Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn (Tuyên Quang) đã được trao tặng danh hiệu “Điểm đến văn hóa khu vực hàng đầu châu Á năm 2025”.
Đây là giải thưởng trong khuôn khổ lễ trao giải thưởng Du lịch Thế giới (World Travel Awards-WTA) khu vực châu Á và châu Đại Dương năm 2025 diễn ra tối 13/10 ở Hong Kong (Trung Quốc).
Đây là một trong những hạng mục danh giá nhất của WTA, nhằm tôn vinh các điểm đến có thành tựu nổi bật trong bảo tồn văn hóa bản địa, phát triển du lịch bền vững và gìn giữ hệ sinh thái tự nhiên.
Giải thưởng này là niềm tự hào lớn lao, khẳng định hướng đi đúng đắn trong chiến lược phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa vùng cao nguyên đá.
Đây sẽ là động lực để Tuyên Quang tiếp tục mở rộng liên kết, nâng cao chất lượng sản phẩm và quảng bá hình ảnh điểm đến ra khu vực và thế giới.
Trước đó, Cao nguyên đá Đồng Văn đã hai năm liên tiếp được WTA vinh danh với các danh hiệu “Điểm đến du lịch mới nổi hàng đầu châu Á năm 2023” và “Điểm đến văn hóa khu vực hàng đầu châu Á năm 2024”.
Ngày 3/10/2010, Cao nguyên đá Đồng Văn đã trở thành công viên địa chất UNESCO đầu tiên của Việt Nam và thứ hai ở Đông Nam Á.
“Tsi muaj lub roob siab dua koj lub hauv caug” “Không có ngọn núi nào cao hơn đầu gối” - câu thành ngữ này của người Mông nghe tự hào biết mấy. Bạn sẽ càng cảm nhận được câu nói này khi tới Cao nguyên đá Đồng Văn, một vùng núi đá vôi hùng vĩ có độ cao trên 1.000m.
Công viên địa chất này có với tổng diện tích tự nhiên là 2.356km2, với trên 70% diện tích đá vôi lộ diện.
Vùng đất này là sự kết hợp ngoạn mục và độc đáo giữa những đỉnh núi cao vun vút và hẻm vực sâu thăm thẳm, với đỉnh cao nhất - Mạc Vạc (1.971m) và hẻm sâu nhất - Tu Sản, cũng là hẻm vực sâu nhất của Đông Nam Á, với chiều sâu vách đá lên tới hơn 700m.
Có niên đại từ kỷ Cambrian (khoảng 550 triệu năm trước), đến nay, Cao nguyên đá Đồng Văn đã trải qua 7 thời kỳ địa chất khác nhau. Du khách đến đây, có thể nhìn tận mắt những dấu vết còn lưu lại trong các di chỉ cổ sinh vật học, địa tầng, địa mạo, kiến tạo, karst, hang động và đứt gãy quan trọng.
Những "vết tích" này còn phản ánh hai trong số năm sự kiện lớn trong lịch sử sinh giới của Trái đất là những ranh giới tuyệt chủng sinh giới hàng loạt. Cụ thể là Biến cố sinh học Devon muộn xảy ra ở ranh giới Frasnian-Famennian, khoảng 364 triệu năm trước, làm cho 19% số họ và 50% số giống cổ sinh bị tuyệt diệt và Biến cố sinh học Permi-Trias xảy ra cách đây 251 triệu năm trước, là sự kiện lớn nhất trong 5 biến cố của sinh giới, làm tuyệt diệt khoảng 90% số giống và loài sinh vật biển.
Không chỉ đa dạng về cổ sinh vật, Cao nguyên đá Đồng Văn còn có hai khu bảo tồn thiên nhiên là Khu bảo tồn thiên nhiên Du Già và Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Khau Ca. Hai khu bảo tồn này phong phú về các loài động, thực vật như cây lá kim, sơn dương phương Nam (một loài dê núi đơn độc) và nhiều loài chim bản địa.
Do đó, nơi này có hệ động thực vật rất phong phú, bao gồm 289 loài thực vật bậc cao, thuộc 83 họ; hệ động vật trên núi đá vôi với 171 loài trong 73 họ và 24 bộ. Có 27 loài gồm 17 loài thú, 2 loài chim và 8 loài bò sát là những động vật quý hiếm được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam.
Nổi tiếng nhất nơi này là loài voọc mũi hếch. Voọc mũi hếch, còn được gọi là voọc lông tuyết (Rhinopithecus avunculus) thuộc họ Khỉ Cựu, là một trong năm loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam. Loài vật này còn được phát hiện ở vùng núi châu Á, phía Nam Trung Quốc, thường sống ở những khu vực núi cao hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt.
Đây là một trong 25 loài linh trưởng có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất trên thế giới, được xếp vào mức độ nguy cấp cao nhất trong Sách Đỏ về các loài động vật bị đe dọa của Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới và Việt Nam. Loài voọc mũi hếch đã từng được coi cho là đã tuyệt chủng cho đến khi được phát hiện lại vào đầu những năm 1990, chỉ được tìm thấy ở tỉnh Hà Giang với 200 cá thể.
Cao nguyên đá Đồng Văn là nơi sinh sống của hơn 250.000 người dân thuộc 17 dân tộc anh em Mông, Na Chí, Pu Péo, Lô Lô, Nùng, Hoa, Giấy… của dải đất Việt. Mỗi dân tộc có một nét sinh hoạt và tập tục lễ hội riêng tạo nên di sản văn hóa độc đáo và phong phú của khu vực này với những Chợ tình Khau Vai, Lễ hội Gầu Tào của người Mông, Lễ hội Cúng thần rừng của người Pu Péo, Lễ ấp sắc của người Dao...
Từ một miền đá khó khăn, ít được biết đến, Cao nguyên đá Đồng Văn đã khởi sắc, phát triển, trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn trong nước và quốc tế. Các điểm di sản, giá trị văn hóa được xây dựng trở thành các sản phẩm, điểm du lịch đa dạng, độc đáo, điển hình như Cột cờ Lũng Cú, Di tích Nhà Vương, Phố Cổ Đồng Văn, Hẻm Tu Sản, Đèo Mã Pì Lèng; Lễ hội khèn Mông, Chợ phong lưu Khâu Vai; Làng Văn hóa Dân tộc Nặm Đăm, Pả Vi, Lô Lô Chải; Khu nghỉ dưỡng Làng Mông-Quản Bạ, Papiu-Bắc Mê... và nhiều sản phẩm ẩm thực, nông sản tự nhiên, đặc trưng, hấp dẫn.
Năm 2014 và năm 2019, UNESCO đã tái công nhận Cao nguyên đá Đồng Văn là thành viên của mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO giai đoạn 2015-2018 và giai đoạn 2019-2022.
Tháng 9/2023, Hội đồng Mạng lưới Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO tại Hội nghị Quốc tế lần thứ 10 tổ chức ở Maroc, đã đánh giá cao và tiếp tục công nhận danh hiệu Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn lần thứ 3.
