Khu nhà trên đất “nghĩa địa” trong lòng thành phố - Bài 1: Khi nào giải tỏa?

Từ một khu “nghĩa địa” trong lòng thành phố

Trưa hè cuối tháng 6, chúng tôi có dịp ghé thăm khu Mả Lạng (phường Cầu Ông Lãnh, TP.HCM). Đây là khu dân cư nổi tiếng và trải qua nhiều biến cố thăng trầm. Chỉ nghe tên “Mả Lạng” khiến nhiều người không khỏi giật mình. Chính vì chữ “Mả” được nhắc đến là mồ mả, là nghĩa trang. Ít ai nhớ được rằng, vùng đất này trước năm 1975 từng là nghĩa địa hoang vu. Năm tháng trôi qua, đất chật người đông, các ngôi mộ lần lượt được di dời để “nhường bước” cho những căn nhà bằng mái lá tạm bợ dựng lên.

Người dân tha hương không nơi định cư nên phải “hòa thuận” chung sống với người “cõi âm”. Cho đến nay, khi những ngôi mộ không còn thì các căn nhà tự phát chen chúc nhau dần hình thành. Bởi thế, diện tích căn nhà có cấu trúc tạm hiện hữu trong khu Mả Lạng chỉ với chiều rộng gần 2 mét. Đường hẻm trong khu dân cư không được quy hoạch, người dân đi lại theo lối mòn quanh các ngôi mộ chật hẹp rộng chỉ tầm hơn 2 mét. Lâu dần, rồi cũng thành đường dân sinh.

Có lẽ, không khí u uất ngày xưa vẫn còn đeo bám mãi đến bây giờ nên người dân vẫn chưa thể tiếp cận được cuộc sống mới tốt hơn. Như đã lý giải, đa phần người dân tha hương không nơi định cư, sinh sống bằng nghề lao động tay chân tụ hội về đây một cách tự phát nên vẫn chưa thể vực dậy một vùng đất tâm linh. Dù rằng, khu Mả Lạng nằm lọt thỏm ngay trung tâm thành phố và được xem như “khu đất vàng”.

Cuộc sống tạm bợ của người dân trong khu Mả Lạng.

Từ những năm thập niên 80 – 90, các đối tượng mua bán vận chuyển chất cấm xem khu Mả Lạng như “chợ ma túy” để cung cấp cho các con nghiện. Địa bàn rộng, các con hẻm ngoằn ngoèo, nhà cửa chật chội đã được các đối tượng tận dụng làm nơi tẩu thoát khi bị lực lượng chức năng truy bắt. Mỗi khi nhắc đến khu Mả Lạng, người dân đều “rùng mình” theo đúng nghĩa bóng và nghĩa đen.

Chúng tôi rảo bước trên con đường tráng xi-măng ướt nhẹp, ẩm ướt vì thấp hơn cốt nền so với các trục đường lớn xung quanh. Mùi ẩm mốc bốc lên từ những căn nhà gỗ, những căn nhà xây cũ kỹ. Người dân không dám xây hoặc sửa lại nơi cư ngụ của mình do sợ bị giải tỏa một cách… bất thình lình. Từ những năm thập niên 90, chính quyền địa phương đã có chủ trương nhưng đến nay vẫn chưa thể hoàn thành.

18 người chung sống trên thửa đất 10 m2

Trò chuyện với Ngày Nay, chị Trần Thị Hồng (sinh năm 1969, ngụ hẻm 245/75/xx Nguyễn Trãi, phường Cầu Ông Lãnh, TP.HCM) nói, cả gia đình 18 người sinh sống trong căn nhà chiều rộng 1,5 mét, chiều dài 7 mét. Bên trên, gia đình chị Hồng phải cơi nới thêm 2 cái gác để làm chỗ ngủ. Từ những năm đầu thập niên 90, gia đình chị Hồng đã đến ẩn thân ở khu đất này.

Chị Trần Thị Hồng.

Ban đầu, một căn nhà mái lá đơn sơ được dựng lên tạm bợ, cột kèo xiêu vẹo. Trong một đêm mưa to gió lớn, căn nhà đổ sập nên gia đình chị Hồng phải đi vay mượn tiền của người quen gia cố lại nhà. Dần dà, người thân đến tá túc và các con lần lượt ra đời. Chỗ ở không đủ cho các thành viên trong gia đình. Cả 18 người cùng ngủ nghỉ trong thời điểm buổi tối sẽ không đủ chỗ. Một số thành viên thuê tạm nhà trọ gần đó để trú thân.

Những thành viên khác chia ca để lần lượt về nhà ngủ nghỉ. Sẽ có một nhóm về nhà ngủ vào ban ngày và nhóm còn lại đi làm. Ban đêm, nhóm thành viên khác trong gia đình đi làm để nhường chỗ cho các thành viên ban ngày đã đi làm. Lần lượt, họ luân phiên thay nhau về nhà ngủ. Cuộc sống mưu sinh của gia đình chị Hồng chủ yếu dựa vào buôn gánh bán bưng hoặc lao động chân tay.

Chị Hồng luôn mong dự án sớm được triển khai để đại gia đình ổn định cuộc sống. Điều mà chị cũng như mọi người trong gia đình nương náu vào thửa đất hơn 10 m2 đang quan tâm là sẽ được tái định cư tại chỗ hay bồi thường bằng tiền? Vì nếu, tái định cư tại chỗ với căn hộ chung cư 40 m2 sẽ không đủ điều kiện chung sống cho cả gia đình.

Ngoài ra, các loại chi phí cho căn hộ là “gánh nặng” đè lên vai những người dân sinh sống tạm bợ trong khu Mả Lạng. Chị hy vọng được nhà nước hỗ trợ một khoản tiền để có thể “dạt” ra vùng ngoại thành. Có tiền bồi thường, chị Hồng mua mảnh đất nhỏ đủ để làm căn nhà cho 18 người cùng cư trú.

Còn đó những nỗi lòng

Chị Huỳnh Thị Hoa Huệ.

Gia đình chị Huỳnh Thị Hoa Huệ (sinh năm 1988) cư trú 3 đời trong khu Mả Lạng. Căn nhà chỉ rộng 1,8 mét, dài 5 mét. Tổng diện tích căn nhà chị Huệ đang ở rộng khoảng 24 m2, tính luôn phần diện tích 2 gác lửng. Từ thời cha mẹ rồi đến chị Huệ và đến các con đang dần lớn. Dù căn nhà chật hẹp nhưng sống từ nhỏ nên quen. Cơn đại dịch COVID-19 (năm 2021) hoành hành lần lượt cướp đi sinh mạng của 2 đấng sinh thành. Gia đình chị luôn có niềm ao ước được ở trong căn nhà rộng hơn, sạch đẹp hơn, nhưng khả năng kinh tế không cho phép.

Chồng chị Huệ đi làm thuê, bản thân chị ở nhà chăm các con. Nếu được đền bù một khoản tiền không đủ để mua lại căn hộ định cư. Hoặc nếu gia đình phải thuê nhà thì tiền thuê hàng tháng lại sẽ là một gánh nặng cho chuỗi ngày phía trước. Chị Huệ cho biết, bản thân vẫn còn may mắn hơn nhiều gia đình khác vì ít thành viên. Con đường vào nhà chật hẹp nên xe gắn máy phải gửi ngoài đầu ngõ.

Dù có 2 gác bên trên nhưng 1 gác đã bị hư hỏng nặng và không thể sử dụng. Hai vợ chồng cũng muốn sửa chữa tạm để ở nhưng hay tin sắp di dời giải tỏa nên đành tạm thời ở chật chội thêm một thời gian nghe ngóng tình hình. Lo lắng nhất của cả gia đình là khi bị giải tỏa sẽ không có đủ tiền để mua lại căn hộ khác rộng rãi như mơ ước.

Chị Huệ khẳng định luôn tuân thủ các chủ trương của Đảng và Nhà nước, chỉ mong các cấp lãnh đạo giúp đỡ cho người dân có cuộc sống ở nơi mới tốt hơn hiện tại. Người dân đặt niềm tin lãnh đạo thành phố khi thông qua đề án di dời giải tỏa sẽ không để cho người dân thiệt thòi. Vấn đề giải tỏa gần như hiển hiện trước mắt, nhưng nơi ở mới liệu có đủ khả năng để “với tới” hay không mới là điều gia đình chị Huệ trăn trở.

Ông Phạm Văn Xê.

Ông Phạm Văn Xê (sinh năm 1969, người dân sinh sống ở khu phố 7) mưu sinh bằng nghề chuyên nhận đá quý thô sơ về nhà để mài giũa cho ra thành phẩm. Thu nhập chỉ đủ để sống qua ngày. Ông sinh sống trong căn nhà có diện tích 25 m2.

Gia đình ông Xê có 4 thành viên. Vợ ông qua đời đã lâu và 3 cha con đùm bọc lẫn nhau. Người con Út học tại Nhật và may mắn được cấp thẻ xanh để cư trú, làm việc lâu dài. Người con lớn cũng đang làm tại Nhật nhưng “đi đi về về” để chăm sóc ông Xê khi tuổi đã xế chiều.

Ông Xê nói một cách dứt khoát, theo sự phát triển của thành phố, khu Mả Lạng nhếch nhác không thể nào tồn tại ngay giữa trung tâm đô thị bậc nhất cả nước. Chủ trương di dời, giải tỏa là hoàn toàn đúng đắn. Ông mong lãnh đạo thành phố tạo điều kiện cho người bị giải tỏa có môi trường sống tốt hơn hiện tại.

Kỳ tới: “Rục rịch” kế hoạch giải tỏa lần 4

Tại kỳ họp thứ ba HĐND TP.HCM khóa XI vừa qua, thành phố đã thông qua chủ trương đầu tư dự án chỉnh trang đô thị khu Mả Lạng và Chợ Gà - Gạo. Dự án được thực hiện theo hình thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng BT, với tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 16.300 tỉ đồng, dự kiến triển khai từ năm 2026 đến năm 2029.

Theo đề xuất được thành phố chấp thuận, Công ty Cổ phần Đầu tư và Kinh doanh nhà Khang Điền là nhà đầu tư và sẽ huy động 100% nguồn vốn thực hiện dự án.

Khu Mả Lạng nằm tại trung tâm TP.HCM, còn có tên gọi "khu tứ giác Nguyễn Cư Trinh" và được giới hạn bởi 4 tuyến đường: Nguyễn Trãi - Trần Đình Xu - Nguyễn Cư Trinh - Cống Quỳnh.