Lạm dụng người cao tuổi, còn được gọi là ngược đãi người cao tuổi, là một hành động đơn lẻ hoặc lặp đi lặp lại, hoặc hành động thiếu thích hợp, xảy ra trong bất kỳ mối quan hệ nào có sự tin tưởng, gây tổn hại hoặc đau khổ cho người lớn tuổi. Loại bạo lực này cấu thành sự vi phạm nhân quyền và bao gồm lạm dụng thể chất, tình dục, tâm lý và tình cảm; lạm dụng tài chính và vật chất; sự bỏ rơi, sao nhãng; khiến người cao tuổi cảm thấy mất đi phẩm giá và sự tôn nghiêm.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, ngược đãi người lớn tuổi là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng. Một đánh giá năm 2017 về 52 nghiên cứu ở 28 quốc gia từ các khu vực khác nhau ước tính rằng, cứ sáu người (15,7%) từ 60 tuổi trở lên thì có một người bị lạm dụng dưới một số hình thức. Các bằng chứng mới cũng chỉ ra rằng tỷ lệ lạm dụng người cao tuổi trong cả cộng đồng và trong các cơ sở giáo dục đã tăng lên trong đại dịch COVID-19. Một nghiên cứu của Hoa Kỳ cho thấy rằng tỷ lệ này trong cộng đồng có thể đã tăng lên tới 84%.
Trên toàn cầu, số vụ lạm dụng người cao tuổi được dự báo sẽ gia tăng do nhiều quốc gia có dân số già hóa nhanh chóng. Ngay cả khi tỷ lệ nạn nhân người lớn tuổi bị lạm dụng không đổi, số nạn nhân toàn cầu cũng sẽ tăng nhanh do sự già hóa dân số, tăng lên khoảng 320 triệu nạn nhân vào năm 2050, khi dân số toàn cầu từ 60 tuổi trở lên tăng lên 2 tỷ vào năm 2050.
Lạm dụng người cao tuổi có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe thể chất và tinh thần, tài chính và xã hội, bao gồm chấn thương thể chất, tử vong sớm, trầm cảm, suy giảm nhận thức hay suy giảm tài chính. Đối với những người lớn tuổi, hậu quả của việc lạm dụng có thể đặc biệt nghiêm trọng và quá trình hồi phục có thể mất nhiều thời gian hơn các đối tượng khác.
 |
Tỷ lệ lạm dụng người cao tuổi ở các cơ sở như viện dưỡng lão và cơ sở chăm sóc dài hạn cao, với 2/3 nhân viên thừa nhận đã có hành vi lạm dụng trong năm qua. |
Các yếu tố rủi ro
Các đặc điểm cấp độ cá nhân làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của lạm dụng bao gồm phụ thuộc / khuyết tật chức năng, sức khỏe thể chất kém, suy giảm nhận thức, sức khỏe tâm thần kém và thu nhập thấp.
Các đặc điểm cấp độ cá nhân làm tăng nguy cơ trở thành thủ phạm lạm dụng bao gồm bệnh tâm thần, lạm dụng chất kích thích và sự phụ thuộc - thường là tài chính - của kẻ lạm dụng vào nạn nhân.
Ở cấp độ mối quan hệ, loại mối quan hệ (ví dụ: vợ / chồng / bạn tình hoặc con cái / cha mẹ) và tình trạng hôn nhân có thể liên quan đến nguy cơ lạm dụng cao, nhưng các yếu tố này khác nhau tùy theo quốc gia và khu vực.
Các yếu tố cấp cộng đồng và xã hội liên quan đến lạm dụng người cao tuổi có thể bao gồm chủ nghĩa tuổi tác đối với người cao tuổi và các chuẩn mực văn hóa nhất định (ví dụ: bình thường hóa bạo lực).
Phòng ngừa tình trạng ngược đãi người cao tuổi
Chính sách hỗ trợ xã hội cho người già neo đơn giúp giảm khả năng bị ngược đãi người cao tuổi.
Nhiều chiến lược đã được cố gắng để ngăn ngừa và ứng phó với hành vi ngược đãi người cao tuổi, nhưng bằng chứng về hiệu quả của hầu hết các biện pháp can thiệp này hiện nay còn hạn chế. Các chiến lược được coi là có triển vọng nhất bao gồm can thiệp của người chăm sóc, cung cấp các dịch vụ để giảm bớt gánh nặng chăm sóc; các chương trình quản lý tiền dành cho người lớn tuổi dễ bị bóc lột tài chính; đường dây trợ giúp và nơi trú ẩn khẩn cấp; và các nhóm đa ngành, như tư pháp hình sự, chăm sóc sức khỏe, chăm sóc sức khỏe tâm thần, dịch vụ bảo vệ người lớn và chăm sóc dài hạn.
Ở một số quốc gia, ngành y tế đã đóng vai trò chủ đạo trong việc nâng cao mối quan tâm của cộng đồng về việc lạm dụng người cao tuổi, trong khi ở những nước khác, lĩnh vực phúc lợi xã hội lại dẫn đầu. Trên toàn cầu, có quá ít thông tin được biết về lạm dụng người cao tuổi và cách ngăn chặn tình trạng này, đặc biệt là ở các nước đang phát triển.
Các hoạt động của WHO
Vào ngày 15/6/2022, Ngày Nhận thức về Lạm dụng Người cao tuổi Thế giới, WHO và các đối tác đã công bố “Giải quyết vấn đề ngược đãi người cao tuổi: Năm ưu tiên trong Thập kỷ Lão hóa Khỏe mạnh của Liên hợp quốc (2021–2030)”. Năm ưu tiên này, đạt được thông qua tham vấn rộng rãi, là:
1. Chống lại chủ nghĩa tuổi tác - lý do chính khiến việc lạm dụng người lớn tuổi nhận được rất ít sự quan tâm.
2. Tạo ra nhiều hơn và tốt hơn nguồn dữ liệu để nâng cao nhận thức về vấn đề.
3. Phát triển và mở rộng quy mô các giải pháp hiệu quả về chi phí để ngăn chặn hành vi ngược đãi người cao tuổi.
4. Đầu tư tập trung vào cách giải quyết vấn đề
5. Gây quỹ
