Kinh tế sáng tạo (creative economy) đang là xu hướng phát triển kinh tế toàn cầu trong thời đại kỹ thuật số, kết hợp sáng tạo, văn hóa và công nghệ để thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Được UNESCO công nhận từ năm 2004 qua Công ước 2005 về Bảo vệ và Thúc đẩy Đa dạng Biểu đạt Văn hóa, mô hình này đóng góp từ 0,5%-7,3% GDP toàn cầu (UNCTAD, 2024). Tại Việt Nam, kinh tế sáng tạo đang mở ra cơ hội lớn nhờ những lợi thế cụ thể.
Việt Nam sở hữu dân số trẻ (độ tuổi trung bình 32-33, 70% sử dụng Internet), chính sách hỗ trợ như Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030 (mục tiêu 7% GDP), và di sản phong phú với 8 di sản UNESCO được công nhận (2023). Bên cạnh đó, sự tiến bộ trong chuyển đổi số cùng hội nhập kinh tế qua các hiệp định như CPTPP, EVFTA tạo nền tảng vững chắc. Các ngành truyền thống như thủ công mỹ nghệ (xuất khẩu 2,5 tỷ USD, 2023) vẫn là thế mạnh, trong khi truyền thông số tăng trưởng 15% mỗi năm (Vietnam Digital Economy Report, 2024).
 |
Từ phải sang: ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng CIEM, bà Trần Quỳnh Hoa, Phó Trưởng ban Quan hệ Quốc tế Trung tâm Thông tin UNESCO, bà Lê Mai Anh, ban Nghiên cứu Tổng hợp CIEM và bà Đinh Khánh Lê, Ban Nghiên cứu xã hội CIEM. |
 |
Bà Trần Quỳnh Hoa, Phó Ban Quan hệ Quốc tế, Trung tâm Thông tin UNESCO, Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam, chia sẻ: “Hàn Quốc đã phát triển thành một trung tâm giải trí với sự nhận diện toàn cầu, nổi bật với các hiện tượng như nhóm nhạc BTS, bộ phim Ký sinh trùng và series Squid Game. Ngành công nghiệp giải trí của nước này không chỉ mang lại doanh thu khổng lồ mà còn nâng cao uy tín quốc gia. Hàn Quốc cũng chú trọng quảng bá văn hóa ra thế giới thông qua 42 trung tâm văn hóa tại 32 quốc gia."
Học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế, để thành công, một nền công nghiệp văn hóa cần chú trọng vào xây dựng chiến lược sử dụng hiệu quả các phương tiện truyền thông và Internet, giúp nền công nghiệp văn hóa tiếp cận được đến đông đảo khán giả, cả trong nước và quốc tế. Đặc biệt cần quan tâm đến đối tượng khán giả trẻ, vì đây là những người có thị hiếu đa dạng và sẵn sàng tiêu dùng sản phẩm mới. "Việc đầu tư vào giới trẻ không chỉ đáp ứng nhu cầu hiện tại mà còn tạo dựng tương lai cho thị trường. Tóm lại, sự thành công của ngành văn hóa không chỉ dựa vào chất lượng sản phẩm mà còn phụ thuộc vào cách tiếp cận khách hàng, công nghệ hỗ trợ, chính sách và khả năng phản ứng với xu hướng thị trường,” bà nhấn mạnh.
Ví dụ, Hàn Quốc đã tận dụng 42 trung tâm văn hóa tại 34 quốc gia (MCST, 2024) để quảng bá, trong khi Việt Nam có thể học hỏi qua việc đẩy mạnh truyền thông số, nơi giới trẻ chiếm 60% người dùng TikTok.
Nếu Hàn Quốc đã biến văn hóa thành sức mạnh kinh tế qua truyền thông và công nghệ, thì Việt Nam cũng sở hữu những giá trị văn hóa độc đáo để khai thác tương tự. Ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM) đã chỉ ra những tiềm năng nội tại này qua di sản lễ hội, làng nghề và nghệ thuật truyền thống.
 |
Ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng CIEM |
Ông Hoa Cương cho biết, Việt Nam có nhiều lễ hội truyền thống nổi bật như Lễ hội đánh cá Vực Rào (Hà Tĩnh) và các lễ hội đua thuyền, chọi trâu ở Thanh Hóa, tương tự như những lễ hội nổi tiếng thế giới như Ukai (Nhật Bản) hay Oktoberfest (Đức). Đất nước cũng sở hữu khoảng 5.400 làng nghề, trong đó có 2.000 làng nghề truyền thống với sản phẩm văn hóa đa dạng như làng cổ Đường Lâm và làng gốm Bàu Trúc, thể hiện dòng chảy văn hóa và giá trị nghệ thuật của Việt Nam.
Ngoài ra, các làng như làng bích họa Tam Thanh (Quảng Nam) còn thu hút du khách với những tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Việt Nam cũng có nhiều điệu nhảy truyền thống phong phú như múa sạp, múa xòe, và múa Xayăm, tương tự như những điệu nhảy nổi tiếng thế giới.
Ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đang có nhiều tiềm năng phát triển, với nền tảng văn hóa và lịch sử phong phú. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra thách thức trong việc bảo tồn và phát huy văn hóa, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.
***
Kinh tế sáng tạo không chỉ là xu hướng mà còn là con đường để Việt Nam biến di sản văn hóa thành sức mạnh kinh tế. Từ những lợi thế về công nghệ và dân số trẻ, cùng nền tảng lễ hội, làng nghề phong phú, Việt Nam có thể học hỏi chiến lược truyền thông hiệu quả của Hàn Quốc. Bằng cách kết hợp sáng tạo, công nghệ và sự đầu tư đúng mức, ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam hoàn toàn có khả năng vươn xa, vừa bảo tồn bản sắc vừa khẳng định vị thế trong thời đại số.
