Quan Hoa, Mai Dịch, Xuân La, Xuân Tảo, Cổ Nhuế 1 thuộc 3 quận Cầu Giấy, Bắc Từ Liêm, Tây Hồ (cũ) với dân số khoảng 125.000 người.
Phường xác định y tế cơ sở là tuyến gần dân nhất, giữ vai trò nòng cốt trong chăm sóc sức khỏe ban đầu và y tế dự phòng. Do đó, phường đã khẩn trương sắp xếp tổ chức lại hệ thống y tế cơ sở dựa vào nhiều yếu tố như quy mô dân số, điều kiện địa lý, hạ tầng giao thông, thực trạng cơ sở vật chất và đặc biệt là năng lực chuyên môn của đội ngũ y tế hiện có.
Trạm Y tế phường Nghĩa Đô đưa vào sử dụng công trình mới có diện tích gần 1.750m² với thiết kế hiện đại, đồng bộ, đầy đủ các phòng chức năng, 55 cán bộ y tế - gồm bác sĩ, điều dưỡng, nhân viên y tế có kinh nghiệm từ trung tâm y tế khu vực cũ đã chuyển về công tác. Đây đều là những cán bộ am hiểu địa bàn, gắn bó lâu năm với công tác y tế cơ sở, là lực lượng nòng cốt đảm bảo hiệu quả hoạt động của đơn vị và quan trọng nhất là đảm bảo duy trì ổn định hoạt động y tế, không để gián đoạn công tác phòng, chống dịch, chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Trạm y tế một số xã ngoại thành Hà Nội chú trọng nâng cao chất lượng, không để gián đoạn hoạt động khám chữa bệnh, phục vụ tốt nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân. Không chỉ dừng ở ứng dụng công nghệ, các trạm y tế xã còn đổi mới tư duy quản lý và nâng cao năng lực đội ngũ y tế cơ sở.
Giám đốc Trạm Y tế xã Phúc Thịnh Trần Ngọc Nghĩa cho biết, ngay từ ngày đầu tiên vận hành chính quyền 2 cấp, trạm y tế xã đã nỗ lực duy trì đảm bảo các hoạt động bảo vệ và chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân. Các hoạt động khám chữa bệnh, tiêm chủng mở rộng, tuyên truyền phòng chống dịch bệnh... đều diễn ra thích ứng, linh hoạt, bài bản và khoa học. Các cán bộ y tế tại trạm được đào tạo, tập huấn về sử dụng phần mềm, kỹ năng tiếp cận người dân trong môi trường số và phương pháp quản lý sức khỏe cộng đồng. Điều này giúp trạm y tế từng bước trở thành “bác sĩ gia đình” của người dân địa phương, đúng với tinh thần chăm sóc sức khỏe ban đầu toàn diện.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hồ Thị Kim Thanh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội, Trưởng Bộ môn Y học gia đình, y tế cơ sở có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe nhân dân. Trong bối cảnh đổi mới mô hình quản trị địa phương hiện nay, việc chuẩn hóa năng lực cho đội ngũ y tế tuyến xã, phường là yêu cầu cấp thiết, điều kiện nền tảng để ngành y tế thích ứng với yêu cầu mới, bảo vệ, chăm sóc sức khỏe toàn diện, chủ động và liên tục cho người dân.
Y tế cơ sở cần phát triển theo hướng tích hợp và toàn diện hơn, bảo đảm khả năng chủ động sàng lọc, phát hiện sớm, quản lý, nâng cao sức khỏe người dân một cách liên tục. Nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân không chỉ đặt lên vai y tế cơ sở mà cần có sự liên thông giữa các tầng chuyên môn, từ tuyến y tế cơ sở cấp ban đầu, tuyến y tế cấp cơ bản đến cấp chuyên sâu..., việc tăng cường kết nối chuyên môn sẽ tạo điều kiện để người dân được chăm sóc sức khỏe chủ động, liên tục và hiệu quả hơn ngay từ tuyến đầu.
Dù đạt được kết quả bước đầu đáng ghi nhận, thực tế, một số trạm y tế vẫn gặp khó khăn về trang thiết bị, đường truyền và nhân lực có kỹ năng công nghệ thông tin. Khối lượng công việc của cán bộ y tế cơ sở ngày càng tăng khi trạm phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, từ khám chữa bệnh, y tế dự phòng đến quản lý dữ liệu số. Để giải quyết những thách thức này, Hà Nội vẫn đang tiếp tục hoàn thiện cơ chế đầu tư cho y tế cơ sở, ưu tiên nguồn lực cho các trạm y tế xã, phường sau sáp nhập. Việc chuẩn hóa cơ sở vật chất, trang thiết bị và quy trình chuyên môn là nền tảng để chuyển đổi số phát huy hiệu quả.
Nỗ lực hỗ trợ toàn diện cho y tế cơ sở
Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Trọng Diện, Giám đốc Sở Y tế Hà Nội cho rằng, việc nâng cao năng lực y tế cơ sở trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là yêu cầu đổi mới về tổ chức bộ máy mà còn là yêu cầu chuyển đổi toàn diện phương thức hoạt động của ngành y tế theo hướng hiện đại, chủ động và lấy người dân làm trung tâm.
Do đó, các hoạt động hỗ trợ chuyên môn, đưa bác sĩ tuyến trên về trạm y tế, xây dựng chương trình đào tạo, củng cố kiến thức, nâng cao kỹ năng quản lý và chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ y tế cơ sở được nỗ lực triển khai. Ngành Y tế Thủ đô chủ động phối hợp với Trường Đại học Y Hà Nội đề xuất xây dựng chương trình đào tạo nâng cao năng lực dành cho đội ngũ y tế cơ sở. Sở Y tế cùng Trường Đại học Y Hà Nội, Viện Đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng thẩm định, hoàn thiện nội dung chương trình bài bản, sát thực tiễn trước khi triển khai chính thức.
Trường Đại học Y Hà Nội đã tổ chức họp Hội đồng thẩm định chương trình đào tạo liên tục với chủ đề “Nâng cao năng lực của y tế cơ sở theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp” nhằm từng bước chuyển đổi từ mô hình khám, chữa bệnh đơn thuần sang mô hình quản lý, chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người dân.
Hội đồng quy tụ các chuyên gia, nhà khoa học và lãnh đạo ngành, trong đó Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Trọng Diện, Giám đốc Sở Y tế Hà Nội là Ủy viên Hội đồng. Chương trình được xây dựng trên cơ sở bám sát thực tiễn hoạt động của trạm y tế, bảo đảm tính khả thi, phù hợp quy định về đào tạo liên tục và yêu cầu đổi mới hoạt động y tế cơ sở.
Đây là lớp đào tạo liên tục đầu tiên với 50 học viên gồm lãnh đạo trạm y tế và các điểm trạm… của 5 xã, phường thí điểm là Vĩnh Hưng, Quảng Oai, Phú Xuyên, Chương Dương, Sơn Tây. Trên cơ sở kết quả triển khai thí điểm, chương trình sẽ được mở rộng để đào tạo cho 126 xã, phường của thành phố.
Khóa học gồm 160 tiết, trong đó có 112 tiết thực hành, tập trung vào các nội dung về tổ chức hoạt động trạm y tế; quản lý chất lượng dịch vụ y tế và đảm bảo an toàn người bệnh tại tuyến cơ sở; quản lý sức khỏe toàn dân thông qua Sổ sức khỏe điện tử; đánh giá, phân tầng và quản lý sức khỏe theo nguy cơ; quản lý một số bệnh không lây nhiễm; phòng bệnh, giám sát y tế công cộng; điều tra, đáp ứng dịch tại cộng đồng; thực hành tiêm chủng an toàn và an toàn thực phẩm...
Sở Y tế Hà Nội đã phối hợp với Bệnh viện Bạch Mai xây dựng chương trình đào tạo về cấp cứu ban đầu cho 126 xã, phường, từng bước hình thành cơ chế đào tạo thường xuyên, liên tục cho hệ thống y tế cơ sở. Sở đang hoàn thiện Đề án thành lập Trung tâm đào tạo và chuyển giao công nghệ của ngành Y tế Hà Nội, kết nối với các bệnh viện và cơ sở đào tạo ở Thủ đô nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, ưu tiên nâng cao năng lực cho y tế cơ sở và đội ngũ y tế các cấp.
Một điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết số 72-NQ/TW là chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế dự phòng và y tế cơ sở làm nền tảng và người dân sẽ được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng, quản lý sức khỏe toàn diện ngay tại trạm y tế cấp xã. Mục tiêu trong giai đoạn 2025-2030 là mỗi năm các địa phương luân phiên, luân chuyển, điều động ít nhất 1.000 bác sĩ về làm việc có thời hạn tại trạm y tế cấp xã; bổ sung bác sĩ cơ hữu tại trạm y tế cấp xã, đến năm 2027 có ít nhất từ 4 -5 bác sĩ, đến năm 2030 có đủ bác sĩ theo chức năng, nhiệm vụ... tăng tỷ lệ khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế tại trạm y tế cấp xã lên trên 20%...
Hiện thực hóa các mục tiêu, nhiệm vụ trên, ngành Y tế Thủ đô đang từng bước nỗ lực để tạo bước đột phá trong chăm sóc sức khỏe ban đầu, không chỉ giúp người dân thụ hưởng dịch vụ hiện đại ngay tại cơ sở mà còn giảm tải hiệu quả cho hệ thống y tế tuyến trên.
