Na Uy hiện là quốc gia sản xuất cá hồi nuôi lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, đi kèm với vị thế này là hệ lụy môi trường đáng quan ngại khi một lượng khổng lồ chất dinh dưỡng từ thức ăn chăn nuôi đang bị xả thẳng ra các vùng biển ven bờ. Theo phân tích của Viện Sunstone, chỉ tính riêng trong năm 2025, ngành nuôi trồng thủy sản nước này đã thải ra đại dương 75.000 tấn nitơ, 13.000 tấn phốt pho và 360.000 tấn carbon hữu cơ.
Lượng chất dinh dưỡng dư thừa này tương đương với lượng nitơ trong nước thải sinh hoạt của 17,2 triệu người; lượng phốt pho của 20 triệu người và lượng carbon hữu cơ của 30 triệu người. Những con số này đang làm dấy lên lo ngại sâu sắc về nguy cơ bùng phát hiện tượng tảo nở hoa trên diện rộng.
Bà Alexandra Pires Duro, nhà khoa học dữ liệu tại Viện Sunstone, đồng thời là tác giả báo cáo, nhấn mạnh mức độ mất cân đối nghiêm trọng: “Na Uy chỉ có 5,5 triệu dân, nhưng lượng ô nhiễm từ ngành nuôi trồng thủy sản xét trên ba chỉ số dinh dưỡng này lại lớn gấp 3 đến 5 lần quy mô dân số. Phân cá, thức ăn thừa và nước tiểu đều đang đổ trực tiếp ra nguồn nước”.
Tại các trang trại, cá được nuôi trong những lồng lưới hở và tiêu thụ lượng lớn thức ăn viên giàu dinh dưỡng. Bằng cách đối chiếu dữ liệu từ Cục Quản lý Thủy sản Quốc gia Na Uy và Viện Thú y, các chuyên gia nhận thấy lượng tiêu thụ thức ăn chăn nuôi đã tăng 14,6% trong vòng 6 năm qua, tỷ lệ thuận với tốc độ mở rộng của ngành này.
Hệ quả là đến năm 2025, mức độ ô nhiễm đã chạm mốc tương đương tổng lượng nước thải thô dự kiến của một quốc gia như Australia. Đặc biệt, tình trạng này càng trở nên tồi tệ vào những tháng mùa hè, thời điểm lượng xả thải đạt đỉnh trong khi khả năng hấp thụ, tự làm sạch của hệ sinh thái lại ở mức thấp nhất.
Lượng bùn cá và chất dinh dưỡng dư thừa vô tình trở thành “nguồn phân bón” kích thích thực vật phù du phát triển mạnh mẽ, dẫn đến hiện tượng tảo nở hoa và làm sụt giảm nghiêm trọng nồng độ oxy trong nước. Các vịnh hẹp của Na Uy đặc biệt dễ bị tổn thương do đặc thù địa hình vùng nước bán kín, khiến chất ô nhiễm dễ dàng tích tụ. Tình trạng này cộng hưởng với hiện tượng nóng lên toàn cầu đang đẩy nồng độ oxy tại đây xuống mức báo động.
Một nghiên cứu năm 2025 tại vịnh Sognefjord chỉ ra rằng, sự gia tăng dưỡng chất là nguyên nhân chính gây ra 2/3 tình trạng suy giảm oxy; phần còn lại do nhiệt độ nước biển tăng cao. Tình trạng tụt giảm nồng độ oxy ở vùng nước sâu cũng đã được giới chức vùng Vestland ghi nhận tại vịnh Hardangerfjord, vịnh hẹp dài thứ hai cả nước.
Vào tháng 3, các quan chức đã bác bỏ chín đơn xin cấp phép xây dựng trang trại nuôi cá trong vịnh hẹp vì lý do lượng khí thải gia tăng mà chúng sẽ gây ra. Ông Tom Pedersen, cố vấn môi trường khu vực và là người từng thẩm định báo cáo của Sunstone, đánh giá các số liệu trên không có gì bất ngờ, thậm chí còn “ở mức thận trọng”. Ông cảnh báo: “Mối lo lớn nhất trong những năm qua là xác tảo và sinh vật phù du phân hủy dưới đáy biển sẽ tiêu thụ một lượng oxy khổng lồ. Hậu quả là nồng độ oxy trong vịnh hẹp đang giảm sút rất nghiêm trọng”.
Trước những cáo buộc từ giới khoa học và môi trường, ông Krister Hoaas, Giám đốc Truyền thông Liên đoàn Thủy sản Na Uy, lập luận rằng lượng phát thải phản ánh quy mô sản xuất thực phẩm khổng lồ và năng lực tự cung tự cấp của quốc gia trong các tình huống khẩn cấp. Ông khẳng định toàn ngành đang nỗ lực không ngừng để giảm thiểu tối đa tác động sinh thái.
Ông Hoaas nhấn mạnh: “Cần phân biệt rõ ràng giữa các hoạt động sản xuất hiện tại và định hướng tăng trưởng trong tương lai. Viện Nghiên cứu Biển đã xác nhận việc tăng mạnh sản lượng có thể gây rủi ro phú dưỡng cục bộ, nhưng sản lượng hiện hành vẫn nằm trong giới hạn chịu tải của tự nhiên. Quản lý nghiêm ngặt tại từng địa điểm là cần thiết, nhưng không có bằng chứng nào cho thấy các hoạt động hiện tại đang phá hủy các vịnh hẹp".
