Nghệ thuật kể chuyện bằng tranh
Trong nhiều năm, khi nhắc đến truyện tranh, không ít người mặc định rằng: vẽ đẹp là yếu tố quyết định thành công. Tuy nhiên, những trao đổi tại tọa đàm “Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh cho người Việt” cho thấy điều cốt lõi của một tác phẩm truyện tranh lại nằm ở năng lực kể chuyện.
Anh Nguyễn Khánh Dương, sáng lập viên của Comicola & Comicola Academy, người có nhiều năm kinh nghiệm phát triển các dự án truyện tranh Việt Nam cho rằng, truyện tranh trước hết là một hình thức kể chuyện.
“Nếu như nhà văn kể chuyện bằng chữ, đạo diễn kể chuyện bằng ngôn ngữ điện ảnh, thì tác giả truyện tranh kể chuyện bằng hình ảnh. Vì vậy, một người muốn theo đuổi nghề này cần đam mê kể chuyện trước khi nghĩ đến kỹ năng hội họa,” Khánh Dương nói.
Kinh nghiệm đó cũng được hoạ sĩ Nguyễn Duy Hải, giảng viên mỹ thuật, đồng sáng lập PunkgaMe - cộng đồng các hoạ sĩ yêu thích sáng tác truyện tranh, đúc kết từ chính quá trình làm nghề.
Hoạ sĩ Nguyễn Duy Hải thừa nhận từng dành nhiều thời gian cho phần hình ảnh nhưng chưa chú trọng cách kể chuyện khiến tác phẩm không đạt hiệu quả như mong muốn. “Làm truyện tranh nghĩa là kể chuyện bằng tranh, điều cốt yếu vẫn là chọn một cách kể chuyện thế nào cho hấp dẫn”, ông chia sẻ.
Từ góc độ chuyển thể, thách thức càng lớn hơn khi người sáng tác phải chuyển một tác phẩm văn học từ ngôn ngữ chữ viết sang ngôn ngữ hình ảnh. Workshop trong khuôn khổ chương trình đã tập trung vào quy trình xây dựng kịch bản chuyển thể, bố cục trang, phân khung và phác thảo hình ảnh. Đây là quá trình đòi hỏi người làm truyện tranh phải hiểu tinh thần của tác phẩm gốc, đồng thời biết chọn lọc những chi tiết có khả năng kể chuyện bằng hình ảnh thay vì sao chép nguyên văn nội dung.
Theo các diễn giả, biên kịch truyện tranh cần kết hợp nhiều kỹ năng cùng lúc, từ quan sát, xây dựng nhân vật, kiểm soát nhịp kể đến khả năng hình dung câu chuyện dưới dạng thị giác. Đó là lý do một kịch bản tốt có thể quyết định phần lớn sức sống của một bộ truyện, trong khi kỹ năng hội họa vẫn có thể tiếp tục được rèn luyện và hoàn thiện theo thời gian.
 |
Gian hàng của Nhà xuất bản Kim Đồng tại Hội sách Frankfurt. |
Từ đam mê đến con đường chuyên nghiệp
Nếu năng lực kể chuyện là điều kiện cần, thì môi trường phát triển nghề nghiệp lại là điều kiện đủ để hình thành một nền truyện tranh bền vững. Đây cũng là vấn đề được nhiều diễn giả đặt ra khi bàn về tương lai của truyện tranh Việt Nam.
Anh Nguyễn Khánh Dương cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay không phải thiếu người có năng lực, mà là thị trường chưa đủ lớn để tạo ra nhiều cơ hội nghề nghiệp. Theo anh, nhu cầu dành cho truyện tranh Việt luôn tồn tại, nhưng bài toán khó nằm ở việc xây dựng các dự án có khả năng trả thù lao tương xứng cho tác giả.
Trong khi đó, hoạ sĩ Nguyễn Duy Hải nhìn nhận, người trẻ Việt Nam có năng lực chuyên môn rất tốt, khả năng học hỏi nhanh và nhiều tác giả đã tạo ra những tác phẩm chất lượng cao. Tuy nhiên, điều còn thiếu là động lực, môi trường chuyên nghiệp và sự kết nối giữa người sáng tác với các đơn vị xuất bản, phát hành và khai thác thương mại. “Một hệ sinh thái hoàn chỉnh cần sự tham gia đồng thời của cộng đồng sáng tác, doanh nghiệp, đơn vị xuất bản và các tổ chức hỗ trợ phát triển văn hóa,” hoạ sĩ Nguyễn Duy Hải cho hay.
Từ góc nhìn của nhà xuất bản, họa sĩ Vũ Xuân Hoàn, phụ trách mỹ thuật, NXB Kim Đồng cho biết, nhu cầu và tình yêu dành cho truyện tranh Việt vẫn rất lớn. Ông nhận thấy trong mỗi cuộc thi, mỗi chương trình gặp gỡ đều thu hút sự quan tâm sôi nổi từ độc giả và người sáng tác. “Vai trò của các đơn vị xuất bản là tiếp tục kết nối tác giả với độc giả, tạo điều kiện để cộng đồng truyện tranh phát triển lâu dài,” họa sĩ Vũ Xuân Hoàn nói về vai trò của các NXB trong việc ươm mầm và phát triển các tài năng truyện tranh Việt Nam.
Nhìn rộng hơn, câu chuyện truyện tranh Việt Nam hôm nay không còn là vấn đề của riêng người cầm bút. Đó là bài toán xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo, nơi người kể chuyện được đào tạo bài bản, tác phẩm được bảo vệ bản quyền, thị trường đủ sức nuôi dưỡng tài năng và độc giả sẵn sàng đồng hành cùng sản phẩm nội địa. Khi những mắt xích ấy được kết nối, cơ hội cho các tác giả truyện tranh nghiêm túc sẽ không chỉ dừng ở đam mê, mà có thể trở thành một nghề nghiệp thực sự.
