Một nghiên cứu mới chỉ ra rằng, việc đốt gỗ để phát điện có thể gây hại cho khí hậu nghiêm trọng hơn cả đốt khí đốt, ngay cả khi lượng khí thải carbon dioxide sinh ra đã được thu giữ và lưu trữ.
Phát hiện này đặt dấu hỏi lớn cho kế hoạch của một số chính phủ, trong đó có Anh, về việc cung cấp các khoản trợ cấp hoặc hỗ trợ tài chính cho công nghệ thu giữ carbon tại các nhà máy nhiệt điện đốt gỗ.
Công nghệ năng lượng sinh học kết hợp thu giữ và lưu trữ carbon (BECCS) từng được xem như là một phương thức sản xuất điện chạy bằng năng lượng sạch để thay thế cho khí đốt và than đá. Công nghệ này thậm chí được kỳ vọng mang lại phát thải âm, bởi khi các khu rừng thay thế được trồng lại, chúng sẽ hấp thụ lượng CO2 từ không khí.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu từ Mỹ, Anh và Trung Quốc phát hiện ra rằng những hệ thống như vậy có thể mất tới 150 năm để thực sự đạt được phát thải âm. Nguyên nhân một phần là do quá trình tái sinh rừng đòi hỏi thời gian rất dài, và mặt khác là do những thiệt hại sinh thái khi chuyển đổi các khu xavan, đồng cỏ chăn thả hoặc đất canh tác hiện hữu sang trồng cây sinh khối biomass để đốt.
Việc đốt gỗ khai thác từ các khu rừng hiện có, đặc biệt là rừng nguyên sinh, cũng được xác định là một vấn đề nan giải. Thậm chí, theo các mô hình giả định, ngay cả khi một nửa lượng gỗ đến từ các nguồn phế thải và nửa còn lại từ các vùng trồng rừng nguyên liệu mọc nhanh, vẫn phải mất hàng thập kỷ để đạt ngưỡng phát thải âm.
Các nhà khoa học, vừa công bố công trình của mình trên tạp chí khoa học có bình duyệt Nature Sustainability, đã sử dụng kỹ thuật mô hình hóa dữ liệu để chứng minh rằng phần lớn lượng khí thải từ việc đốt gỗ phát sinh từ trước khi gỗ được đưa tới nhà máy điện, và do đó không thể thu giữ được. Gỗ có thể phát thải lượng carbon trên mỗi đơn vị năng lượng được tạo ra cao gấp đôi so với khí đốt hóa thạch, đồng thời hiệu suất sinh năng lượng lại thấp hơn rất nhiều.
Ông Tim Searchinger, học giả nghiên cứu cấp cao tại Đại học Princeton, người đứng đầu nhóm nghiên cứu, cho biết: “Các chính phủ không nên trợ cấp cho việc đốt gỗ từ những khu rừng hiện có, dù có hay không có hệ thống thu giữ và lưu trữ carbon. Việc làm này sẽ làm tăng lượng phát thải carbon trong hàng thập kỷ, thậm chí còn tệ hơn là không làm gì cả, đồng thời đẩy giá năng lượng của người dân lên cao đáng kể. Các chính phủ nên sửa đổi các đạo luật vốn đang mặc định rằng lượng carbon xả ra từ các ống khói đốt gỗ bằng cách nào đó không bị tính, hay nói cách khác là không góp phần vào sự nóng lên toàn cầu. Thực tế là chúng có tác động”.
Các nhà hoạt động môi trường kêu gọi chính phủ các nước nên chấm dứt việc phát điện bằng gỗ. Tại Anh, nhà sản xuất điện sinh khối lớn nhất là nhà máy điện Drax - cũng là nguồn phát thải CO2 đơn lẻ lớn nhất cả nước. Theo ước tính của một tổ chức nghiên cứu chính sách trong tuần này, Drax đã nhận được gần 1 tỷ bảng Anh tiền trợ cấp từ việc đốt gỗ trong năm ngoái.
Ông Douglas Parr, nhà khoa học trưởng tại Tổ chức Hòa bình Xanh Anh, nhận định: “Việc đốn hạ cây cối để đem đốt rồi sau đó chôn lấp lượng khí thải carbon sinh ra là một ý tưởng tồi. Nghiên cứu khoa học này đã xác nhận điều đó. Việc chặt cây từ một quốc gia khác chỉ để cân bằng ngân sách carbon của chúng ta tại Anh sẽ khiến cả thế giới trở nên nghèo nàn hơn”.
Ông Matt Williams, chuyên gia vận động bảo vệ rừng cấp cao tại Hội đồng Bảo vệ Tài nguyên Thiên nhiên (NRDC), cho biết những phát hiện mới này củng cố thêm cho nghiên cứu mà ông và các cộng sự đã thực hiện năm ngoái. Ông chia sẻ: “Nước Anh sẽ tốt hơn nếu không có BECCS. Chúng ta cần tìm kiếm các nguồn điện thực sự sạch khác mà không phải phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu”.
Về phần mình, nhà máy điện Drax đã tạm dừng đầu tư vào BECCS với lý do thiếu sự chắc chắn về các khoản trợ cấp của chính phủ cho công nghệ này. Đại diện của Drax cho biết: “Chúng tôi đồng tình rằng sinh khối dùng cho BECCS và năng lượng sinh học không nên được khai thác theo cách mà bài báo mô tả, vốn giả định toàn bộ sản lượng thu hoạch được dùng cho BECCS hoặc năng lượng sinh học. Chúng tôi chỉ thu mua từ các khu rừng được quản lý tốt và bền vững, bao gồm phế thải từ nhà máy xẻ gỗ, gỗ tròn chất lượng thấp và phụ phẩm lâm nghiệp”.
“Chúng tôi cũng nhận thức được yêu cầu sinh khối của mình phải mang lại những kết quả tích cực cho khí hậu và thiên nhiên, đó là lý do vì sao chúng tôi luôn giám sát các khu rừng cung cấp nguồn nguyên liệu và đầu tư vào các công cụ nhằm tăng cường tính minh bạch của chuỗi cung ứng, chẳng hạn như hệ thống theo dõi sinh khối của chúng tôi”.
Họ cho biết thêm: “Chúng tôi không thấy có bất kỳ khu rừng được quản lý nào mà hình thức khai thác như mô tả trong bài báo lại mang lại hiệu quả kinh tế cho các ban quản lý rừng, chứ chưa nói đến ngành công nghiệp BECCS và năng lượng sinh học. Các phương pháp luận về BECCS hiện hành - bao gồm cả của chúng tôi - đều có những yêu cầu nghiêm ngặt về tính bền vững, không cho phép sử dụng vật liệu được thu hoạch theo cách thức đó để tạo ra các tín chỉ loại bỏ carbon được xác minh”.
Ông Trevor Hutchings, Giám đốc điều hành Hiệp hội Năng lượng Tái tạo (REA) - một tổ chức thương mại mà ngành công nghiệp sinh khối là thành viên - lưu ý rằng kế hoạch đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của chính phủ Anh phụ thuộc rất nhiều vào BECCS và các hình thức thu giữ carbon khác.
Ông Hutchings nói: “Bài báo nêu bật nhiều yếu tố phức tạp và rủi ro xoay quanh BECCS, song điều quan trọng là phải nhận ra rằng, nếu không có BECCS và các hình thức phát thải âm khác, chúng ta sẽ không thể đạt được các mục tiêu phát thải ròng bằng 0 đã được ràng buộc về mặt pháp lý”.
Ông bổ sung: “Lượng phát thải vòng đời của BECCS rõ ràng phụ thuộc rất nhiều vào việc lựa chọn nguyên liệu đầu vào, trong đó chất thải, phế phẩm và các nguồn gốc sinh học khác mang lại những kết quả khác biệt đáng kể. Trọng tâm nên được đặt vào việc triển khai BECCS một cách bền vững trong một hệ thống năng lượng tái tạo rộng lớn hơn, nhằm mang lại hiệu quả giảm trừ phát thải, an ninh năng lượng và chi phí hợp lý”.
Đại diện Bộ An ninh Năng lượng và Net Zero của Anh đã bác bỏ các kết quả của báo cáo. Họ cho biết: “Chúng tôi không công nhận những tuyên bố này. Chưa có bất kỳ quyết định cuối cùng nào được đưa ra liên quan đến việc triển khai các dự án năng lượng sinh học kết hợp thu giữ và lưu trữ carbon quy mô lớn, và mọi khoản hỗ trợ sẽ đều phải mang lại giá trị xứng đáng cho tiền thuế của người dân cũng như đáp ứng các tiêu chí bền vững của chúng tôi”.
