Khoa học - kỹ thuật là lực lượng sản xuất trực tiếp, tạo động lực cho tiến bộ xã hội
Trước hết, theo quan điểm của Hồ Chí Minh, nền khoa học, kỹ thuật là yếu tố quan trọng quyết định đến việc xây dựng xã hội giàu mạnh. Muốn phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia thì không thể thiếu, yếu về trình độ học vấn nên cần tiếp thu, vận dụng những thành tựu của khoa học, kỹ thuật. Điều này được Bác nhấn mạnh rõ ở nội dung điều thứ sáu ở tám điều thuộc bản Yêu sách của nhân dân An Nam gửi đến Hội nghị hòa bình họp ở Versailles là yêu cầu tự do học tập, thành lập các trường kỹ thuật và chuyên nghiệp ở tất cả các tỉnh cho người bản xứ.
Từ những ngày đầu tiên tham gia cách mạng, Nguyễn Ái Quốc đã thấy rõ vai trò quan trọng của nâng cao dân trí, đào tạo ra đội ngũ có năng lực chuyên môn để phục vụ quá trình phát triển kinh tế, xã hội ở An Nam bấy giờ. Đến khi đất nước độc lập, Bác chỉ rõ “Chúng ta đều biết rằng trình độ khoa học, kỹ thuật của ta hiện nay còn thấp kém. Lề lối sản xuất chưa cải thiện được nhiều. Cách làm việc còn nặng nhọc. Năng suất lao động còn thấp kém. Phong tục tập quán lạc hậu còn nhiều. Nhiệm vụ của khoa học là ra sức cải biến những cái đó… Khoa học phải từ sản xuất mà ra và phải phục vụ sản xuất, phục vụ quần chúng, nhằm nâng cao năng suất lao động và không ngừng cải thiện đời sống nhân dân, bảo đảm cho chủ nghĩa xã hội thắng lợi. Như vậy, nhiệm vụ của khoa học - kỹ thuật là cực kỳ quan trọng, cho nên mọi ngành, mọi người đều phải tham gia công tác khoa học, kỹ thuật để nâng cao năng suất lao động, sản xuất ra nhiều của cải vật chất, để xây dựng chủ nghĩa xã hội thắng lợi”.
Người chỉ ra lao động sản xuất là nguồn gốc của khoa học kỹ thuật, nhiệm vụ của khoa học kỹ thuật là phải phục vụ sản xuất xã hội. Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ và phương tỉện để bỉến đổi các nguồn lực thành các sản phẩm hay dịch vụ mong muốnphục vụ cho đời sống xã hội. Sự kết hợp của kỹ thuật, con người, tổ chức và thông tin là yếu tố cấu thành nên công nghệ mà yếu tố kỹ thuật là phần chính của công nghệ.
Để phát triển khoa học, kỹ thuật thì phải có đội ngũ có trình độ chuyên sâu về lĩnh vực này nên cần ra sức lựa chọn, đào tạo thế hệ trẻ nâng cao trình độ. Muốn vậy việc kế thừa, học tập từ các nước phát triển, có nền khoa học kỹ thuật tiên tiến là sự lựa chọn phù hợp nhất đối với nước ta lúc này. Vì thế, ngày 01/11/1945, trong lá thư gửi đến Ngoại trưởng Mỹ James Byrnes, Bác có viết “nhân danh Hội Văn hóa Việt Nam, tôi xin được bày tỏ nguyện vọng của Hội, được gửi một phái đoàn khoảng 50 thanh niên Việt Nam sang Mỹ với ý định một mặt thiết lập những mối quan hệ văn hóa thân thiết với thanh niên Mỹ, và mặt khác để xúc tiến việc tiếp tục nghiên cứu về kỹ thuật, nông nghiệp cũng như các lĩnh vực chuyên môn khác... tha thiết mong muốn tạo được mối quan hệ với nhân dân Mỹ là những người mà lập trường cao quý đối với những ý tưởng cao thượng về công lý và nhân bản quốc tế, và những thành tựu kỹ thuật hiện đại của họ đã có sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với giới trí thức Việt Nam”.
Đồng thời, Người căn dặn rằng: “ Các thanh niên cố gắng học tập các kỹ thuật để trở thành những tay chuyên môn nhân tài ứng dụng vào các ngành thực nghiệp và các cơ quan hành chính”. Kinh tế đất nước muốn phát triển cần có kiến thức khoa học - kỹ thuật mà muốn biết về lĩnh vực đó thì cần chú tâm học tập, vận dụng kiến thức vào đời sống.
Một mặt gửi người đi học tập ở nước ngoài, mặt khác trong nước cần tạo điều kiện cho người dân tiếp cận kiến thức khoa học, kỹ thuật không phân biệt độ tuổi, trình độ, chức vụ. Nếu là người trẻ thì “Dạy bảo các cháu thiếu niên về khoa học, kỹ thuật làm cho các cháu ngay từ nhỏ đã biết yêu khoa học để mai sau các cháu trở thành những người có thói quen sinh hoạt và làm việc theo khoa học”, còn mỗi cán bộ, đảng viên cần tự trau dồi, bổ sung kiến thức cho mình. Đối với cán bộ lãnh đạo thì “Cán bộ chính trị phải học kỹ thuật, cán bộ kỹ thuật phải học chính trị, để trwor nên những cán bộ toàn diện”. Nâng cao nhận thức về khoa học, kỹ thuật đến mọi đối tượng trong xã hội sẽ góp phần tạo nên nguồn lực to lớn nhằm phục vụ cho mọi chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Từ đó vận dụng những thành tựu của khoa học, kỹ thuật vào các lĩnh vực khác nhau của đời sống mà trực tiếp nhất là lao động sản xuất. Điều đó đòi hỏi “Quyết tâm đi sâu vào khoa học - kỹ thuật và nghiệp vụ, phát huy tinh thần sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, ra sức học tập và vận dụng tốt sáng kiến, kinh nghiệm tiên tiến, nâng cao năng suất lao động”.
Trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bàn đến nguồn gốc ra đời, vai trò và những thành tố chính của khoa học - kỹ thuật, Đồng thời đã chỉ ra những giải pháp cơ bản để định hướng cho hoạt động này phát huy tốt vai trò của mình đối với sự phát triển của đất nước. Đây là nguồn tư liệu quý, là sự chỉ dẫn mang tính khách quan, khoa học giúp cho Đảng ta có cơ sở để đưa ra vận dụng tạo nên sức mạnh to lớn củng cố vị thế đất nước, xây dựng thành công xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
Đảng ta chú trọng phát triển khoa học công nghệ, tạo đà cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước
Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ và phương tỉện để bỉến đổi các nguồn lực thành các sản phẩm hay dịch vụ mong muốnphục vụ cho đời sống xã hội. Sự kết hợp của kỹ thuật, con người, tổ chức và thông tin là yếu tố cấu thành nên công nghệ mà yếu tố kỹ thuật là phần chính của công nghệ. Khoa học là công cụ tìm kiếm, phát hiện ra những nguyên lý của quá trình phát triển, chỉ ra những giải pháp khác nhau thúc đẩy sự phát triển; tạo ra cơ sở lý thuyết và phương pháp ứng dụng, triển khai công nghệ mới vào sản xuất và đời sống.
Khoa học càng gần với hoạt động sản xuất và đời sống thì việc ứng dụng, triển khai công nghệ ngày càng mang tính trực tiếp nhiều hơn. Công nghệ là cơ sở để áp dụng những kết quả của khoa học vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt. Đồng thời tạo ra phương tiện hỗ trợ khoa học đi sâu khám phá những lĩnh vực, đối tượng mới nhờ đó khoa học tác động trở lại, mở đường cho sự phát triển công nghệ. Vì thế sự tách biệt giữa khoa học, kỹ thuật và công nghệ cũng mang tính tương đối.
Trong từng giai đoạn phát triển khác nhau của đất nước, Đảng ta đã kế thừa, vận dụng tư tưởng của Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ, xác định đó là một trong những động lực to lớn đối với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Đại hội XIII của Đảng đã nhấn mạnh: “Khoa học và công nghệ từng bước khẳng định vai trò động lực trong phát triển kinh tế - xã hội. Tiềm lực khoa học và công nghệ của đất nước được tăng cường. Khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật và công nghệ đã đóng góp tích cực hơn trong việc nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm, bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe của nhân dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự và an toàn xã hội. Khoa học xã hội và nhân văn, khoa học lý luận chính trị góp phần tích cực cung cấp luận cứ cho việc xây dựng đường lối, chính sách, bảo vệ, phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng; xây dựng, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, con người Việt Nam và bảo vệ Tổ quốc”.
Trên tinh thần đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã được ban hành nhằm đáp ứng yêu cầu cần có chủ trương, quyết sách mạnh mẽ, mang tính chiến lược và cách mạng để tạo xung lực mới, đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, để đưa đất nước phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên giàu mạnh, hùng cường.
 |
Ảnh minh họa |
Để đẩy mạnh phát triển khoa học - công nghệ đáp ứng yêu cầu mới của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội hiện nay cần thực hiện một số giải pháp sau:
Một là, cần có những chính sách đặc thù để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển mạnh mẽ về năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh.
Đối với đất nước trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư hiện nay, để thúc đẩy khoa học và công nghệ phát triển cần hoàn thiện, bổ sung những chính sách liên quan đến hiệu quả hoạt động các dịch vụ khoa học, công nghệ; thúc đẩy cung và tăng cầu các sản phẩm khoa học, công nghệ và bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Ban hànhcơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chính của tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất. Đồng thời có cơ chế huy động vốn đầu tư cho phát triển khoa học, công nghệ. Tập trung cho xã hội hóa và đa dạng hóa các nguồn vốn cho hoạt động khoa học, công nghệ, đặc biệt tăng cường nguồn vốn từ doanh nghiệp nhất là các doanh nghiệp ứng dụng công nghệ hiện đại.
Hai là, chú trọng triển khai hiệu quả chính sách đào tạo, thu hút, trọng dụng cán bộ khoa học và công nghệ.
Cần sớm xây dựng, ban hành chiến lược phát triển đội ngũ cán bộ khoa học, công nghệ, đào tạo và bồi dưỡng nhân tài đáp ứng yêu cầu hiện tại. Cần quan tầm bồi dưỡng, đào tạo và đào tạo lại đội ngũ cán bộ khoa học, công nghệ, nhất là cho các ngành kinh tế trọng yếu và các ngành khoa học cơ bản, các ngành công nghệ cao. Bổ sung, sửa đổi những chính sách tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ phù hợp đối với cán bộ khoa học, công nghệ, nhất là các nhân tài, có chính sách thu hút các nhà khoa học ở nước ngoài trở về phục vụ Tổ quốc. Đồng thời chọn lọc và thay thế những bộ phận cán bộ khoa học - công nghệ chưa đáp ứng được yêu cầu của tình hình mới.
Ba là, tập trung đầu tư phát triển một số ngành khoa học và công nghệ mũi nhọn, trực tiếp góp phần giải quyết các vấn đề cấp bách, phù hợp với điều kiện, nguồn lực của Việt Nam.
Tập trung đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý để khoa học, công nghệ vào một số lĩnh vực có tiềm năng của từng vùng, từng địa phương để trở thành động lực chính của tăng trưởng kinh tế, tạo sự vượt bậc nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh. Thay đổi tư duy cũng như hành động trong tổ chức quản lý khoa học, công nghệ để phân định rõ chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoa học, công nghệ. Cần có cơ chế tăng cường gắn kết các viện với các doanh nghiệp và các trường đại học trên toàn quốc để tranh thủ ứng dụng sớm những thành tựu khoa học, công nghệ thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển. Tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học được tham gia nghiên cứu, trao đổi về những nội dung liên quan khoa học - công nghệ trong hoạch định chiến lược kinh tế - xã hội.
Để góp phần xây dựng đất nước ta phát triển nhanh và bền vững, đạt mục tiêu phát triển đất nước thành nước có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao, thuộc nhóm nước công nghiệp phát triển hàng đầu khu vực châu Á thì việc đầu tư, phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo là tất yếu khách quan.
Vận dụng sáng tạo, linh hoạt, hiệu quả tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về khoa học, kỹ thuật, công nghệ vào điều kiện thực tiễn của đất nước kết hợp triển khai đồng bộ, khoa học Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là một trong những hoạt động yếu tố tạo nên sức mạnh to lớn, hình thành nên điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của đất nước.
Trên tinh thần đó, tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ chốt, là chìa khóa vàng, là yếu tố sống còn để vượt qua bẫy thu nhập trung bình và nguy cơ tụt hậu để hiện thực hóa khát vọng hùng cường và thịnh vượng của dân tộc ta. Vì thế, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân cần đoàn kết, sáng tạo, thực hiện thành công các nhiệm vụ, đưa Nghị quyết số 57 nhanh chóng vào cuộc sống, xây dựng một Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, như mong ước của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Tăng cường công tác ứng dụng khoa học – công nghệ, chuyển đổi số trong công tác xây dựng Đảng:
Các tiến bộ về công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và chuyển đổi số đang tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống xã hội. Việc ứng dụng các thành tựu khoa học – công nghệ vào công tác xây dựng Đảng không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là một bước đột phá nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng trong tình hình mới. Công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo sẽ góp phần hiện đại hóa công tác quản lý đảng viên, điều hành tổ chức Đảng. Việc xây dựng hệ thống quản lý đảng viên trên nền tảng số giúp tăng cường tính minh bạch, chính xác và hiệu quả trong quản lý hồ sơ, quá trình công tác, đánh giá, phân loại đảng viên. Điều này giúp các cấp ủy nắm bắt chính xác tình hình đội ngũ, từ đó có cơ chế đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển hợp lý, khắc phục tình trạng quan liêu, thiếu thực tiễn. Công nghệ số cũng giúp nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng. Các nền tảng số, mạng xã hội có thể được sử dụng để tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng đến đông đảo cán bộ, đảng viên và nhân dân một cách nhanh chóng, sinh động, hiệu quả. Các công nghệ mới cũng giúp nâng cao năng lực phát hiện sớm các vấn đề nổi cộm, phân tích, dự báo, đề xuất giải pháp phù hợp. Công nghệ số cung cấp dữ liệu chính xác, khách quan, giúp các cấp ủy đưa ra quyết định đúng đắn, dựa trên những phân tích khoa học thay vì cảm tính.
Trích bài viết "Rạng rỡ Việt Nam" - Tổng Bí thư Tô Lâm
Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới.
Nghị quyết số 57-NQ/TW - Bộ Chính trị
