Thuốc chẹn beta là một nhóm thuốc kê đơn có thể giúp hạ huyết áp và làm chậm nhịp tim, và được dùng phổ biến trong điều trị các bệnh lý tim mạch. Dù được đánh giá là an toàn, thuốc vẫn có thể gây ra các tác dụng phụ như mệt mỏi, chóng mặt, khô miệng, khô mắt, hoặc hiếm gặp hơn là rối loạn chức năng tình dục.
Trong hơn 40 năm qua, đây là phác đồ chuẩn cho người sau nhồi máu cơ tim không biến chứng nhằm ngăn ngừa tái phát. Tuy nhiên, giới y khoa đang xem xét lại liệu có nên dừng thuốc sau 1 - 2 năm phục hồi để giúp bệnh nhân tránh các tác dụng phụ không đáng có và tiết giảm chi phí.
Hiệp hội Tim mạch Mỹ và Trường Cao đẳng Tim mạch Mỹ thường xuyên ban hành các hướng dẫn chung về điều trị các bệnh tim mạch. Năm 2023, một hướng dẫn điều trị cho bệnh nhân mắc bệnh mạch vành mãn tính đã được cập nhật, theo đó không khuyến nghị điều trị bằng thuốc chẹn beta dài hạn ở những bệnh nhân này nếu họ chưa từng bị đau tim trong năm trước đó.
Tiến sĩ Manesh Patel, Chủ tịch đắc cử của Hiệp hội Tim mạch Mỹ, bác sĩ tim mạch và Giáo sư tại Trường Y Đại học Duke cho biết rằng: “Trước đây, thuốc chẹn beta được đưa vào sử dụng khi chúng ta chưa có những tiến bộ công nghệ như hiện nay, ví dụ như nong mạch nhanh bằng phương pháp tạo hình mạch vành, bảo tồn cơ tim, thậm chí cả một số loại thuốc làm loãng máu và thuốc giảm cholesterol mà chúng ta sử dụng. Những tiến bộ đó chỉ mới xuất hiện khi thuốc chẹn beta lần đầu tiên được nghiên cứu và chứng minh lợi ích ở những bệnh nhân bị đau tim”.
Ông nói: “Nghiên cứu mới có thể cho phép chúng ta bắt đầu giảm dần một số liệu pháp hiện có. Bằng chứng đang thay đổi, và dường như đối với những bệnh nhân ổn định sau cơn đau tim, có nhiều dữ liệu hơn về rủi ro và lợi ích cho thấy có thể ngừng liệu pháp chẹn beta mãn tính.”
Tiến bộ trong tiêu chuẩn chăm sóc y tế đang thay đổi có thể tác động "đáng kể" đến số tiền mà những người sống sót sau cơn đau tim có thể chi cho thuốc chẹn beta trong suốt cuộc đời. Nhiều loại thuốc chẹn beta thường có giá cả phải chăng, khoảng 20 USD hoặc ít hơn cho một tháng sử dụng, nhưng chi phí đó có thể tăng lên đáng kể trong suốt cuộc đời.
Tiến sĩ Joseph Ravenell, Phó Giáo sư về sức khỏe cộng đồng và y học tại NYU Langone Health ở New York nhận định: “Nếu chúng ta đạt được cùng một tỷ lệ tử vong thấp mà không cần bắt bệnh nhân uống thuốc cả đời, thì đó là một thắng lợi lớn, cả về chất lượng sống lẫn hiệu quả kinh tế y tế”.
Theo Tiến sĩ Valentin Fuster, Chủ tịch Bệnh viện Tim Mount Sinai Fuster và Tổng giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tim mạch Quốc gia Tây Ban Nha, một số bác sĩ trên thế giới đã bắt đầu thay đổi cách kê đơn thuốc chẹn beta dài hạn cho bệnh nhân sau nhồi máu cơ tim.
Ông chia sẻ rằng: “Tôi nghĩ sẽ có sự thay đổi trong thực tiễn. Điều đó đã và đang xảy ra với những bài báo mà chúng tôi đã công bố gần đây. Tôi nghĩ mọi người sẽ thận trọng hơn nhiều khi kê đơn thuốc chẹn beta cho những bệnh nhân có chức năng tâm thất tốt”.
Các nghiên cứu gần đây trên Tạp chí Y học New England đã chỉ ra rằng việc bắt đầu dùng thuốc chẹn beta ngay sau cơn đau tim không cải thiện được các kết quả chính đối với một số bệnh nhân có chức năng bơm tim bình thường. Tuy vậy, nhiều bệnh nhân vẫn tiếp tục dùng thuốc chẹn beta nhiều năm sau khi tình trạng đã ổn định. Câu hỏi quan trọng còn lại là liệu việc ngừng thuốc ở những bệnh nhân ổn định có an toàn hay không.
Theo một nghiên cứu mới được công bố ngày 30/3 trên Tạp chí Y học New England, trong số những người trưởng thành có nguy cơ thấp và tình trạng sức khỏe ổn định ít nhất một năm sau cơn đau tim, những người ngừng dùng thuốc chẹn beta không phải đối mặt với nguy cơ tử vong, đau tim hoặc nhập viện do suy tim cao hơn so với những người tiếp tục dùng thuốc.
Nghiên cứu mới này bao gồm dữ liệu về hơn 2.500 người trưởng thành tại 25 trung tâm y tế ở Hàn Quốc, những người đang trong tình trạng ổn định sau khi bị nhồi máu cơ tim. Những người trưởng thành này, có độ tuổi trung bình là 63, đã được điều trị bằng thuốc chẹn beta ít nhất một năm, trong đó nhiều người dùng thuốc carvedilol, bisoprolol hoặc nebivolol.
Khoảng một nửa số người lớn tham gia nghiên cứu được chọn ngẫu nhiên để ngừng dùng thuốc chẹn beta, trong khi số còn lại tiếp tục dùng thuốc. Các nhà nghiên cứu theo dõi sát sao từng người lớn trong khoảng ba năm và xem xét có bao nhiêu người bị tái phát cơn đau tim, phải nhập viện vì suy tim hoặc tử vong vì bất kỳ nguyên nhân nào.
Nhìn chung, tình trạng nhồi máu cơ tim tái phát, nhập viện do suy tim hoặc tử vong do bất kỳ nguyên nhân nào xảy ra ở 58 người lớn (hoặc 7,2%) trong nhóm ngừng điều trị, so với 74 người lớn (hoặc 9%) trong nhóm tiếp tục điều trị.
Tiến sĩ Joo Yong Hahn, tác giả chính của nghiên cứu, chuyên gia tim mạch tại Trung tâm Y tế Samsung ở Seoul, cho biết trong một email rằng: “Trong thực tế lâm sàng, nhiều bệnh nhân vẫn tiếp tục dùng thuốc chẹn beta trong nhiều năm sau cơn đau tim. Thử nghiệm của chúng tôi trực tiếp kiểm tra một câu hỏi thực tiễn mà các bác sĩ lâm sàng phải đối mặt hàng ngày: đối với những bệnh nhân ổn định, đã hồi phục tốt trong nhiều năm, liệu chúng ta có thực sự cần tiếp tục dùng thuốc chẹn beta vô thời hạn hay có thể an toàn xem xét việc ngừng thuốc?”.
Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng huyết áp và nhịp tim dường như tăng lên ở những người trưởng thành ngừng sử dụng thuốc chẹn beta, nhưng huyết áp tâm thu trung bình của nhóm này vẫn ở dưới 130. Huyết áp tâm thu là chỉ số trên trong kết quả đo huyết áp, và huyết áp cao được coi là từ 130/80 trở lên.
Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng vì nghiên cứu được thực hiện tại Hàn Quốc, cần có thêm nghiên cứu để xác định liệu những phát hiện tương tự có xuất hiện ở các quốc gia khác, bao gồm cả Mỹ hay không.
Nghiên cứu mới này cũng đặt ra câu hỏi về thời điểm tối ưu để ngừng sử dụng thuốc chẹn beta, và điều đó có thể khác nhau tùy từng bệnh nhân.
Mặc dù nghiên cứu không cho thấy tất cả những người sống sót sau cơn đau tim nên ngừng dùng thuốc chẹn beta sau một năm, nhưng ông Hahn nói: “Tôi nghĩ rằng nó có thể thay đổi thực tiễn một cách có ý nghĩa. Nó ủng hộ ý tưởng rằng đối với những bệnh nhân ổn định được lựa chọn phù hợp, không bị suy tim hoặc rối loạn chức năng tâm thu thất trái, việc dùng thuốc chẹn beta suốt đời thường xuyên có thể không cần thiết. Trên thực tế, việc ngừng thuốc có thể được xem xét với sự đồng thuận và theo dõi, đặc biệt nếu bệnh nhân gặp các tác dụng phụ liên quan đến thuốc chẹn beta”.
