Nhớ mãi Trần Bạch Đằng – người dẫn đường của thanh niên
Mở đầu cho chuỗi hoạt động kỷ niệm ý nghĩa này là chương trình giao lưu về cuộc đời và sự nghiệp với chủ đề “Trần Bạch Đằng - Một thế kỷ dấn thân”.
 |
Ông Trần Bạch Đằng, tên khai sinh là Trương Gia Triều (1926 - 2007) |
 |
Ông Võ Văn Kiệt và ông Trần Bạch Đằng trong một chuyến về thăm căn cứ cũ ở Bến Tre sau năm 1975 |
Trong lịch sử Việt Nam hiện đại, Trần Bạch Đằng là một tên tuổi lớn có ảnh hưởng sâu rộng ở nhiều lĩnh vực. Không chỉ là nhà lãnh đạo cách mạng có đóng góp quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước mà với hơn 40 đầu sách, hàng ngàn bài báo chính luận cùng nhiều công trình nghiên cứu có giá trị, ông cũng ghi dấu ấn sâu đậm trong đời sống văn hóa và báo chí Việt Nam.
 |
| TS Quách Thu Nguyệt đọc những đoạn trích thú vị trong quyển sách "Trần Bạch Đằng - Cuộc đời và ký ức" vừa được NXB Trẻ tái bản |
 |
Bà Trần Thị Ngọc Lan, có nhiều năm làm thư ký cho ông Trần Bạch Đằng, chia sẻ kỷ niệm về sức làm việc bền bỉ của ông |
Chưa kể, Trần Bạch Đằng với bút danh Nguyễn Trương Thiên Lý đã để lại tác phẩm kinh điển cho dòng văn học tình báo Việt Nam là bộ tiểu thuyết Giữa biển giáo rừng gươm, đặt nền móng cho bộ phim truyện nhựa Ván bài lật ngửa kinh điển của điện ảnh Việt.
Vì thế, nhiều người nhận định, khuôn khổ buổi giao lưu chưa thể hiện đủ tầm vóc Trần Bạch Đằng mà chỉ phần nào khơi gợi kỷ niệm từ những người ông từng làm việc, gắn bó, trong đó có những cá nhân đại diện cho lực lượng mà ông luôn dành nhiều tâm huyết: thanh niên. Trần Bạch Đằng từng là thủ lĩnh Thanh niên Tiền Phong, Chủ nhiệm Báo Thanh niên Nam Bộ và góp phần quan trọng bồi đắp lý tưởng yêu nước, tinh thần dấn thân và trách nhiệm xã hội cho nhiều thế hệ đoàn viên, thanh niên.
TS Quách Thu Nguyệt, nguyên giám đốc, tổng biên tập NXB Trẻ, cho biết, NXB Trẻ có 2 công trình đồ sộ là Lịch sử Việt Nam và Lịch sử Việt Nam bằng tranh được sự chỉ đạo và quan tâm sát sao của “chú Tư Ánh” Trần Bạch Đằng, cùng các chú Võ Văn Kiệt, Trần Văn Giàu…
“Đến nay, tuy vẫn chưa thể hoàn thành hết kế hoạch ban đầu, vẫn còn “nợ” với các chú nhưng đây vẫn là những công trình NXB Trẻ tự hào về giá trị. Bên cạnh đó, bộ Tự điển Sài Gòn - TPHCM cũng có vai trò của chú Tư Trần Bạch Đằng. Phần chúng tôi âu lo nhất là về nhân vật. Nhưng chú đặt ra tiêu chí: nhân vật không chỉ là người bên ta mà kể cả người của phía bên kia. Theo chú, những người thúc đẩy sự phát triển của lịch sử và thành phố này hay những người kéo lùi đều phải được nói đến mới công bằng. Chính sự định hướng của chú mà công trình Tự điển Sài Gòn - TPHCM mới an toàn” – bà Quách Thu Nguyệt chia sẻ.
Bà Trần Thị Ngọc Lan, thư ký của Trần Bạch Đằng từ năm 1990 đến khi ông mất, ngưỡng mộ sức lao động khủng khiếp của ông kể cả khi lâm bệnh. “Chú viết rất nhiều, ngày nào cũng viết, nhiều khi mỗi ngày viết 2 - 3 bài báo. Có dịp Tết, chú viết hơn 30 bài cho các báo” – bà Ngọc Lan nhớ lại.
Ông Lê Văn Nuôi, nguyên tổng biên tập báo Tuổi Trẻ, xem Trần Bạch Đằng là một người thầy trong nghề báo và là nguồn động lực mỗi khi “cảm thấy lười viết báo hay mệt mỏi vì gặp tai nạn nghề nghiệp”. Ông kể: “trong giai đoạn 1992 – 2003, chú cộng tác nhiều với báo Tuổi Trẻ và chỉ dạy tôi nhiều về cách làm báo ngày. Chú nói phải tổ chức cho được mục bình luận, xã luận trên trang nhất hàng ngày để thể hiện chính kiến của bản báo trước sự kiện thời sự - chính trị. Còn thể loại quan trọng nữa là phóng sự và phóng sự điều tra. Vài tháng sau, chúng tôi tổ chức được mục Thời sự suy nghĩ quy tụ những cây bút bình luận sắc sảo duy trì mãi về sau…”.
 |
Nguyên tổng biên tập báo Tuổi Trẻ Lê Văn Nuôi kể chuyện Trần Bạch Đằng sáng tác "Ván bài lật ngửa" trong bệnh viện |
 |
TS Quách Thu Nguyệt tặng quà cho khách mời giao lưu là cô Trần Hồng Ánh - con gái nhà cách mạng, nhà văn hóa Trần Bạch Đằng và ông Hoàng Đôn Nhật Tân - nguyên Giám đốc Nhà Văn hóa Thanh Niên TPHCM |
Đặc biệt, Trần Bạch Đằng cũng đưa hình thức truyện nhiều kỳ (feuilleton) trở lại trang báo TPHCM sau năm 1975. “Đáng nhớ nhất là khi chú viết Ván bài lật ngửa. Ban đầu, chú đưa cho báo Tuổi Trẻ 2 - 3 kỳ. Cho đến một hôm chú ngã bệnh phải nằm viện, chú kêu báo cử thư ký đem máy đánh chữ vào bệnh viện gõ lại. Và chú đi đi lại lại, diễn cảm những tình tiết, đối thoại của các nhân vật cho phóng viên tập sự gõ các kỳ tiếp theo rồi về nộp tòa soạn. Một sáng tạo và bút lực vô cùng độc đáo” – ông Lê Văn Nuôi kể lại…
Không gian triển lãm, giao lưu và kết nối di sản
Chuỗi hoạt động kỷ niệm 100 năm ngày sinh Trần Bạch Đằng diễn ra từ ngày 15 đến 19/7 với nhiều hoạt động. Trong đó, không gian triển lãm “Trần Bạch Đằng - Kẻ sĩ Nam Bộ” tại Đường Sách TPHCM trưng bày các đầu sách, tư liệu gắn với cuộc đời và sự nghiệp của ông, như: 56 tập bộ Lịch sử Việt Nam bằng tranh, bản in mới bộ tiểu thuyết Ván bài lật ngửa, 2 tập Địa chí văn hóa TPHCM về văn hóa và nghệ thuật do ông chủ biên…
 |
Ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó bí thư thường trực Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM, Chủ nhiệm CLB Truyền thống Thành Đoàn TPHCM, kêu gọi chung tay xây dựng Thư viện Thanh niên Trần Bạch Đằng |
 |
Không gian triển lãm “Trần Bạch Đằng - Kẻ sĩ Nam Bộ” tại Đường Sách TPHCM |
Song song đó là hoạt động chiếu phim tư liệu, giới thiệu các trích đoạn bộ phim Ván bài lật ngửa, giúp người xem có thêm góc nhìn về tư tưởng, nhân cách và những đóng góp của Trần Bạch Đằng đối với lịch sử dân tộc.
Đặc biệt, chuỗi sự kiện còn hướng đến mục tiêu lâu dài là đặt nền móng hình thành Thư viện Thanh niên Trần Bạch Đằng – một không gian lưu giữ những trước tác, tư liệu và di sản tinh thần của ông phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu của cộng đồng.
 |
Bản mới bộ tiểu thuyết tình báo kinh điển "Ván bài lật ngửa" được trưng bày tại Đường Sách TPHCM |
 |
Bộ "Lịch sử Việt Nam bằng tranh" được vẽ từ bộ "Lịch sử Việt Nam" đều có đóng góp của Trần Bạch Đằng |
Theo ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó bí thư thường trực Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM, Chủ nhiệm CLB Truyền thống Thành Đoàn TPHCM, Trần Bạch Đằng là người truyền lửa lý tưởng cách mạng, bồi đắp tinh thần yêu nước cho nhiều thế hệ thanh niên Sài Gòn - Gia Định. Chính vì vậy, di sản của ông không chỉ là những tác phẩm thuộc về nghiên cứu, văn nghệ, mà còn là tài sản tinh thần đặc biệt gắn liền với truyền thống của tổ chức Đoàn – nơi ông đã từng dấn thân, cống hiến và để lại dấu ấn lãnh đạo từ tuổi thanh xuân. Vì thế, việc xây dựng Thư viện Thanh niên Trần Bạch Đằng là để gìn giữ, phát huy những giá trị tinh thần quý báu ấy, đồng thời tạo dựng một không gian văn hóa đọc ý nghĩa cho thanh thiếu niên TPHCM.
Đại diện BTC chương trình, ông Phạm Chánh Trực cũng phát động quyên góp sách và tư liệu, kêu gọi sự chung tay của các cá nhân, tổ chức, nhà nghiên cứu và bạn đọc xây dựng nguồn tài liệu ban đầu cho thư viện. “Mỗi cuốn sách quý vị trao tặng, mỗi hiện vật quý vị gửi gắm không chỉ là sự đóng góp về mặt vật chất, mà còn là ngọn lửa tri thức, là bài học lịch sử sống động truyền lại cho thế hệ mai sau - đó là cách chúng ta tri ân quá khứ và đầu tư cho tương lai” – ông Phạm Chánh Trực kêu gọi.
Mọi người có thể đóng góp cho Thư viện Thanh niên Trần Bạch Đằng qua việc:
- Tặng sách, tài liệu: các đầu sách về lý luận Mác - Lênin, lịch sử cách mạng, các tác phẩm văn học nghệ thuật, các công trình nghiên cứu khoa học xã hội nhân văn…, đặc biệt là tác phẩm, bài báo, tư liệu do Trần Bạch Đằng viết hoặc viết về ông.
- Tặng hiện vật, kỷ vật: các kỷ vật thời kháng chiến, hình ảnh tư liệu lịch sử của phong trào thanh niên - học sinh - sinh viên Sài Gòn - Gia Định và các địa phương; các hiện vật gắn liền cuộc đời hoạt động của nhà báo, nhà lãnh đạo Trần Bạch Đằng.
- Đóng góp nguồn lực kỹ thuật, trang thiết bị: bàn ghế, kệ sách, hệ thống quản lý thư viện số để giúp không gian đọc thêm hiện đại, tiếp cận gần hơn với giới trẻ.
