Con số khiêm tốn ban đầu
Dịch giả Nguyễn Lệ Chi (Giám đốc Chibooks), chia sẻ: “Hơn 30 năm qua, tôi có cơ duyên đi lại thường xuyên giữa hai nước Việt - Trung để học tập, nghiên cứu, giảng dạy và giao lưu văn hóa. Ngay từ năm 1994, khi Internet chưa phổ biến, phương tiện giao lưu kết nối phần lớn chỉ qua thư tay và sách vở thì mọi thông tin về văn hóa, đất nước, con người giữa hai nước rất khan hiếm. Thời điểm đó, tôi thường gặp phải vô số câu hỏi có thể nói hoàn toàn xa rời thực tế của bạn bè Trung Quốc về đất nước, con người, văn hóa Việt Nam...
Điều đó khiến tôi luôn trăn trở và suy nghĩ về việc để mọi người bên ngoài hiểu hơn về văn hóa và con người Việt. Tôi muốn chia sẻ những phẩm chất tốt đẹp của người Việt Nam như giàu lòng nhân ái, yêu nước, yêu đồng bào, sống nghĩa tình, đoàn kết một lòng... cũng như những sự phong phú của văn hóa từng vùng miền trên đất nước Việt Nam. Bởi chỉ có hiểu về văn hóa của nhau, hiểu được tính cách của nhau, chúng ta mới có thể thông cảm với nhau hơn, cùng chia sẻ, hợp tác lâu dài và cùng chung sống hòa bình”.
 |
Nhà văn Trịnh Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn TPHCM phát biểu tại buổi giao lưu |
Nhà văn Trịnh Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn TPHCM, cho biết: “Theo thống kê của Tổng công ty Sách Trung Quốc nhân dịp kỷ niệm 60 năm Quốc khánh nước này, trong gần 60 năm (1949 - 2009) khoảng 150 đầu sách văn học Việt Nam đã được dịch và ấn hành tại Trung Quốc với tác phẩm văn học tiêu biểu Việt Nam như: Kiều, Số đỏ, Chí Phèo... Con số khiêm tốn trên, trung bình hơn 2 đầu sách mỗi năm và hầu hết các tác phẩm trên không còn có mặt trên thị trường sách rộng lớn của Trung Quốc.
Có lẽ thực trạng này đã thúc đẩy sự nỗ lực của một số đơn vị xuất bản, công ty sách tư nhân, đặc biệt là sự góp phần tích cực của dịch giả Nguyễn Lệ Chi và Chibooks, để đưa sách Việt Nam đến thị trường sách có 1 tỷ độc giả. Qua Chibooks, trong những năm gần đây, đã có nhiều tác phẩm văn hóa và văn học hiện đại đã và sẽ tiếp tục được ký kết bản quyền ra mắt độc giả Trung Quốc nhất là sau khi Chibooks ký kết “Hợp tác dự án dịch văn học Đông Nam Á” với một nhà xuất bản văn học nổi tiếng của Trung Quốc”.
Hành trình “tiểu ngạch” không dễ dàng
Dịch giả Nguyễn Lệ Chi, kể: “Năm 2006, tôi lần đầu tổ chức triển lãm sách Việt Nam tại Hội chợ Trung Quốc Expo ở thành phố Nam Ninh. Đây cũng là triển lãm sách Việt Nam đầu tiên được tổ chức tại Trung Quốc. Lọt thỏm trong số các gian hàng gỗ, đồ thủ công mỹ nghệ, thực phẩm... của Việt Nam là một gian hàng sách Việt với hàng trăm cuốn sách đủ thể loại từ văn hóa, du lịch, văn học... đi bằng đường tiểu ngạch. Hành trình đưa sách sang triển lãm rất ly kỳ và không hề dễ dàng. May mắn thay, tôi được sự giúp đỡ nhiệt tình Tập đoàn nhà sách Tân Hoa. Họ đã hỗ trợ tôi rất nhiều để triển lãm diễn ra được suôn sẻ. Trái với suy nghĩ của nhiều người trong nước cho rằng triển lãm sách Việt Nam tại Trung Quốc thì ai đọc, thế nhưng triển lãm lần đó lại gây được tiếng vang rất lớn. Chúng tôi đã bán được rất nhiều sách dù ban đầu chỉ nghĩ sang trưng bày và tặng lại”.
 |
Dịch giả Nguyễn Lệ Chi giới thiệu các ấn phẩm đã giao dịch bản quyền |
Từ năm 2023, Chibooks ký kết với Trang web dịch vụ thương mại bản quyền Trung Quốc - Asean, trở thành đại diện chính thức duy nhất tại Việt Nam để chọn lọc, giới thiệu bản quyền các sản phẩm văn hóa Việt có giá trị, bao gồm cả sách, phim... vào thị trường Trung Quốc. Từ đó, mỗi năm trung bình Chibooks đã lựa chọn dịch, giới thiệu hàng trăm đầu sách Việt có giá trị và đa dạng của rất nhiều nhà xuất bản Việt Nam cho trang web này.
Bên cạnh đó, Chibooks cũng phối hợp với Hội nhà văn Trung Quốc, Hội nhà văn tỉnh Quảng Đông, Hội nhà văn tỉnh Quảng Tây... nhiều lần tổ chức đưa các nhà văn Việt sang Trung Quốc để giao lưu với độc giả, giới thiệu tác phẩm, nói chuyện chuyên đề... nhằm xích gần khoảng cách giữa tác giả Việt với độc giả Trung Quốc, giúp độc giả Trung thêm hiểu và yêu thích văn hóa Việt.
Năm 2024, Chibooks đã thành công bán bản quyền 2 tác phẩm Người Hà Nội chuyện ăn chuyện uống một thời (tác giả Vũ Thế Long), và Vắt qua những ngàn mây (tác giả Đỗ Quang Tuấn Hoàng) cho NXB Khoa học Kỹ thuật Quảng Tây. Hai đầu sách này đã được dịch và xuất bản tại Trung Quốc từ tháng 11/2025, được nhiều độc giả Trung Quốc yêu thích. Đặc biệt cuốn Người Hà Nội chuyện ăn chuyện uống một thời từng được bình chọn là tác phẩm Đông Nam Á có sức ảnh hưởng nhất trong năm 2025.
 |
Các ấn phẩm viết về văn hóa Việt Nam đã được bán bản quyền dịch sang tiếng Trung Quốc |
Theo dịch giả Nguyễn Lệ Chi, hầu hết các tác phẩm Việt Nam hiếm hoi trước đó từng được dịch và xuất bản tại Trung Quốc đều ở dạng miễn phí bản quyền hoặc tặng bản quyền theo chương trình hợp tác giữa chính phủ hai nước. Hai tác phẩm vừa kể trên được coi là tác phẩm thứ 2 và thứ 3 của Việt Nam bán được bản quyền vào thị trường xuất bản Trung Quốc sau cuốn Dế mèn phiêu lưu ký (NXB Kim Đồng).
Từ tháng 6/2025 tại Hội sách quốc tế Bắc Kinh, Chibooks đã tăng cường hợp tác xuất bản sách văn học Việt Nam - Trung Quốc bằng việc ký kết dự án Dịch thuật và xuất bản sách bản địa vào thị trường tỷ dân với các NXB Trung Quốc. Cũng trong năm này, các nhà văn: Trịnh Bích Ngân, Hồ Anh Thái, Nguyễn Nhật Ánh... đã ủy thác Chibooks ký hợp đồng đại diện và dịch các tác phẩm của họ sang tiếng Trung, giới thiệu vào thị trường Trung Quốc. Trong đó cuốn tiểu thuyết Thế giới xô lệch của nhà văn Trịnh Bích Ngân vừa hoàn tất phần dịch thuật đã lọt vào “mắt xanh” của một NXB tại Trung Quốc, nhất trí mua bản quyền để in ấn, xuất bản tại Trung Quốc. Tác phẩm dự kiến được xuất bản tại Trung Quốc trong năm 2027.
Tôi tin rằng với quyết tâm và nỗ lực lớn nhất, chúng ta sẽ có cơ hội đưa thêm nhiều đầu sách Việt sang Trung Quốc bằng nhiều hình thức khác nhau. Triển lãm, trưng bày sách, bán bản quyền sách hay cùng biên soạn sách... tất cả đều có thể thực hiện được với nỗ lực chung. Đã đến lúc chúng ta những người làm xuất bản Việt cần thời gian lắng xuống, để nhìn nhận lại một cách nghiêm túc về việc chúng ta sẽ kể câu chuyện gì ra thế giới, chúng ta mong muốn giới thiệu tri thức và văn hóa Việt qua sách vở như thế nào, đặc biệt đối với thị trường lớn như Trung Quốc. “Xuất ngoại” luôn cần nhiều thủ tục và giấy tờ, nhọc nhằn và gian truân, đòi hỏi thời gian và tiền bạc, Chibooks rất vinh dự và tự hào đã góp phần nhỏ bé đưa văn học Việt ra thế giới sau nhiều năm nỗ lực “tìm đường”… Dẫu biết đường khó nhưng vẫn phải khai thông, và đi mãi sẽ thành đường – dịch giả Nguyễn Lệ Chi, chia sẻ.
Ông Từ Châu - Phó Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TPHCM, phát biểu: “Hiện nay, quan hệ Trung Quốc - Việt Nam luôn duy trì đà phát triển tốt đẹp, giao lưu cấp cao mật thiết, hợp tác trên các lĩnh vực đạt nhiều kết quả phong phú. Gần đây, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm đã có chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc theo lời mời, cùng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình đạt được những nhận thức chung quan trọng về việc xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai Trung Quốc - Việt Nam có ý nghĩa chiến lược ở mức độ cao hơn. Lĩnh vực văn hóa và xuất bản là nhân tố cấu thành quan trọng trong quan hệ hai nước, có ý nghĩa mang tính nền tảng và lâu dài. Chúng tôi hy vọng rằng, thông qua những nền tảng chuyên nghiệp như buổi giao lưu lần này, sẽ tiếp tục đẩy mạnh xây dựng cơ chế trao đổi bản quyền đi vào chiều sâu, thúc đẩy nhiều tác phẩm có chất lượng cao hơn nữa được xuất bản từ hai hướng, tăng cường hợp tác và đào tạo nhân lực dịch thuật, nâng cao chất lượng truyền bá liên văn hóa của các tác phẩm, mở rộng giao lưu văn học sang nhiều lĩnh vực khác như khoa học công nghệ, giáo dục, xuất bản số, đồng thời dựa vào khuôn khổ hợp tác Trung Quốc - ASEAN, thúc đẩy các sản phẩm văn hóa Trung Quốc - Việt Nam cùng nhau tiến ra thị trường quốc tế rộng lớn hơn”.
