Chuẩn hóa tri thức y học cổ truyền bằng khoa học và dữ liệu

Một trong những điểm mới đáng chú ý trong định hướng phát triển y học cổ truyền hiện nay là yêu cầu chuẩn hóa bằng khoa học công nghệ và dữ liệu.

Đây không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ trong quản lý hay khám chữa bệnh, mà còn là cách để bảo tồn, kiểm chứng và phát triển kho tàng tri thức y học cổ truyền theo hướng hiện đại hơn.

Khẩn trương số hóa toàn bộ kho tàng, bài thuốc gia truyền

Tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu phải đặc biệt coi trọng đẩy mạnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, bảo hộ sở hữu trí tuệ để chuẩn hóa và số hóa nền y học cổ truyền Việt Nam. Theo đó cần khẩn trương số hóa toàn bộ kho tàng, bài thuốc gia truyền, tri thức bản địa quý giá của các dân tộc Việt Nam; xây dựng hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về y học cổ truyền.

Yêu cầu này được đặt ra trong bối cảnh nhiều bài thuốc, phương pháp chữa bệnh dân gian vẫn chủ yếu được lưu giữ theo hình thức truyền nghề hoặc truyền miệng.

Từ thực tế đó, việc số hóa và chuẩn hóa dữ liệu không chỉ phục vụ công tác bảo tồn mà còn tạo cơ sở cho nghiên cứu, kiểm chứng và ứng dụng trong thực tiễn.

Theo định hướng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu ra là xây dựng các chương trình nghiên cứu trọng điểm quốc gia về các lĩnh vực dược liệu, những bài thuốc có giá trị cao; phải gắn nghiên cứu với thương mại hóa và thị trường, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu, trường đại học với bệnh viện, doanh nghiệp địa phương.

Không chỉ dừng ở nghiên cứu, yêu cầu xây dựng các trung tâm y học cổ truyền mạnh mang tầm quốc gia và khu vực cũng được đặt ra.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, nghiên cứu xây dựng, củng cố một số trung tâm y học cổ truyền mạnh mang tầm quốc gia và khu vực, không chỉ để khám, chữa bệnh mà còn là trung tâm nghiên cứu, đào tạo, bảo tồn, chuyển giao công nghệ, phát triển sản phẩm và quảng bá văn hóa y học Việt Nam.

Tăng cường ứng dụng công nghệ và hợp tác quốc tế

Định hướng hiện đại hóa y học cổ truyền hiện nay cũng đang được nhiều cơ sở đào tạo và nghiên cứu triển khai.

Tiến sỹ, bác sỹ Nguyễn Duy Tuân, Phó Chủ tịch Hội Đông y Thành phố Hà Nội, cho biết nhiều đơn vị đang tăng cường nghiên cứu lâm sàng, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu y sinh trong quản lý, chẩn đoán và hỗ trợ điều trị.

Các nhóm nghiên cứu liên ngành giữa y học cổ truyền, dược học, công nghệ sinh học và khoa học dữ liệu cũng đang được hình thành nhằm chuẩn hóa và nâng cao giá trị khoa học của y học cổ truyền.

Trong lĩnh vực điều trị ung thư, ứng dụng trí tuệ nhân tạo cũng đang cho thấy hiệu quả rõ hơn trong hỗ trợ bác sỹ.

Tại Bệnh viện Ung Bướu Thành phố Hồ Chí Minh, hiện bệnh viện đã ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực như lập kế hoạch xạ trị, đọc CT phổi phát hiện nốt bất thường và phân tích đột biến gene.

Song song với ứng dụng công nghệ, hoạt động hợp tác quốc tế trong đào tạo và nghiên cứu y học cổ truyền cũng đang được mở rộng.

Học viện Y-Dược học cổ truyền Việt Nam đã ký kết nhiều văn bản hợp tác với các cơ sở đào tạo và nghiên cứu của Trung Quốc. Trong đó có các nội dung về đào tạo tiến sỹ, trao đổi sinh viên, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực y dược cổ truyền theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế.

Đáng chú ý, các bên cũng trao đổi kinh nghiệm trong xây dựng ngân hàng câu hỏi, tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực hành nghề và mô hình kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại.

Những hoạt động hợp tác này cho thấy xu hướng tăng cường chuẩn hóa đào tạo và tiếp cận kinh nghiệm quốc tế trong lĩnh vực y học cổ truyền.

Chuẩn hóa nguồn nhân lực và năng lực hành nghề

Cùng với chuyển đổi số và nghiên cứu khoa học, vấn đề chuẩn hóa nguồn nhân lực đang được đặt ra ngày càng rõ hơn.

Việc xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực hành nghề được nhìn nhận là nhiệm vụ không dễ, bởi đây là lĩnh vực có nhiều đặc thù chuyên môn và khác biệt trong cách tiếp cận điều trị.

Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Viết Tiến, Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng Y khoa Quốc gia, cho biết mục tiêu đến năm 2027 phải hoàn thiện và đưa vào áp dụng kỳ đánh giá năng lực hành nghề cho bác sỹ y học cổ truyền.

Ông cho rằng đây là nhiệm vụ nặng nề và nhiều thách thức do y học cổ truyền là chuyên ngành khó xây dựng bộ câu hỏi đánh giá.

Tuy nhiên, quá trình triển khai thời gian qua đã được thực hiện khá bài bản. Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc Học viện Y-Dược học cổ truyền Việt Nam, chia sẻ Tiểu ban Y học cổ truyền đã triển khai nhiều hoạt động như đối sánh chương trình đào tạo, rà soát chuẩn năng lực bác sỹ y học cổ truyền Việt Nam, khảo sát mô hình bệnh tật tại bệnh viện và tham khảo kinh nghiệm của Trung Quốc, Hàn Quốc.

Từ quá trình này, Tiểu ban đã bước đầu xây dựng được danh mục gồm 129 vấn đề chuyên môn cốt lõi làm nền tảng xây dựng ngân hàng câu hỏi đánh giá năng lực hành nghề.

Theo lộ trình dự kiến, tháng 7/2026 sẽ công bố chính thức danh mục “vấn đề chuyên môn thiết yếu,” tháng 8/2026 tổ chức thi thử và hướng tới kỳ đánh giá năng lực hành nghề đầu tiên vào tháng 12/2027. Trong quá trình chuẩn hóa đào tạo, nhiều kinh nghiệm quốc tế cũng được chia sẻ...

Có thể nói, yêu cầu đặt ra với y học cổ truyền hiện nay không chỉ là bảo tồn các giá trị truyền thống, còn phải chuẩn hóa bằng khoa học, dữ liệu và công nghệ hiện đại.

Việc số hóa tri thức, nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và năng lực hành nghề được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để y học cổ truyền phát triển bền vững, phục vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân tốt hơn trong thời kỳ mới.