Lần đầu tiên, xã vùng cao Thanh Bồng (Quảng Ngãi) tái hiện phong tục Đắp chăn (hay còn gọi là Hoi P’hiết Xol) - một nghi thức đắp đập, ngăn dòng suối để bắt cá của đồng bào Co với quy mô lớn chưa từng có.
Đây không chỉ là hoạt động lao động sản xuất đơn thuần mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, có sức ảnh hưởng to lớn trong đời sống sinh hoạt của cộng đồng người dân địa phương.
Nghi thức tâm linh đặc biệt
Tục Đắp chăn hình thành hàng chục năm về trước và duy trì cho đến ngày nay, được đồng bào Co tổ chức vào ngày mùng 7 tháng Giêng, khi tiết Xuân vẫn tràn ngập khắp đại ngàn hùng vĩ.
Trong quan niệm của đồng bào Co thôn Môn, xã Thanh Bồng nói riêng và các xã vùng cao phía Tây tỉnh Quảng Ngãi nói chung, núi rừng, sông suối đều có thần linh ngự trị, cai quản. Nếu vào ngày này, ai lên nương rẫy, làm những công việc “đụng chạm” tới núi rừng sẽ làm phật ý thần linh và bị quở trách.
Theo ông Hồ Thanh Hùng (60 tuổi), tích xưa kể rằng, những bậc cao niên thường hay dặn dò bà con không nên thăm nương, rẫy vào ngày mùng 7 Tết. Bởi, ngày đó có nhiều cô hồn, người khuất mặt trở về nhà ăn Tết, còn lảng vảng khắp nơi. Nếu “giáp mặt” sẽ gặp xui xẻo triền miên, cuộc sống gặp trắc trở, biến cố, làm ăn thất bát.
Có một thanh niên từng quyết tâm chứng minh điều đó là hư cấu, không có thật đã bất chấp sự ngăn cản của mọi người, tự ý vào rừng và bị hổ tấn công. Câu chuyện buồn của anh khiến ai nấy đều tiếc thương và ngày càng tin hơn vào những điều bậc cao niên truyền đạt lại.
Chính vì vậy, thay vì lên rẫy, người dân trong thôn lại cùng nhau ra suối, thực hiện nghi thức Đắp chăn. Đồng bào Co tin tưởng, hoạt động xuống nước đầu năm như một cách “tắm rửa,” gột bỏ những điều không may mắn của năm cũ, xua tan vận rủi, đón nhận những điều tốt đẹp trong năm mới.
Ngoài ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thông qua phong tục Đắp chăn, người dân còn gửi gắm ý nguyện cầu mưa thuận gió hòa, cây cối tốt tươi, mùa màng bội thu, gia đình ấm no, hạnh phúc.
Tục Đắp chăn còn mang giá trị thiết thực trong cuộc sống đồng bào Co. Sau khi lật đá bắt cá, thành quả được chia đều cho các hộ tham gia hoặc sử dụng để chế biến các món ngon từ cá suối mang đậm hương vị đặc trưng, hơi thở của đại ngàn; cùng giao lưu ẩm thực bên bếp lửa bập bùng cháy. Bữa cơm đầu năm vì thế thêm phần ấm cúng, đủ đầy hơn.
Xây dựng thành "điểm đến" văn hóa
Đây là lần đầu tiên xã vùng cao Thanh Bồng tái hiện lễ hội Đắp chăn với quy mô chưa từng có, quy tụ 6 thôn trên địa bàn xã tham gia. Hàng trăm người đổ ra sông Trường, hồ hởi thay nhau bê từng viên đá chất thành đập ngăn dòng chảy, tạo thành khoảnh nước cạn để “săn” các loại cá suối. Tiếng cười nói rộn vang trong buổi sớm mai.
Anh Hồ Văn Sơn cho hay, anh cảm thấy rất vui khi cùng bà con lật từng kẽ đá tìm bắt cá đép, cá lốt, cá va leu... Phong tục giúp gắn kết, thắt chặt tình cảm giữa người với người, giữa các thôn với nhau.
 |
Người dân phấn khởi khi “săn” được nhiều cá. |
Anh Sơn hy vọng với sự quan tâm của chính quyền, sự đồng lòng của người dân, lễ hội sẽ được tổ chức thường niên, thu hút đông đảo du khách thập phương về trải nghiệm, tạo nên nét đẹp văn hóa đặc sắc ngày Xuân.
Ông Hồ Văn Trường, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Thanh Bồng cho hay, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định rõ về nội dung bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc Co.
Từ góc độ chuyên môn, chính quyền địa phương đã lên kế hoạch xây dựng và hoàn thiện lễ hội Đắp chăn. Trên cơ sở đó, chính quyền sẽ đề nghị cấp có thẩm quyền công nhận lễ hội là di sản văn hóa truyền thống nhằm góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần ở cơ sở; đồng thời giáo dục thế hệ trẻ về tôn trọng thiên nhiên, biết ơn núi rừng và nguồn nước-những yếu tố gắn bó mật thiết với đời sống của dân tộc mình.
 |
Bí thư Đảng ủy xã Thanh Bồng Hồ Thị Vân thông tin, thời gian tới, xã sẽ tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện mở rộng quy mô tổ chức, nhằm lan tỏa sâu rộng phong tục đến với cộng đồng.
Giữa những thay đổi của cuộc sống, phong tục vẫn được gìn giữ tựa như biểu tượng của niềm tin, vun đắp tình làng, nghĩa xóm, tiếp nối mạch nguồn lịch sử giữa quá khứ-hiện tại-tương lai.
Song song đó, lễ hội còn là “cầu nối” gần gũi, vững chắc giữa cấp ủy Đảng, chính quyền và nhân dân, nhất là sau khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động. Định hướng về lâu dài, xã sẽ gắn lễ hội với hoạt động phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm bởi nơi đây đáp ứng mọi yếu tố cần thiết.
