Phát biểu khai mạc, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Đặng Thanh Tùng cho biết, trưng bày được tổ chức như một lời tri ân đối với những người đã hiến dâng tuổi thanh xuân, trí tuệ và xương máu cho độc lập, tự do của dân tộc.
Theo ông, trong thời bình, việc gìn giữ và lan tỏa những giá trị mà các thế hệ đi trước đã gây dựng là trách nhiệm của hôm nay. "Đây không chỉ là hoạt động nghiệp vụ, mà còn là cách chúng tôi gửi gắm lòng biết ơn và khẳng định vai trò của tài liệu lưu trữ trong việc gìn giữ ký ức dân tộc", ông nói.
Điểm nhấn của trưng bày nằm ở không gian "Ký ức đi B", nơi giới thiệu hơn 100 tài liệu, hình ảnh và kỷ vật gốc được lựa chọn từ nhiều nguồn lưu trữ. Những lá đơn tình nguyện viết trước ngày lên đường, cuốn nhật ký, bức thư gửi về gia đình, học bạ, ảnh kỷ niệm hay những vật dụng cá nhân nhỏ bé đều kể lại hành trình của một thế hệ đã rời giảng đường, công sở và mái nhà để bước vào chiến trường.
Bên cạnh khối tài liệu đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, trưng bày còn giới thiệu nhiều tư liệu do gia đình các cán bộ đi B hiến tặng, cùng hệ thống hình ảnh khai thác từ Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ thuộc Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ). Sự kết hợp giữa các nguồn tư liệu trong và ngoài nước góp phần tái hiện đầy đủ hơn bức tranh lịch sử của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
 |
Cục trưởng Đặng Thanh Tùng phát biểu khai mạc trưng bày “Thanh xuân gửi lại” |
Nhiều hồ sơ, kỷ vật của những nhân vật nổi tiếng trong đời sống văn hóa, nghệ thuật cũng lần đầu được giới thiệu, như nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm, nhà văn Nguyễn Quang Sáng, nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, bác sĩ Đặng Thùy Trâm, nhà thơ Ca Lê Hiến (Lê Anh Xuân), nhà văn Dương Thị Xuân Quý... Những trang giấy đã ngả màu thời gian không chỉ lưu giữ dấu tích của từng cá nhân mà còn phản chiếu lý tưởng, khát vọng và sự hy sinh của cả một thế hệ.
Một nội dung đáng chú ý khác của trưng bày là giới thiệu kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Từ những hồ sơ, sổ sách lưu trữ, các cán bộ đã đối chiếu, chắp nối dữ liệu để hỗ trợ xác minh thông tin, tìm kiếm thân nhân và trao trả kỷ vật cho gia đình liệt sĩ. Khi đó, tài liệu lưu trữ không còn đơn thuần là những trang giấy được bảo quản trong kho, mà trở thành nguồn tư liệu có giá trị thực tiễn, góp phần đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình.
Ký ức sau hơn nửa thế kỷ
Tại không gian trưng bày, công chúng cũng có thể trực tiếp tra cứu hơn 72.000 hồ sơ cán bộ đi B thuộc 89 tỉnh, thành phố theo địa giới hành chính giai đoạn 1945–1975 thông qua hệ thống tra cứu điện tử. Đây là một trong những khối tài liệu quốc gia có giá trị đặc biệt, phục vụ nghiên cứu lịch sử cũng như giải quyết chính sách đối với người có công.
Có mặt tại lễ khai mạc, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị, một trong những cán bộ đi B có hồ sơ được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, xúc động khi được nhìn lại những trang lý lịch, đơn tình nguyện và giấy chứng nhận đoàn viên của mình sau hơn nửa thế kỷ.
 |
Triển lãm vừa gợi nhắc về quá khứ, vừa là bài học cho thế hệ hôm nay |
Ông chia sẻ: "Khi ấy, không ai dám chắc mình còn sống để trở về. Hôm nay được nhìn lại những kỷ vật này, ký ức như ùa về. Đó không chỉ là câu chuyện của riêng tôi mà còn là hình ảnh của đồng đội và cả một giai đoạn lịch sử đặc biệt."
Theo ông, việc gìn giữ những hồ sơ và kỷ vật ấy không chỉ có ý nghĩa đối với những người trong cuộc mà còn góp phần lưu giữ ký ức dân tộc cho các thế hệ mai sau.
Trưng bày "Thanh xuân gửi lại" diễn ra đến hết ngày 2/9/2026 tại trụ sở Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, số 12 Đào Tấn, phường Giảng Võ, Hà Nội. Không gian trưng bày không chỉ giới thiệu những tư liệu quý mà còn giúp công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tiếp cận lịch sử qua những câu chuyện đời thường của những con người đã gửi lại tuổi xuân cho đất nước.
