Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị và các cuộc khủng hoảng hàng hải diễn biến phức tạp trên thế giới, Philippines - Chủ tịch ASEAN năm 2026 - đang thúc đẩy nỗ lực hoàn tất Bộ quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC) với Trung Quốc, coi đây là đóng góp quan trọng của ASEAN đối với hòa bình, ổn định và an ninh hàng hải toàn cầu.
Theo phóng viên TTXVN tại Đông Nam Á, trả lời phỏng vấn độc quyền báo The Straits Times mới đây, Ngoại trưởng Philippines Ma. Theresa Lazaro cho rằng việc sớm hoàn tất COC không chỉ có ý nghĩa đối với các bên liên quan ở Biển Đông mà còn với cộng đồng quốc tế.
Theo bà Lazaro, những diễn biến gần đây tại eo biển Hormuz ở Trung Đông đã cho thấy mức độ dễ tổn thương của chuỗi cung ứng toàn cầu trước các điểm nghẽn hàng hải chiến lược. Do đó, ASEAN cần nỗ lực ngăn ngừa nguy cơ xuất hiện những điểm nóng tương tự tại khu vực.
ASEAN và Trung Quốc đã tiến hành đàm phán về COC trong hơn 2 thập niên qua. Văn kiện này được kỳ vọng sẽ thiết lập các quy tắc ứng xử nhằm quản lý bất đồng và giảm nguy cơ xảy ra va chạm trên Biển Đông.
Philippines xác định hoàn tất COC trong năm 2026 là một trong những ưu tiên hàng đầu trong nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN. Bà cũng nhiều lần khẳng định COC cần mang tính ràng buộc pháp lý và phù hợp với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982.
Theo Ngoại trưởng Lazaro, các cuộc đàm phán giữa ASEAN và Trung Quốc hiện được thúc đẩy với tần suất cao hơn, với mong muốn sớm hoàn tất COC. Tuy nhiên, một số vấn đề cốt lõi vẫn đang được thảo luận, bao gồm tính ràng buộc pháp lý của văn kiện, phạm vi áp dụng, mối liên hệ giữa COC với Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) năm 2002, cũng như các điều khoản thực thi.
Dù còn nhiều thách thức, bà Lazaro vẫn bày tỏ lạc quan thận trọng về triển vọng hoàn tất văn kiện trong năm nay. Những nỗ lực thúc đẩy COC diễn ra trong bối cảnh ASEAN đang đánh giá lại khả năng ứng phó trước cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng nhất trong nhiều thập niên.
Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN ở Cebu (Philippines) hồi tháng 5 vừa qua, các nhà lãnh đạo khu vực đã kêu gọi đẩy nhanh việc phê chuẩn Thỏa thuận An ninh Dầu mỏ ASEAN (APSA), xây dựng kho dự trữ nhiên liệu khu vực và thúc đẩy dự án Lưới điện ASEAN.
Tuy nhiên, theo bà Lazaro, việc triển khai các sáng kiến này vẫn còn nhiều thách thức. Hiện chưa có lộ trình cụ thể cho việc phê chuẩn APSA tại các quốc gia thành viên. Dù vậy, Ngoại trưởng Philippines cho rằng ASEAN đã thể hiện tinh thần đoàn kết trong giai đoạn khủng hoảng.
