Tối ưu hiệu quả sản xuất
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần trở thành động lực then chốt, thúc đẩy ngành công nghiệp nâng cao tính hiện đại và tối ưu hiệu quả sản xuất. Thông qua các hệ thống phân tích dữ liệu lớn, AI có thể dự báo nhu cầu thị trường, tối ưu quy trình sản xuất và phát hiện sớm lỗi kỹ thuật, từ đó giảm chi phí và hạn chế rủi ro.
Trong các nhà máy thông minh, robot tích hợp AI không chỉ thay thế con người ở những công việc lặp lại mà còn có khả năng “học” để nâng cao năng suất theo thời gian. Đặc biệt, AI còn hỗ trợ doanh nghiệp ra quyết định nhanh và chính xác hơn, tạo lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.
Bên cạnh việc nâng cao hiệu suất, trí tuệ nhân tạo còn góp phần định hình lại toàn bộ chuỗi giá trị trong công nghiệp. Từ khâu thiết kế sản phẩm, quản lý kho vận đến phân phối, AI giúp kết nối dữ liệu theo thời gian thực, tạo ra sự phối hợp linh hoạt giữa các bộ phận. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể cá nhân hóa sản phẩm theo nhu cầu thị trường, rút ngắn thời gian đưa hàng hóa ra thị trường và giảm tồn kho.
Đáng chú ý, việc ứng dụng AI còn hỗ trợ giám sát tiêu thụ năng lượng, tối ưu tài nguyên, góp phần hướng tới sản xuất xanh và phát triển bền vững - một xu hướng ngày càng được các nền công nghiệp hiện đại ưu tiên.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, chuyên gia công nghệ - ông Nguyễn Ngọc Hân, Tổng giám đốc Thủ Đô Multimedia cho biết, việc đầu tư và ứng dụng công nghệ vào sản xuất không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu "sống còn" đối với doanh nghiệp Việt Nam. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và sự cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc chậm trễ trong chuyển đổi số đồng nghĩa với nguy cơ bị tụt hậu, mất thị phần và thậm chí là phá sản.
Phân tích về lợi ích cốt lõi khi ứng dụng công nghệ mới, nhất là AI, ông Nguyễn Ngọc Hân nhấn mạnh, việc ứng dụng công nghệ hiện đại và AI mang lại những lợi ích to lớn và toàn diện, giúp doanh nghiệp tạo ra bước đột phá trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Một là, nâng cao năng suất và tối ưu hóa chi phí vận hành. Đây là lợi ích trực tiếp và dễ thấy nhất. Cụ thể, robot và hệ thống tự động có thể hoạt động 24/7 với độ chính xác cao, thay thế con người trong các công việc lặp đi lặp lại hoặc nguy hiểm; AI sẽ giúp phân tích dữ liệu từ các cảm biến trên máy móc để dự đoán các hỏng hóc sắp xảy ra. Điều này giúp doanh nghiệp chuyển từ sửa chữa bị động sang bảo trì chủ động, giảm đáng kể thời gian chết của máy móc.
AI cũng giúp tính toán và phân bổ nguyên vật liệu, năng lượng và nhân công một cách hiệu quả nhất, giảm thiểu lãng phí. Đơn cử, Tập đoàn Hòa Phát đã giảm 8% chi phí năng lượng nhờ ứng dụng IoT và phân tích dữ liệu.
Hai là, cải thiện vượt bậc chất lượng sản phẩm. Các hệ thống camera tích hợp AI có thể phát hiện các lỗi sản phẩm nhỏ nhất mà mắt người có thể bỏ sót, với tốc độ và độ chính xác vượt trội.
Đồng thời, khi có lỗi xảy ra, AI có thể phân tích hàng loạt dữ liệu sản xuất để nhanh chóng tìm ra nguyên nhân gốc rễ, giúp khắc phục triệt để thay vì chỉ xử lý triệu chứng. Ví dụ, hãng xe BMW đã giảm tới 60% lỗi sản phẩm trên xe xuất xưởng nhờ hệ thống quản lý chất lượng bằng AI. Foxconn tăng độ chính xác phát hiện lỗi từ 95% lên 99%.
Ba là, tăng cường năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường. Theo ông Hân, các thị trường khó tính như Mỹ, châu Âu, Nhật Bản đòi hỏi sản phẩm phải có chất lượng đồng đều và truy xuất được nguồn gốc. Việc ứng dụng công nghệ giúp doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu khắt khe này.
Công nghệ 4.0 cho phép các dây chuyền sản xuất dễ dàng tùy chỉnh để tạo ra nhiều biến thể sản phẩm khác nhau trên cùng một hệ thống, đáp ứng nhu cầu cá nhân hóa ngày càng cao của khách hàng mà không làm tăng chi phí.
"AI và các công cụ mô phỏng (Digital Twin) giúp rút ngắn đáng kể thời gian từ khâu thiết kế, thử nghiệm đến sản xuất hàng loạt, từ đó tăng tốc độ đưa sản phẩm ra thị trường" - ông Nguyễn Ngọc Hân nói.
Xu hướng ứng dụng AI gia tăng
Trao đổi với báo chí, ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) nhận định, việc ứng dụng các công nghệ mới đang có xu hướng gia tăng và mở ra nhiều cơ hội cho ngành sản xuất. Nhiều doanh nghiệp lớn đã tiên phong xây dựng nhà máy thông minh, áp dụng AI và IoT để tối ưu hiệu suất. Mức độ tự động hóa rất cao của một số doanh nghiệp đầu chuỗi như Vinfast, Hòa Phát, Thaco, TH Truemilk.
Đặc biệt, nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng AI phân tích dữ liệu thời gian thực nhằm theo dõi hiệu suất máy móc, dự báo hỏng hóc và cảnh báo sớm; sử dụng camera tích hợp AI để kiểm tra lỗi sản phẩm, phân tích nguyên nhân nhằm khắc phục kịp thời.
Đồng thời, đồng bộ dữ liệu lớn với kế hoạch sản xuất để quản lý năng lượng hiệu quả. Việc triển khai những giải pháp AI/IoT giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí và cải thiện chất lượng sản phẩm rõ rệt. IoT đang được áp dụng để tự động hóa quy trình từ quản lý dây chuyền đến theo dõi chuỗi cung ứng, qua đó giảm thiểu sai sót vận hành, tối ưu sử dụng nguyên vật liệu và tăng năng suất lao động.
"Nhờ những ứng dụng này, một số nhà máy ở Việt Nam đã đạt được mức độ chính xác và linh hoạt cao hơn, tiệm cận chuẩn mực của nhà máy thông minh trên thế giới" - ông Phạm Văn Quân nói.
Tuy nhiên, mức độ ứng dụng các công nghệ AI, Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn trong sản xuất công nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế. Đa số doanh nghiệp công nghiệp Việt Nam có quy mô vừa và nhỏ, thiếu vốn và nguồn lực để đầu tư đổi mới công nghệ, trình độ quản trị sản xuất còn thấp.
Trong khi đó, việc ứng dụng AI, IoT đòi hỏi chi phí ban đầu lớn và hạ tầng công nghệ thông tin phù hợp, gây trở ngại cho các doanh nghiệp nhỏ. Công nghệ thay đổi liên tục khiến cho các doanh nghiệp khó đáp ứng nhu cầu của thị trường, nhất là các ngành có tốc độ thay đổi công nghệ nhanh như ngành điện tử.
Mặt khác, nguồn nhân lực công nghệ cao còn thiếu trầm trọng. Mỗi năm, nhân lực AI chỉ đáp ứng được 10% nhu cầu, chỉ khoảng 30% trong 55.000 kỹ sư công nghệ thông tin tốt nghiệp mỗi năm có kỹ năng về AI, mặc dù, người Việt rất giỏi toán và nhiều dư địa phát triển AI. Kỹ sư trình độ cao về tự động hóa, dữ liệu lớn cũng khan hiếm, khiến doanh nghiệp khó tiếp thu, vận hành hiệu quả công nghệ mới.
Ngoài ra, hạ tầng số và hệ sinh thái công nghệ trong nước chưa hoàn thiện. Chẳng hạn, hạ tầng AI còn yếu, thiếu dữ liệu lớn và nền tảng tính toán mạnh để phát triển AI quy mô công nghiệp. Vấn đề bảo mật, an toàn thông tin cũng là thách thức lớn khi ngày càng nhiều thiết bị, dây chuyền kết nối Internet.
Bên cạnh dod, nhận thức của doanh nghiệp về chuyển đổi số chưa đồng đều. Một bộ phận doanh nghiệp còn e ngại thay đổi công nghệ do lo rủi ro hoặc thiếu thông tin, cần sự hỗ trợ hướng dẫn từ cơ quan quản lý.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc xây dựng các chính sách ưu đãi đặc thù là yếu tố quan trọng để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). Chẳng hạn, ưu đãi về thuế, tín dụng, quỹ hỗ trợ nghiên cứu - phát triển hay cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sẽ giúp doanh nghiệp có động lực triển khai công nghệ mới...
