Bạn có biết cộng đồng người Bru - Vân Kiều?
Gần 40 năm gắn bó với Việt Nam, nhà dân tộc học và nhân học văn hóa - GS.TS. Gábor Vargyas thực hiện công trình điền dã thu thập tư liệu hết sức công phu, bền bỉ qua nhiều thập kỷ (giai đoạn 1985-1989, 2007-2008...) tại miền Trung Việt Nam nhằm tiếp cận tri thức về các dân tộc thiểu số trên tinh thần tôn trọng, cùng hướng tới mục tiêu phát triển chung, chính là sự hòa hợp sâu sắc và ý nghĩa nhất.
Cụ thể, cuốn sách Vị ngọt của sự thấu hiểu mở ra góc nhìn độc đáo, mới mẻ và đầy trăn trở về đời sống, lịch sử và bản sắc của cộng đồng người Bru – Vân Kiều trong dòng chảy toàn cầu hóa. Những câu chuyện bản sắc độc đáo của người Bru – Vân Kiều được nhà dân tộc học người Hungary trình bày hết sức chi tiết và hệ thống hoá cao trong tác phẩm. Tác giả Vargyas Gábor là minh chứng rằng, “để thực sự hiểu một nền văn hóa, điều quan trọng nhất không phải là quan sát từ xa, mà là dành thời gian để lắng nghe”.
 |
Ông Vargyas Gábor (thứ tư từ trái sang) trong buổi giao lưu tại TPHCM ngày 9/6. Ảnh: Lê Việt |
Công trình nghiên cứu độc lập của Vargyas Gábor gồm 15 bài nghiên cứu tập trung vào ba chủ đề chính: Các vấn đề liên quan đến lịch sử dân tộc học/ dân tộc học lịch sử; Các vấn đề lý thuyết và thực tiễn trong công tác điền dã; Những ghi chép thực địa từ quá trình sinh hoạt cùng cộng đồng người Bru tái định cư vào năm 2007.
Không chỉ khám phá lịch sử dân tộc học và mối quan hệ giữa các dân tộc, cuốn sách chứa sự lắng nghe những trăn trở, bối cảnh chính trị và câu chuyện đạo đức nghề nghiệp đầy tính thực tiễn sau những chuyến điền dã thực địa của tác giả. GS.TS. Vargyas Gábor gửi gắm góc nhìn nhân văn về sự hội nhập và những thách thức gìn giữ văn hóa truyền thống lẫn sự hội nhập văn hóa của người đồng bào trước làn sóng toàn cầu hóa hiện nay. Ông nhận xét một đặc điểm nổi bật của tộc người Bru: “Khi điều kiện cho phép, họ thường quay lại với buôn làng, quê hương của mình, tiếp tục sử dụng tiếng mẹ đẻ và duy trì nếp sống truyền thống”.
“Tôi coi cả đời mình dành cho Việt Nam”
GS.TS. Vargyas Gábor xúc động vì ông nói rằng đối với một nhà nghiên cứu khoa học thì “không có gì hạnh phúc hơn khi thấy thành quả của mình được xuất bản”. Ông nói “xem như cả cuộc đời mình dành cho Việt Nam”. Trong nhiều thập kỷ nghiên cứu và gắn bó với người Bru - Vân Kiều, tác giả Vargyas Gábor không chỉ ghi chép về phong tục, tập quán hay đời sống cộng đồng mà còn chọn bước vào thế giới ấy bằng tất cả sự tôn trọng, lòng kiên nhẫn và tinh thần đối thoại của một nhà nhân học thực thụ.
 |
| Bản đồ khu vực sinh sống của người Bru – Vân Kiều ở miền Trung Việt Nam trong sách |
Ông cho thấy các cộng đồng dân tộc thiểu số luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng, mỗi tộc người đều gìn giữ và đóng góp một kho tàng tri thức bản địa, những phong tục tập quán độc đáo của riêng mình, tạo nên bức khảm văn hóa Việt Nam đa sắc màu, đậm đà bản sắc dân tộc và bền vững theo sự chuyển mình chung của xã hội.
Chính vì vậy, tác phẩm Vị ngọt của sự thấu hiểu của ông giúp độc giả biết thêm một vùng đất, hiểu thêm về một cộng đồng trên quê hương mình. Cuốn sách ngoài việc có giá trị tư liệu, học thuật cao mà còn thuyết phục ở văn phong kể chuyện cùng tình người, sự thấu hiểu.
 |
| Trang ảnh ghi lại cảnh lột vỏ cây và phơi vải tapa của người Bru trong sách |
Ông Vargyas Gábor – một người đến từ châu Âu, đã cho thấy nếu tất cả chúng ta sẵn lòng mở lòng với những điều khác biệt, thì hành trình kết nối văn hóa giao lưu quốc tế và hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc sẽ mang đến những giá trị vô giá.
Tác phẩm dầy 524 trang, được chuyển Việt ngữ bởi TS. Giáp Thị Minh Trang. Có thể xem cuốn sách như một chất liệu khơi gợi cảm hứng, thúc đẩy tinh thần hợp tác nghiên cứu giữa các cộng đồng cả trong và ngoài thế giới học thuật.
GS. TS. Vargyas Gábor, sinh năm 1952 (74 tuổi), là là nhà dân tộc học và nhân học văn hóa danh tiếng; Giáo sư đầu ngành kiêm Trưởng Chương trình Đào tạo Tiến sĩ tại Đại học Pécs. Ông là tác giả của cuốn sách nghiên cứu nổi tiếng từng xuất bản tại Việt Nam Bất Chấp Định Mệnh: Phong Tục Tập Quán Của Người Bru – Vân Kiều (2018).
