Đây là diễn đàn quan trọng quy tụ các nhà nghiên cứu, chuyên gia công nghệ, luật gia, nhà quản lý cùng đại diện doanh nghiệp trong nước và quốc tế nhằm trao đổi về cơ hội, thách thức cũng như các giải pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) trong thời kỳ chuyển đổi số.
Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi khẳng định AI đang mở ra những khả năng to lớn cho điện ảnh, đồng thời đặt ra nhiều vấn đề mới liên quan đến quyền tác giả và SHTT. Bà bày tỏ kỳ vọng hội thảo sẽ góp phần làm sáng tỏ những vấn đề mà giới điện ảnh đang quan tâm, từ việc AI hỗ trợ sáng tạo nhưng không làm thay đổi bản chất sáng tạo của con người, quản trị dữ liệu điện ảnh, bảo vệ bản quyền trong môi trường số đến cơ chế phối hợp để xây dựng một hệ sinh thái điện ảnh hiện đại, minh bạch và bền vững.
 |
TS. Ngô Phương Lan, Giám đốc Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF) |
Tiếp đó, đại diện Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, TS. Ngô Phương Lan, Giám đốc Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng, nhấn mạnh rằng đối với những nền điện ảnh đang phát triển như Việt Nam, AI và công nghệ số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là cơ hội để rút ngắn khoảng cách, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Tuy nhiên, bà cũng chỉ ra những thách thức ngày càng lớn khi một tác phẩm có thể bị sao chép, cắt ghép và phát tán trái phép chỉ trong vài phút; AI tạo ra nội dung dựa trên dữ liệu của hàng triệu tác phẩm; ranh giới giữa sáng tạo của con người và sản phẩm do máy tạo ra ngày càng trở nên mờ nhạt. "Bảo vệ tài sản trí tuệ trở thành vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với ngành điện ảnh", TS. Ngô Phương Lan khẳng định.
Từ góc nhìn quản lý nhà nước, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng cho rằng AI đã khiến các hành vi vi phạm bản quyền trở nên phức tạp hơn bao giờ hết, từ cắt ghép tác phẩm, huấn luyện mô hình AI đến tạo bản sao số của diễn viên hoặc sử dụng hình ảnh, giọng nói khi chưa có sự đồng ý.
Theo ông, điện ảnh đang chuyển từ thời đại khan hiếm công cụ sang thời đại dư thừa công cụ sáng tạo. "Chúng ta không chạy theo AI để cho thấy mình cũng có AI", Thứ trưởng nhấn mạnh. Điều quan trọng là ứng dụng AI để giải quyết những điểm nghẽn thực sự của ngành như chi phí sản xuất cao, thiếu dữ liệu về thị trường và khán giả, tình trạng vi phạm bản quyền, năng lực phân phối quốc tế còn hạn chế và sự thiếu hụt nguồn nhân lực có khả năng kết hợp giữa nghệ thuật, pháp lý và công nghệ.
Tái định hình chuỗi giá trị điện ảnh
Nếu các tham luận mở đầu tập trung vào những thách thức đặt ra đối với quyền sở hữu trí tuệ, thì các phiên chuyên đề tiếp theo đi sâu phân tích cách AI đang tái định hình toàn bộ chuỗi giá trị điện ảnh, từ sáng tạo nội dung, sản xuất, hậu kỳ đến phát hành và khai thác tác phẩm.
 |
Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng đóng góp những góc nhìn thực tiễn về sự phát triển của AI |
PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện Văn hóa Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, cho rằng AI không chỉ làm thay đổi quy trình sản xuất mà còn tái định hình ngành công nghiệp văn hóa và tương quan quyền lực văn hóa giữa các quốc gia.
Trong bối cảnh đó, dữ liệu điện ảnh trở thành một dạng tài sản mới và cũng là nguồn sức mạnh mềm mới. Bà chỉ ra rằng trong khi Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc đã gắn phát triển công nghiệp văn hóa với chiến lược dữ liệu và công nghệ, Việt Nam vẫn còn hạn chế trong việc định vị hình ảnh và xây dựng câu chuyện quốc gia một cách hệ thống.
Ở góc nhìn doanh nghiệp và thị trường, TS. Nikey Kim, Tổng Giám đốc KEYCESS Inc., Phó Chủ tịch Hiệp hội Quan hệ Công chúng Hàn Quốc, chia sẻ kinh nghiệm phát triển hệ sinh thái điện ảnh dựa trên cộng đồng người hâm mộ.
Theo ông, trải nghiệm điện ảnh không nên dừng lại ở việc xem phim mà cần được mở rộng thành một hệ sinh thái cảm xúc và kinh tế xoay quanh tác phẩm, với trọng tâm là xây dựng cộng đồng fandom trung thành. AI cùng các nền tảng video ngắn có thể gia tăng tương tác, thậm chí cho phép khán giả "trò chuyện" với nhân vật. Nếu biết khai thác dữ liệu và AI để thấu hiểu khán giả, điện ảnh Việt Nam hoàn toàn có thể mở rộng hệ sinh thái người hâm mộ ra toàn cầu, vượt khỏi khuôn khổ sản xuất phim truyền thống.
Những vấn đề này tiếp tục được đào sâu tại phiên thảo luận bàn tròn do chuyên gia luật Phan Cẩm Tú và ông Curtis Chin, nguyên Đại sứ Hoa Kỳ tại Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), điều phối. Các diễn giả tập trung trao đổi về những vấn đề cốt lõi từ góc nhìn công nghệ, pháp lý và thực tiễn sản xuất.
 |
| PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương trình bày tham luận Ứng dụng AI trong điện ảnh và truyền thông số: Bảo vệ tài sản trí tuệ và gia tăng sức mạnh mềm văn hóa ở Việt Nam |
GS. Hồ Tú Bảo, Viện Nghiên cứu Cao cấp về Toán, thành viên Hội đồng Tư vấn quốc gia về Khoa học và Công nghệ, nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng chiến lược số hóa quốc gia cho điện ảnh và văn hóa. Theo ông, dữ liệu cần đạt chất lượng cao, được gán nhãn chi tiết theo bối cảnh lịch sử và hành trình văn hóa.
Ông cũng đề xuất phát triển các mô hình ngôn ngữ chuyên biệt (specialized language models) quy mô khoảng 20 đến 30 tỷ tham số dành riêng cho điện ảnh, đồng thời thiết kế lại hệ thống đào tạo nhà làm phim và hoàn thiện chính sách bảo vệ nhằm tránh nguy cơ "hệ sinh thái sụp đổ" khi tác phẩm bị đánh cắp.
Từ góc độ pháp lý, TS. Bùi Thị Bích Liên, giảng viên Luật Sở hữu trí tuệ, Trường Đại học FPT, đưa ra bốn tiêu chí then chốt để bảo đảm con người vẫn giữ vai trò trung tâm trong các tác phẩm sử dụng AI. Đó là chủ thể của ý tưởng sáng tạo, mức độ kiểm soát của con người, mức độ chỉnh sửa và can thiệp trong quá trình tạo tác phẩm, cũng như việc sản phẩm cuối cùng có phản ánh tư duy nghệ thuật của con người hay không.
Bà cho rằng Việt Nam vẫn tồn tại khoảng trống pháp lý khi luật thường được ban hành trước, còn hướng dẫn thực thi đến sau, trong khi AI phát triển với tốc độ rất nhanh. Theo bà, cần sớm bổ sung các quy định về mức độ tham gia tối thiểu của con người, yêu cầu công bố việc sử dụng AI, tăng cường cơ chế bảo hộ của tòa án và ban hành các hướng dẫn cụ thể phục vụ giải quyết tranh chấp.
 |
Phiên thảo luận bàn tròn tại hội thảo mang đến nhiều góc nhìn về phát triển điện ảnh trong kỷ nguyên AI |
Ở góc độ doanh nghiệp, CEO VinStudio Trịnh Thị Thủy Liên chia sẻ thực tế rằng dù AI giúp rút ngắn thời gian và giảm chi phí sản xuất, các studio vẫn phải bảo đảm nguồn dữ liệu mang bản sắc Việt Nam và có quyền sở hữu rõ ràng. "Hiện framework chưa rõ ràng, rủi ro rất cao", bà nói, đồng thời kiến nghị Nhà nước sớm ban hành hướng dẫn cụ thể về mức độ sử dụng AI được chấp nhận.
Từ góc nhìn của bà Thủy Liên, hợp đồng với diễn viên cũng cần bổ sung các điều khoản liên quan đến việc khai thác hình ảnh và giọng nói cho các sản phẩm phái sinh. Bà cho rằng lợi thế cạnh tranh bền vững vẫn nằm ở con người và bản sắc văn hóa. Một cảm xúc chân thực luôn có khả năng chạm tới khán giả mạnh hơn những sản phẩm được tạo ra hàng loạt bằng AI.
Khép lại phần thảo luận, ông Curtis Chin bổ sung kinh nghiệm quốc tế khi dẫn trường hợp Hàn Quốc như một hình mẫu thành công trong phát triển sức mạnh mềm. Từ nền tảng của Liên hoan phim Busan đến sự lan tỏa của văn hóa đại chúng trên toàn cầu, Hàn Quốc đã biết tận dụng cả giai đoạn đại dịch để thúc đẩy các nền tảng phát trực tuyến, mở rộng phạm vi tiếp cận khán giả và gia tăng sức cạnh tranh của ngành điện ảnh trên thị trường quốc tế.
