Tăng trưởng cao nhưng chưa phản ánh đầy đủ chất lượng nền kinh tế
Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, cho biết trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục chịu tác động bởi phân mảnh địa kinh tế, lạm phát kéo dài và bất ổn thương mại, Việt Nam vẫn duy trì được đà phục hồi tích cực với mức tăng trưởng GDP 8,18% trong sáu tháng đầu năm.
Tuy nhiên, theo ông, những chỉ số tích cực chưa phản ánh đầy đủ chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế. Áp lực lạm phát, biến động tỷ giá, nguy cơ nhập siêu quay trở lại, sức khỏe doanh nghiệp, chất lượng tín dụng và khả năng hấp thụ vốn vẫn là những vấn đề cần tiếp tục theo dõi sát.
 |
| TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm phát biểu khai mạc Hội thảo |
Theo TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, trong bối cảnh khu vực tư nhân vẫn thận trọng mở rộng đầu tư, đầu tư công tiếp tục giữ vai trò là công cụ điều tiết vĩ mô quan trọng nhất để kích thích tổng cầu.
Những dự án hạ tầng quy mô lớn như cao tốc, các tuyến logistics hay công tác chuẩn bị cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam không chỉ góp phần thúc đẩy giải ngân ngân sách mà còn tạo nền tảng cho năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.
Tuy vậy, nội lực của khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn còn yếu. Theo TS. Nguyễn Đình Chúc, chính sách thời gian tới cần tập trung hỗ trợ thực chất hơn nhằm giảm chi phí, cải thiện môi trường đầu tư và tạo thêm dư địa phát triển cho doanh nghiệp trong nước.
Đầu tư công vẫn là "điểm nghẽn" lớn
Trong các động lực tăng trưởng hiện nay, đầu tư công được đánh giá là lĩnh vực bộc lộ rõ những hạn chế nhất.
PGS.TS. Vũ Sỹ Cường, Giảng viên cao cấp Học viện Tài chính, cho biết mặc dù khu vực tư nhân và tiêu dùng đang có nhiều tín hiệu tích cực, chỉ số PMI tháng 6 đạt 51,8 điểm - đánh dấu tháng thứ 12 liên tiếp duy trì trên ngưỡng mở rộng - nhưng giải ngân vốn đầu tư công trong hai quý đầu năm lại thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước.
Theo ông, nguyên nhân chủ yếu đến từ quá trình sáp nhập đơn vị hành chính địa phương khiến hoạt động phê duyệt dự án, giao vốn và tổ chức thực hiện bị gián đoạn.
 |
PGS.TS. Vũ Sỹ Cường, Giảng viên cao cấp Học viện Tài chính trình bày tham luận |
"Nếu không có cơ chế đặc thù để tháo gỡ các vướng mắc trong giai đoạn chuyển tiếp, rất khó tạo được cú hích tăng trưởng từ đầu tư công trong nửa cuối năm", ông Cường nhận định.
Các chuyên gia cũng cho rằng việc đẩy nhanh tiến độ giải ngân không đơn thuần nhằm hoàn thành kế hoạch vốn, mà còn có ý nghĩa lan tỏa tới nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế, từ tạo việc làm, kích thích nhu cầu vật liệu xây dựng, thúc đẩy logistics đến nâng cao năng lực kết nối hạ tầng.
Nội lực doanh nghiệp còn mong manh
Một điểm đáng chú ý khác được nhiều đại biểu đề cập là sức chống chịu của khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn khá yếu.
Theo TS. Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu sáu tháng đầu năm tăng 27,1%; công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục đóng vai trò chủ lực khi chiếm khoảng 90% kim ngạch xuất khẩu.
Tuy nhiên, quy mô nhập siêu đã lên tới 16,65 tỷ USD, trong khi khu vực FDI tiếp tục chi phối hoạt động xuất khẩu với tốc độ tăng trưởng cao hơn đáng kể so với doanh nghiệp trong nước.
Theo ông, vấn đề lớn hiện nay không còn nằm ở tốc độ tăng trưởng thương mại, mà là giá trị gia tăng tạo ra cho nền kinh tế vẫn còn thấp và năng lực công nghệ của doanh nghiệp nội địa chưa được cải thiện tương xứng.
Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Phạm Ngọc Thạch, Phó Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho biết sáu tháng đầu năm có gần 170.000 doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại thị trường, tăng hơn 11%.
Song song với đó, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng lên tới hơn 151.000, tăng gần 19%, trong đó gần 86.000 doanh nghiệp phải tạm ngừng hoạt động.
Theo đại diện VCCI, con số này cho thấy sức chống chịu của doanh nghiệp vẫn rất mong manh trước áp lực chi phí, thị trường và gánh nặng tuân thủ pháp lý. Dư địa cải cách lớn nhất hiện nay vẫn là cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục và giảm chi phí kinh doanh.
Rủi ro tài chính cần được kiểm soát
Bên cạnh những vấn đề của khu vực sản xuất, các chuyên gia cũng bày tỏ lo ngại về sức khỏe của hệ thống tài chính.
TS. Phạm Xuân Hoè, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng (Ngân hàng Nhà nước), cho biết tín dụng sáu tháng đầu năm tăng mạnh 7,41% so với đầu năm, song tốc độ huy động vốn chỉ khoảng 3%.
Sự chênh lệch này khiến tỷ lệ cấp tín dụng trên nguồn vốn huy động (LDR) lên tới khoảng 115%, cao hơn đáng kể so với ngưỡng an toàn. Đồng thời, quy mô sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn cũng tiếp tục gia tăng, tạo áp lực lớn lên thanh khoản của hệ thống.
Theo ông, việc nới lỏng một số quy định nhằm hỗ trợ tăng trưởng có thể giải quyết nhu cầu vốn trước mắt nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ gia tăng nợ xấu và ảnh hưởng tới mức độ an toàn của hệ thống ngân hàng nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Các chuyên gia vì vậy kiến nghị cần từng bước giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, đồng thời phát triển mạnh hơn thị trường vốn để đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế.
 |
Các đại biểu tham gia phiên thảo luận |
