Nhiều quốc gia hiện đã điều những chuyên gia giám sát Trung Quốc hàng đầu của họ ở Tokyo. Điều này một phần là do chính quyền Bắc Kinh giám sát rất nghiêm ngặt các nhà ngoại giao, và gần đây là do Trung Quốc áp đặt các hạn chế nhập cảnh do COVID-19.
Các chuyên gia về Trung Quốc tại Tokyo hiện đang bối rối trước một đề xuất hoành tráng mà ông Tập đưa ra vào tuần trước.
Phát biểu tại Diễn đàn Bác Ngao hôm 21/4, ông Tập đã đề xuất một sáng kiến an ninh toàn cầu, trong đó bác bỏ tâm lý Chiến tranh Lạnh và kêu gọi một nền an ninh "chung, toàn diện, hợp tác và bền vững".
Ý tưởng về một cơ chế an ninh bao trùm thế giới nghe giống như những gì các hoàng đế cổ đại của Trung Quốc từng thực thi. Các nhà ngoại giao đang bận rộn mổ xẻ ý nghĩa của ý tưởng này, nhưng bài phát biểu của ông Tập chỉ toàn những từ và thành ngữ trừu tượng của Trung Quốc.
Theo một nguồn tin Đông Âu, đề xuất của ông Tập đang được xem xét chặt chẽ ở Ukraine. Mối quan hệ thân thiết của ông Tập với Tổng thống Nga Vladimir Putin đang dần bị ảnh hưởng bởi diễn biến của cuộc chiến tại Ukraine, nhưng các quan chức ở đó hiểu rằng Bắc Kinh có ảnh hưởng nhất định đối với Nga và do đó, kết quả của một lệnh ngừng bắn có thể xảy ra.
Sau bài phát biểu của ông Tập, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Uông Văn Bân đã nói nhiều hơn về sáng kiến an ninh toàn cầu được đề xuất tại một cuộc họp giao ban thường kỳ, nhưng thông điệp của ông Uông không làm rõ được chính xác những gì Trung Quốc muốn làm.
"Với các mối đe dọa ngày càng tăng do chủ nghĩa đơn phương, bá quyền và chính trị cường quyền, cùng với sự thâm hụt ngày càng tăng trong hòa bình, an ninh, lòng tin và quản trị, nhân loại đang phải đối mặt với ngày càng nhiều vấn đề nan giải và các mối đe dọa an ninh", ông Uông nói. "Chủ tịch Tập Cận Bình đã đề xuất sáng kiến an ninh toàn cầu với tương lai của cả nhân loại. Sáng kiến này là một công ích toàn cầu khác do Trung Quốc cung cấp và là một minh họa sống động cho tầm nhìn về một cộng đồng với một tương lai chung cho nhân loại trong lĩnh vực an ninh. "
Một nhà ngoại giao châu Á cho biết đó là thuật ngữ điển hình của Trung Quốc. "Họ luôn đưa ra một khuôn khổ quá lớn mà không ai phản đối. Ý tưởng là ngay cả khi các quốc gia không đồng ý hết lòng, thì ít nhất họ cũng không thể hoàn toàn phản đối nó. Sau đó, từng chút một, họ sử dụng khuôn khổ để dần dần làm suy yếu Mỹ."
"Chiến lược này xuất phát từ bộ môn cờ vây của người Trung Quốc", vị này nhận định.
Những lời chỉ trích của Trung Quốc về chủ nghĩa đơn phương, bá quyền và các tiêu chuẩn kép thường nhằm vào Mỹ.
Ông Tập hình dung ra một nước Mỹ đang dần suy yếu được thay thế bằng một thế giới đa cực trong đó Trung Quốc là một bên đóng vai trò chính.
Đề xuất mới nhất của Chủ tịch Tập cũng dành cho khán giả trong nước, bởi nhà lãnh đạo này đang cần phải đánh bóng danh tiếng của mình ở quê nhà trước thềm đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc vào mùa thu tới.
Kể từ khi còn học cấp hai, ông Tập đã say mê bộ môn cờ vây. Ngay sau khi lên cầm quyền, ông đã dự khán một trận cờ vây tại Đại học Bắc Kinh. Ấn tượng với cách tấn công quyết liệt của một sinh viên, ông Tập bày tỏ hy vọng rằng các nhà ngoại giao Trung Quốc sẽ có cách tiếp cận tương tự đối với các vấn đề đối ngoại.
Các quan chức Bộ Ngoại giao chắc chắn đã không làm phụ lòng nhà lãnh đạo và chính sách ngoại giao "chiến lang" từ đó hình thành.
Một manh mối để hiểu được ý tưởng an ninh của ông Tập có thể là việc Trung Quốc và quần đảo Solomon ở Nam Thái Bình Dương ký hiệp ước an ninh gần đây. Thỏa thuận được ký kết ngay trước bài phát biểu của ông Tập vào ngày 21/4.
Nội dung cụ thể của hiệp ước chưa được công bố rộng rãi. Nhưng nhiều khả năng nó sẽ cho phép quân đội Trung Quốc hoặc tàu hải quân Trung Quốc được điều động hoặc ghé thăm đảo quốc này. Thỏa thuận đã gây ra phản ứng mạnh mẽ từ Mỹ, nước tuyên bố rằng nó có thể dẫn đến cuộc tiến công quân sự của Trung Quốc vào Nam Thái Bình Dương.
Đảo Guadalcanal, thủ phủ của quần đảo Solomon, là nơi diễn ra trận chiến ác liệt giữa quân Nhật và Mỹ và trở thành bước ngoặt trong Thế chiến thứ hai.
Những bước tiến mới của Trung Quốc ở Thái Bình Dương có thể liên quan đến sự đình trệ của Sáng kiến Vành đai và Con đường, do cuộc chiến ở Ukraine. Nỗ lực tạo ra một khu vực kinh tế lớn kéo dài về phía tây từ Lục địa Á-Âu đã bị đình trệ. Trung Quốc hiện đang nhìn về phía đông.
Trong bài phát biểu của mình vào tuần trước, ông Tập đã đề cập đến Hiệp định Đối tác Kinh tế Kỹ thuật số (DEPA). Mặc dù hiệp định này không thu hút được nhiều sự chú ý, nhưng Trung Quốc đã nộp đơn xin gia nhập vào tháng 11.
Nó đã được ký kết bởi Singapore, New Zealand và Chile vào năm 2020. Ba thành viên DEPA, cùng với Brunei, là những thành viên cốt lõi ban đầu của hiệp ước thương mại Đối tác xuyên Thái Bình Dương. Vào tháng 9, Trung Quốc đã nộp đơn xin gia nhập CPTPP, hay Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương.
Bằng cách tham gia vào quá trình thiết lập tiêu chuẩn cho các lĩnh vực tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, Trung Quốc muốn tăng cường sự hiện diện của mình trong lĩnh vực thương mại của khu vực.
Sáng kiến an ninh toàn cầu, CPTPP và DEPA có mối liên hệ với nhau.
Điều quan trọng là Mỹ không có sự hiện diện mạnh mẽ trong cả hai khuôn khổ. Nếu Trung Quốc tham gia CPTPP và DEPA, nước này có thể thống trị cả hai khối.
Một nhà ngoại giao tại Đông Á đã so sánh đề xuất kỳ lạ của ông Tập với việc mua sắm trên TV.
"Giá hời nghe có vẻ tốt", nhà ngoại giao ví von. "Bạn đăng ký nó, không muốn mất cơ hội, chỉ để nhận ra rằng nó hóa ra khá đắt sau khi mùa về."
Một nguồn tin từ Trung Quốc vốn quen thuộc với các vấn đề đối ngoại và an ninh đã phân tích diễn biến một cách tỉnh táo.
“Bề ngoài đây là một đề xuất đầy hy vọng vì nó dành cho an ninh toàn cầu. Nhưng ẩn đằng sau đó là tình trạng tâm lý hiện tại của Tập Cận Bình, người đang cảm thấy bất an", nguồn tin nhận định.
Ông Tập đang phải đối mặt với những rắc rối trong và ngoài nước. Cuộc chiến kéo dài ở Ukraine đang khiến quyết định gắn bó với Putin trở nên đáng nghi ngờ. Trong khi đó, đợt phong tỏa kéo dài hơn dự kiến tại Thượng Hải đã bắt đầu tác động đáng kể đến nền kinh tế. Hôm thứ Hai, chứng khoán Thượng Hải đã chứng kiến mức giảm lịch sử hơn 5%.
