Lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính trên toàn cầu trong thế kỷ qua đã khiến miền nam Trung Quốc trở thành điểm nóng cho các loài virus corona do dơi sinh ra, bằng cách thúc đẩy sự phát triển của môi trường sống trong rừng được loài này ưa thích.
Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Science of the Total Environment cung cấp bằng chứng đầu tiên về cơ chế mà biến đổi khí hậu có thể đóng một vai trò trực tiếp trong sự xuất hiện của SARS-CoV-2.
Nghiên cứu đã cho thấy những thay đổi quy mô lớn về thảm thực vật ở tỉnh Vân Nam, miền nam Trung Quốc, và các vùng lân cận ở Myanmar và Lào, trong thế kỷ qua. Những thay đổi về khí hậu bao gồm sự gia tăng nhiệt độ, ánh sáng mặt trời và lượng carbon dioxide trong khí quyển đã ảnh hưởng đến sự phát triển của thực vật.
Các yếu tố này đã thay đổi môi trường sống tự nhiên từ vùng cây bụi nhiệt đới sang vùng thảo nguyên nhiệt đới và rừng rụng lá. Điều này đã tạo ra một môi trường thích hợp cho nhiều loài dơi chủ yếu sống trong rừng.
Số lượng virus corona trong một khu vực có mối liên hệ chặt chẽ với số lượng các loài dơi khác nhau hiện có. Nghiên cứu cho thấy thêm 40 loài dơi đã di chuyển vào tỉnh Vân Nam trong thế kỷ qua, kéo theo khoảng 100 loại virus do dơi sinh ra. Điểm nóng toàn cầu này là khu vực mà dữ liệu di truyền cho thấy có thể đã phát sinh SARS-CoV-2.
Tiến sĩ Robert Beyer, nhà nghiên cứu tại Khoa Động vật học của Đại học Cambridge và là tác giả của nghiên cứu, cho biết: “Biến đổi khí hậu trong thế kỷ qua đã làm cho môi trường sống ở tỉnh Vân Nam phù hợp với nhiều loài dơi hơn".
"Việc hiểu được sự phân bố toàn cầu của các loài dơi đã thay đổi như thế nào do biến đổi khí hậu có thể là một bước quan trọng trong việc tái tạo lại nguồn gốc của dịch bệnh COVID-19", ông Beyer nói thêm.
Để có được kết quả, các nhà nghiên cứu đã tạo ra bản đồ thảm thực vật trên thế giới như cách đây một thế kỷ, sử dụng các bản ghi về nhiệt độ, lượng mưa và độ che phủ của mây.
Sau đó, họ sử dụng thông tin về thảm thực vật ưu thích của các loài dơi trên thế giới để tìm ra sự phân bố toàn cầu của từng loài vào đầu những năm 1900. So sánh điều này với các phân bố hiện tại cho phép họ thấy số lượng các loài dơi đã thay đổi như thế nào trong thế kỷ qua do biến đổi khí hậu.
"Khi biến đổi khí hậu làm thay đổi môi trường sống, các loài dơi rời khỏi một số khu vực và di chuyển đến những khu vực khác mang theo mầm bệnh của chúng. Điều này không chỉ làm thay đổi các khu vực có virus mà rất có thể cho phép các tương tác mới giữa động vật và virus, gây ra nhiều mầm bệnh có hại hơn", ông Beyer chỉ ra.
Hiện có khoảng 3.000 loại virus corona khác nhau phân bổ trong thế giới loài dơi, với mỗi loài chứa trung bình 2,7 loại virus, hầu hết không biểu hiện triệu chứng. Sự gia tăng số lượng dơi trong một khu vực cụ thể do biến đổi khí hậu, có thể làm tăng khả năng một loại virus corona gây hại cho con người hình thành, lây truyền hoặc tiến hóa ở đó.
Hầu hết các mầm bệnh do dơi mang theo không thể truyền sang người. Nhưng một số loại virus lây nhiễm sang người rất có thể bắt nguồn từ loài dơi, bao gồm 3 loại gây ra các dịch bệnh như MERS và Hội chứng Hô hấp Cấp tính (SARS) CoV-1 và CoV-2.
Khu vực được xác định là điểm nóng về sự gia tăng của loài dơi cũng là nơi cư trú của tê tê, loài vật được cho là vật chủ trung gian của SARS-CoV-2. Virus này có khả năng đã nhảy từ dơi sang tê tê, sau đó những con tê tê được bán tại một khu chợ ở Vũ Hán.
Các nhà nghiên cứu nhắc lại lời kêu gọi từ các nghiên cứu trước đó nhằm thúc giục các chính phủ thừa nhận vai trò của biến đổi khí hậu trong việc bùng phát các bệnh và giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu như một phần của các chương trình phục hồi kinh tế sau COVID-19.
"Đại dịch COVID-19 đã gây ra thiệt hại kinh tế và xã hội to lớn. Các chính phủ phải nắm bắt cơ hội để giảm thiểu rủi ro sức khỏe do các bệnh truyền nhiễm bằng cách thực hiện hành động quyết định để giảm thiểu biến đổi khí hậu", Giáo sư Andrea Manica tại Khoa Động vật học của Đại học Cambridge, người đã tham gia vào nghiên cứu, cho biết.
