Thẩm phán chủ tọa phiên tòa là bà Trần Thị An Thư, Hội thẩm Nhân dân ông Trần Hải Bình, ông Nguyễn Văn Trương - đại diện viện kiểm sát nhân dân khu vực II - Đồng Tháp, bà Trần Thị Ngọc Tuyền - kiểm sát viên.
Nhận diện bản chất của hợp đồng giả cách
Phiên tòa được tổ chức vào chiều ngày 27/3, theo hướng dẫn số 136/TANDTC về phiên toà rút kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng tranh tụng, kỹ năng điều hành tại phiên toà. Phiên toà xét xử công khai vụ án dân sự về việc Tranh chấp đòi lại nhà và đất trong hợp đồng thuê, tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa nguyên đơn ông Nguyễn Văn H. và bị đơn ông Ngô Quang Tr.
Việc lựa chọn vụ án tranh chấp giữa ông H. và ông Tr. để xét xử phiên toà rút kinh nghiệm thực hiện theo chỉ đạo của Ban lãnh đạo TAND khu vực II Đồng Tháp và thực hiện hướng dẫn 136 của TANDTC.
Theo thẩm phán chủ tọa phiên tòa bà Trần Thị An Thư thực tiễn hiện nay việc sử dụng hình thức giả cách để che giấu hợp đồng vay rất phức tạp, đủ các hình thức. Phổ biến nhất là lập hợp đồng chuyển nhượng đất giả cách nhằm che giấu hợp đồng vay tiền có lãi, có tài sản đảm bảo thực hiện nghĩa vụ. Để xác định bản chất thật của giao dịch rất phức tạp nên việc điều tra thu thập chứng cứ, đánh giá chứng cứ và nhận diện bản chất thật của giao dịch là rất khó khăn.
Bởi vì thời điểm các bên xác lập giao dịch đều che giấu giao dịch thật bằng cách tạo giao dịch khác đảm bảo về hình thức đúng theo quy định của pháp luật. Cụ thể như trường hợp các bên lập hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất nhưng mục đích hướng tới là vay tiền, có lãi và có tài sản để bảm đảm thực hiện nghĩa vụ.
Đối tượng của các giao dịch này đa phần thường là những người thân trong gia đình, trong mối quan hệ quen biết anh em, bạn bè để dễ phát sinh thỏa thuận theo mong muốn.
Đối với vụ án tranh chấp hợp đồng giữa ông H. và ông Tr. nêu trên có mối quan hệ anh em ruột cùng mẹ khác cha nên tin tưởng lẫn nhau để giao kết hợp đồng. Khi quyền lợi của các bên bị ảnh hưởng đã xảy ra tranh chấp. Lúc này, đương sự đều cố gắng bảo vệ tốt nhất cho lợi ích của mình nên dẫn đến có những việc vi phạm, không tuân theo các quy định của pháp luật.
 |
| Thẩm phán, chủ tọa phiên tòa bà Trần Thị An Thư |
Hồ sơ vụ việc thể hiện, ngày 10/12/2018, giữa ông H. và ông Tr. có ký kết hợp đồng chuyển nhượng thửa đất nông nghiệp tại phường Long Hưng, TP Gò Công tỉnh Tiền Giang cũ (nay là phường Sơn Qui, Đồng Tháp) với mức giá 400 triệu đồng. Tháng 6/2019, ông H. được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định. Sau đó, ông H. ký hợp đồng cho ông Tr. thuê lại chính căn nhà để sinh sống. Tuy nhiên, hết thời hạn thuê nhà nhưng ông Tr. không chịu dời đi dẫn đến việc ông H. khởi kiện yêu cầu “đòi lại tài sản nhà và đất”.
Phía ông Tr. phản tố cung cấp các bằng chứng thể hiện giao dịch chuyển nhượng trên là giả cách nhằm che đậy giao dịch vay mượn tiền bạc có tính lãi. Ông Tr. yêu cầu hủy các giao dịch và hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho ông H.
Từ các chứng cứ, Hội đồng xét xử nhận định trong vụ án này thể hiện rõ tình trạng các bên sử dụng hình thức hợp đồng chuyển nhượng đất để che giấu quan hệ vay tiền, có lãi. Đây là dạng phổ biến hiện nay, rất phức tạp trong việc thu thập chứng cứ để giải quyết vụ án. Để đánh giá chứng cứ trong quá trình tranh tụng tại phiên toà đòi hỏi kỹ năng điều hành và tranh tụng của chủ toà phiên toà phải thật sự rõ ràng, công khai, minh bạch, tôn trọng sự thật của các tài liệu chứng cứ, công khai các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án làm rõ giúp các bên tranh luận đưa ra lý lẽ, bằng chứng để bảo vệ quan điểm của các bên.
Phát huy hiệu quả của phiên tòa rút kinh nghiệm
Tại phiên xét xử qua tranh tụng trả lời thẩm vấn của chủ tọa, hội đồng xét xử, phần tranh luận diễn ra gay gắt, căng thẳng. Phía bị đơn ông Tr. cung cấp đoạn ghi âm có lập vi bằng thể hiện việc trao đổi vay mượn tiền giữa ông và ông H.. Qua đối chất ông H. thừa nhận giọng nói của mình, kết quả giám định không có cắt ghép chỉnh sửa.
Hội đồng xét xử đánh giá một cách toàn diện, khách quan, quá trình tranh tụng tập trung làm rõ chứng cứ và đánh giá chứng cứ. Hội đồng xét xử căn cứ kết quả giám định và yêu cầu làm rõ rất nhiều vấn đề như: công bố kết luận giám định công bố lời khai, đối chất kết luận giám định tuổi mực chữ ký có trước, nội dung ghi vào sau đó? file ghi âm có lập vi bằng? giám định file âm thanh kỹ thuật số, nội dung đoạn ghi âm có bị cắt ghép chỉnh sửa không? Thời lượng ghi âm thế nào? bao nhiêu phút?
Chủ tọa cho phát đoạn ghi âm tại tòa để các bên tranh tụng. Quá trình tranh tụng tại phiên toà xác định ý chí thật sự mà các bên hướng đến, mục đích của giao dịch mà các bên hướng đến như trong vụ án này là tiền vay, có lãi, có tài sản bảo đảm để thực hiện nghĩa vụ. Để đánh giá được toàn diện chứng cứ là sự “cân não” của Hội đồng xét xử. Từ đó, giúp Hội đồng xét xử căn cứ áp dụng theo những quy định phù hợp với tình tiết khách quan của vụ án.
Trong vụ án, Hội đồng xét xử áp dụng điều luật giao dịch giả tạo theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và nghĩa vụ chứng minh của các đương sự theo điều luật của Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015. Hội đồng xét xử căn cứ vào tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ và phần tranh tụng tại tòa để đi đến phán quyết cuối cùng. Hội đồng xét xử tuyên không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông H.; Tuyên hợp đồng chuyển nhượng đất bị vô hiệu do giả tạo; Tuyên hủy biên nhận tiền ngày 10/12/2018 với số tiền 300 triệu; Tuyên buộc ông Tr. phải trả cho ông H. số tiền gần 260 triệu; ông Tr. được liên hệ với cơ quan có thẩm quyền để cập nhập lại thông tin trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quyết định của bản án...
Theo Hội đồng xét xử việc đánh giá chứng cứ để đưa ra kết luận cuối cùng trong vụ án tranh chấp giữa ông H. và ông Tr. là đặc biệt phức tạp. Điều này giúp Hội đồng xét xử rút ra kinh nghiệm trong việc giải quyết các vụ việc có sự kiện pháp lý, tình tiết tương tự.
Phiên toà rút kinh nghiệm lần này còn nhằm nâng cao kỹ năng điều hành, kỹ năng tranh tụng cũng như nhận diện và thống nhất cao trong việc áp dụng pháp luật của Hội đồng xét xử. Việc tích hợp được các kỹ năng giúp Hội đồng xét xử xác định bản chất pháp lý thật của giao dịch góp phần bảo đảm áp dụng pháp luật chính xác, thống nhất để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, trên tinh thần thượng tôn pháp luật.
Phiên tòa rút kinh nghiệm diễn ra công khai, minh bạch trên tinh thần thượng tôn pháp luật và tăng niềm tin của công dân vào hoạt động xét xử của Toà án, góp phần tuyên truyền, phổ biến rộng rãi pháp luật giúp người dân nhận diện giao dịch thật trong các giao dịch dân sự có giả cách để tìm chứng cứ bảo vệ cho mình. Từ đó góp phần ổn định đời sống xã hội, phát triển xây dựng cộng đồng dân cư văn minh, nghĩa tình.
