Vở diễn là món quà tri ân của Nhà hát Kịch TPHCM chào mừng 51 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 – 30/4/2026). Đồng thời là nỗ lực của đơn vị trong việc đưa rạp Công Nhân (phường Bến Thành) trở lại sáng đèn.
 |
Gia đình 3 người của bà Tư đoàn tụ trong hoàn cảnh trớ trêu. |
Phan Vũ (1926 – 2019) là nghệ sĩ đa tài: làm thơ, vẽ tranh, viết kịch, đạo diễn đều giỏi. Ngoài trường ca Em ơi, Hà Nội phố đã quá nổi tiếng, Phan Vũ còn là tác giả của những kịch bản: Lửa cháy lên rồi, Thanh gươm và bà mẹ, Dòng sông âm vang...
Trong đó, Thanh gươm và bà mẹ thể hiện bản lĩnh người nghệ sĩ tài hoa. Ở những năm đầu đất nước thống nhất, Phan Vũ đã khai thác trực diện một chủ đề gai góc: cuộc chiến tranh phi nghĩa chia cắt đất nước của đế quốc Mỹ đã “xé nát” nhiều gia đình miền Nam. Bi kịch của gia đình bà Tư – người phụ nữ kiên cường chờ chồng đi kháng chiến suốt 20 năm nhưng lại không giữ được đứa con cho lý tưởng dân tộc – từng “gặm nhắm” rất nhiều gia đình Việt.
 |
Vở diễn chỉ có một không gian là nhà của bà Tư. |
Và nhà biên kịch Phan Vũ đã khai thác đề tài đầy nhạy cảm này một cách nên thơ với hình ảnh thanh gươm truyền đời của một gia tộc yêu nước. Bao năm, bà Tư giữ thanh gươm báu trên bàn thờ, chờ chồng trở lại một lần nữa vung gươm diệt ác nhưng đồng thời cũng lo sợ thanh gươm sẽ được dùng để trừng trị kẻ phản bội. Điều gì sẽ xảy ra khi người cha là cán bộ cách mạng trở về đối mặt với đứa con mình trong màu “áo lính quốc gia”?
 |
Lần đầu cộng tác với Nhà hát Kịch TPHCM, Hoàng Phi có vai phản diện ấn tượng là Thiếu tá Vĩnh Hường. |
Một điều thú vị là mặc dù tạo ra xung đột đỉnh điểm nhưng vở diễn lại không nhiều kịch tính. Nhịp điệu khá chậm rãi khi các nhân vật thể hiện quan điểm, lý lẽ của mình cùng những suy tư, trăn trở, đấu tranh nội tâm nên chọn tình thân hay lý tưởng phụng sự. Nhưng liệu có lý tưởng nào lại làm hại đồng bào mình?
Sức cuốn hút của Thanh gươm và bà mẹ đến từ chiều sâu và cả sự phức tạp trong tâm lý các nhân vật, cùng lời thoại sắc bén mà hoa mỹ. Từ đó, có thể nói nội lực và bản lĩnh của dàn diễn viên sẽ quyết định hiệu quả của vở diễn.
 |
Ông Tư dạy con về sức mạnh của thanh gươm giữ nước. |
Trong khi sân khấu còn thiếu nhiều điều kiện kỹ thuật, đạo diễn Trần Ngọc Giàu cũng gây bất ngờ trong dàn dựng khi di chuyển không gian biểu diễn từ trong khán phòng sân khấu ra ngoài tiền sảnh, để người xem hòa cùng cờ hoa mừng ngày thống nhất, các gia đình bấy lâu chia cắt cũng đến ngày đoàn tụ. Đây là ý tưởng hay, cần được chuẩn bị cẩn thận và phối hợp nhuần nhuyễn để đạt hiệu quả tốt nhất.
 |
Sảnh nhà hát biến thành sân khấu biểu diễn. |
Vở diễn có sự góp mặt của: NSƯT Việt Hà, các diễn viên trẻ Quốc Thịnh, Hoàng Tấn, Hoàng Phi... Các diễn viên đều xem đây là cơ hội hiếm có để rèn nghề.
