Các biện pháp ứng phó được triển khai trong bối cảnh Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo đợt bùng phát Ebola tại CHDC Congo và nước láng giềng Uganda là vấn đề y tế công cộng nghiêm trọng. Đây là lần bùng phát Ebola thứ 17 tại CHDC Congo, sau nhiều đợt dịch từng gây hậu quả nặng nề, trong đó có đợt dịch giai đoạn 2018-2020 khiến gần 2.300 người thiệt mạng tại các tỉnh Bắc Kivu và Ituri.
Theo ban quản lý Virunga, vườn quốc gia đã thiết lập 6 điểm kiểm soát y tế trong và xung quanh khu bảo tồn trải dài khoảng 300 km. Tại các điểm này, nhân viên y tế và kiểm lâm thực hiện đo thân nhiệt, hướng dẫn vệ sinh, giám sát việc di chuyển và phát hiện sớm các trường hợp nghi nhiễm. Khoảng 40 nhân viên y tế cùng 80 kiểm lâm viên được huy động trong chương trình ứng phó khẩn cấp kéo dài 6 tháng.
Giám đốc Virunga Emmanuel de Merode cho biết, kinh nghiệm từ các đợt dịch trước cho thấy hệ thống giám sát tại khu bảo tồn có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế virus lan sang các khu vực dân cư đông đúc. Mọi thông tin thu thập tại các điểm kiểm soát được chuyển tới cơ quan y tế quốc gia để theo dõi và xử lý.
Không chỉ con người, Ebola còn là mối đe dọa đối với hệ sinh thái đặc biệt của Virunga. Khu bảo tồn này là nơi sinh sống của một trong những quần thể khỉ đột núi cuối cùng trên thế giới, loài đang nằm trong nhóm nguy cấp với số lượng chỉ hơn 1.000 cá thể tại khu vực cảnh quan Virunga mở rộng gồm CHDC Congo, Rwanda và Uganda.
Các chuyên gia bảo tồn cảnh báo khỉ đột có nguy cơ cao mắc các bệnh truyền từ người do có quan hệ di truyền gần gũi với con người. Vì vậy, Virunga áp dụng cách tiếp cận “Một sức khỏe” (One Health), kết hợp bảo vệ sức khỏe con người, động vật hoang dã và môi trường tự nhiên.
Đến nay, chưa ghi nhận trường hợp khỉ đột núi tại Virunga nhiễm Ebola. Tuy nhiên, các nhà bảo tồn nhấn mạnh, việc duy trì giám sát y tế, kiểm soát khách tham quan và nâng cao năng lực phát hiện sớm là yếu tố then chốt để bảo vệ loài linh trưởng quý hiếm này.
Cuộc chiến chống Ebola tại Virunga cho thấy, vai trò ngày càng lớn của các khu bảo tồn thiên nhiên châu Phi trong ứng phó với các thách thức vượt ra ngoài phạm vi bảo vệ động vật hoang dã, khi sức khỏe con người, đa dạng sinh học và an ninh sinh thái ngày càng gắn kết chặt chẽ.
