Năm ngoái, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã xóa bỏ Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID) - cơ quan tài trợ lớn nhất thế giới, và cắt giảm mạnh nguồn tài trợ toàn cầu. Các nước khác như Anh, Pháp và Đức cũng có động thái tương tự, cắt giảm ngân sách tài trợ, khiến các tổ chức nhân đạo chao đảo và ảnh hưởng nghiêm trọng đến nỗ lực chống lại các bệnh như HIV/AIDS vốn đặc biệt ảnh hưởng đến những người nghèo nhất và dễ bị tổn thương nhất trên thế giới.
Bà Byanyima cho rằng đây là sự gián đoạn nghiêm trọng nhất trong công tác phòng chống HIV/AIDS kể từ khi thế giới cùng nhau chống lại căn bệnh này. Những tiến bộ đáng kể mà thế giới đã đạt được trong cuộc chiến chống HIV/AIDS đã bị chững lại và hiện còn đang gặp nguy hiểm vì tình trạng cắt giảm đột ngột các nguồn tài trợ. Theo bà, để thấy rõ toàn bộ tác động của việc cắt giảm ngân sách này sẽ cần thời gian, nhưng đã có những dấu hiệu cho thấy thành quả mà rất khó khăn mới đạt được đang bị đảo ngược.
Theo báo cáo của UNAIDS, số người sử dụng thuốc dự phòng HIV (PrEP) đã giảm 38% trên khắp 62 quốc gia trong giai đoạn từ năm 2024-2025. Tại các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của HIV/AIDS, phần lớn nằm ở khu vực phía Nam sa mạc Sahara ở châu Phi, tỷ lệ xét nghiệm HIV/AIDS trong một chương trình lớn đã giảm 22%. Nguồn kinh phí để cung cấp bao cao su cho người dân đã giảm hơn 90%. Các chương trình đảm bảo người dân có thể tiếp cận các dịch vụ phòng ngừa HIV/AIDS đã bị cắt giảm ngân sách tới 80%.
Báo cáo cũng cho thấy trong năm ngoái trên toàn thế giới có khoảng 570.000 ca tử vong do HIV/AIDS và 1,2 triệu ca nhiễm mới, cả hai tỷ lệ này đều giảm đáng kể so với năm 2010. Tuy nhiên, bà Byanyima giải thích rằng những con số này có thể không phản ánh tác động của việc cắt giảm viện trợ và còn kém xa mục tiêu của LHQ. Bà Byanyima cho rằng theo đặc tính của HIV/AIDS, các ca nhiễm mới sẽ xuất hiện trong những năm tiếp theo, chứ không phải ngay lập tức. Công tác ứng phó với căn bệnh này cũng bị ảnh hưởng bởi các luật hình sự mới ở một số quốc gia nhắm vào những người mắc HIV/AIDS, cộng đồng người đồng tính và những người có nguy cơ mắc bệnh cao.
Sau khi viện trợ quốc tế bị cắt giảm vào năm ngoái, hơn 50 quốc gia đã cam kết tăng cường nguồn tài trợ trong nước cho công tác phòng chống HIV/AIDS. Bà Byanyima hoan nghênh sự thay đổi này, nhưng nhấn mạnh rằng các nguồn lực trong nước mới được bổ sung sẽ không thể thay thế những nguồn tài trợ bị cắt giảm. Bà kêu gọi thế giới thể hiện tinh thần đoàn kết toàn cầu để xóa bỏ loại virus có thể lây lan xuyên biên giới này.
Báo cáo cũng cho rằng thế giới đang không đi đúng hướng để đạt được mục tiêu của LHQ về việc chấm dứt HIV/AIDS vào năm 2030. Tuy nhiên, bà Byanyima cho rằng vẫn có thể đạt được mục tiêu này và đó chỉ là “vấn đề chính trị”. Báo cáo được công bố trước thềm cuộc họp Đại hội đồng LHQ về HIV/AIDS bắt đầu vào ngày 22/6, nơi các quốc gia thành viên dự kiến sẽ thông qua một tuyên bố chính trị để định hướng công tác ứng phó của thế giới trong 5 năm tới.
