Sau khi Quốc hội khóa XVI thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ Nhất vào ngày 23/4/2026 với tỷ lệ đại biểu tán thành lên tới 97,6%, một hành lang pháp lý mới với nhiều cơ chế đột phá đã chính thức mở ra cho Thủ đô Hà Nội.
Nhận thức rõ sứ mệnh lịch sử được Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó, chính quyền thành phố Hà Nội đang khẩn trương cụ thể hóa các quy định, không chờ đợi đến khi Luật có hiệu lực (ngày 1/7/2026) mà chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết, quyết tâm đưa các chính sách mới nhanh chóng đi vào thực tiễn.
Sự chủ động này nhằm tạo chuyển biến thực chất trong phát triển kinh tế-xã hội, kiến tạo một mô hình quản trị đô thị hiện đại, linh hoạt và vượt trội.
Phân cấp, phân quyền toàn diện - Đòn bẩy kiến tạo phát triển
Luật Thủ đô (sửa đổi) năm 2026 được xây dựng trên cơ sở quán triệt sâu sắc các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.
Khi thảo luận tại tổ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (Đại biểu Quốc hội Đoàn Hà Nội) nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này không chỉ đơn thuần là việc hoàn thiện một đạo luật cụ thể. Đây là cơ hội thực chất, bước đi có ý nghĩa chiến lược nhằm kiến tạo một mô hình thể chế phát triển mới cho Thủ đô Hà Nội với vị trí rất đặc biệt, trung tâm chính trị-hành chính quốc gia, đồng thời là động lực phát triển của cả nước. Đây chính là khác biệt, một yêu cầu rất lớn cho Thủ đô Hà Nội.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phải lấy người dân làm trung tâm, mọi chính sách phát triển Thủ đô phải dựa trên cơ sở công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và nhân dân. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm quyền lợi và sự an toàn cho người dân Thủ đô.
Điểm nổi bật nhất của Luật Thủ đô (sửa đổi) chính là sự thay đổi căn bản trong tư duy xây dựng pháp luật, chuyển mạnh từ mô hình quy định chi tiết, đóng khung các cơ chế sang mô hình “luật khung," trao quyền chủ động nhiều hơn cho chính quyền thành phố. Tư duy quản lý đã chuyển mạnh sang “quản trị phát triển." Luật đã giao cho Hà Nội 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội - một con số chưa từng có tiền lệ.
Sự phân quyền này được thể hiện rõ nét trên nhiều lĩnh vực then chốt. Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết thành phố được tự chủ trong quản lý tổ chức bộ máy và biên chế. Hội đồng Nhân dân thành phố được trao quyền quyết định biên chế các cơ quan trong hệ thống chính trị của thành phố; cho phép người trực tiếp sử dụng công chức thực hiện việc tuyển dụng, bổ nhiệm và đánh giá.
Về quy hoạch và xây dựng, thành phố được chủ động trong xây dựng cơ chế, chính sách, giải pháp phát triển đô thị xanh, thông minh, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị.
Về tài chính và đầu tư, Hà Nội được chủ động trong cơ cấu thu, chi ngân sách; quyết định các khoản tín dụng, lập các quỹ tài chính để phục vụ đầu tư phát triển. Đặc biệt, Luật Thủ đô (sửa đổi) còn có cơ chế bảo vệ cán bộ "dám nghĩ, dám làm" qua quy định loại trừ hoặc miễn trách nhiệm pháp lý cho những người tham gia xây dựng, ban hành và thi hành Luật Thủ đô trong trường hợp không vụ lợi.
Với 199 thẩm quyền được phân cấp, vai trò của Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội cũng có sự chuyển mình mạnh mẽ. Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân thành phố Phùng Thị Hồng Hà nhấn mạnh Hội đồng Nhân dân thành phố không còn bó hẹp trong vai trò của một cơ quan quyền lực địa phương truyền thống, mà đang chuyển mình mạnh mẽ trong vai trò một “thiết chế kiến tạo chính sách."
Luật Thủ đô (sửa đổi) trao cho Hội đồng Nhân dân thành phố 128 nhiệm vụ, quyền hạn, trải rộng trên nhiều lĩnh vực. Hội đồng Nhân dân thành phố nắm quyền quyết định các vấn đề cốt lõi về không gian sống và hạ tầng như: thông qua Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô trước khi trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; quyết định chủ trương đầu tư các dự án đường sắt đô thị theo mô hình TOD.
Về tài chính, Hội đồng Nhân dân được quyết định các loại phí, lệ phí đặc thù; hỗ trợ ngân sách cho địa phương trong Vùng Thủ đô. Có thể khẳng định, vai trò của Hội đồng Nhân dân thành phố đã chuyển mạnh mẽ từ việc “chờ hướng dẫn” sang “chủ động kiến tạo” chính sách phù hợp với đặc thù Thủ đô.
Đáng chú ý, Luật Thủ đô (sửa đổi) cho phép Hà Nội được thí điểm các cơ chế, chính sách mới, thậm chí khác với quy định của luật hiện hành hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật điều chỉnh. Đây là bước mở rộng không gian thể chế rất lớn, tạo điều kiện để Thủ đô thử nghiệm các mô hình quản trị và phát triển mới.
Tuy nhiên, sự “mở” này luôn đi kèm với cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Việc thiết kế cơ chế đặc thù đi kèm với kiểm soát quyền lực là điều kiện tiên quyết để bảo đảm các chính sách phát huy hiệu quả, tránh rủi ro và giữ vững kỷ cương pháp luật. Mọi cơ chế đều phải bảo đảm minh bạch, công khai, cạnh tranh lành mạnh và có cơ chế giám sát, đánh giá.
Hành động quyết liệt, hiện thực hóa chính sách từ sớm, từ xa
Nhận thức rõ hiệu quả của Luật Thủ đô (sửa đổi) phụ thuộc rất lớn vào tốc độ và chất lượng cụ thể hóa của chính quyền thành phố, Hà Nội đã chủ động chuẩn bị toàn diện các điều kiện cần thiết để triển khai ngay cả trước và sau khi Luật được thông qua. Thành phố đã triển khai một cách làm chủ động: xây dựng các văn bản hướng dẫn ngay trong quá trình soạn thảo luật.
Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết ngay sau khi Luật được thông qua, Ủy ban Nhân dân thành phố đã ban hành văn bản về việc tổ chức thi hành Luật.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, ngay trong quá trình xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), thành phố Hà Nội đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm sớm đưa Luật vào cuộc sống ngay sau khi được Quốc hội thông qua. Thành phố đã rà soát, xác định các chính sách tiếp tục thực hiện trên cơ sở Luật Thủ đô (sửa đổi); kế thừa quy định của Luật Thủ đô năm 2024 và các chính sách mới trong luật.
Chính quyền các cấp từ thành phố đến cơ sở đã bắt tay vào xây dựng các văn bản thi hành Luật Thủ đô (sửa đổi), đồng thời, chủ động chuẩn bị nguồn lực tài chính và nhân lực nhằm bảo đảm triển khai hiệu quả các chính sách mới được Trung ương trao cho thành phố.
Về nguyên tắc triển khai, thành phố xác định rõ: nội dung nào đã rõ, có thể thực hiện ngay thì triển khai ngay; những nội dung cần nghiên cứu sâu, sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp…
Để bảo đảm việc thực thi Luật đúng, hiệu quả và minh bạch, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng đã vạch ra 5 giải pháp đồng bộ. Thành phố xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan; thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, kịp thời tháo gỡ khó khăn; tăng cường công tác thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm; thực hiện nghiêm các quy định về công khai, minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình; nghiêm túc chấp hành sự giám sát, kiểm tra của cơ quan Trung ương.
Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế, Hà Nội đang đẩy nhanh quá trình kiện toàn tổ chức bộ máy để đáp ứng yêu cầu mới. Các sở, ngành và địa phương đã chủ động rà soát chức năng, nhiệm vụ, sắp xếp lại đầu mối, phân định rõ trách nhiệm.
Thành phố đặc biệt tập trung chuẩn bị đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, bởi trong bối cảnh phân quyền mạnh, đội ngũ này không chỉ cần tuân thủ quy định mà còn phải có năng lực phân tích, thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách.
Thực tế, nền tảng cho sự tự tin và quyết liệt của Hà Nội hiện nay được kế thừa từ những kết quả tích cực trong việc thực hiện Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô.
Thông qua Nghị quyết này, thành phố đã chủ động triển khai các dự án lớn, quan trọng như dự án Khu đô thị thể thao Olympic hay dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng.
Nghị quyết số 258/2025/QH15 đã yêu cầu rút ngắn thời gian hoàn thiện thủ tục dự án, tạo động lực buộc các cơ quan quản lý đổi mới phương thức làm việc, từ đó thay đổi cách thức vận hành của bộ máy quản lý, hướng tới tính chủ động, linh hoạt. Những cơ chế thí điểm hiệu quả này không tồn tại như những “ngoại lệ tạm thời” mà đã trở thành cơ sở thực tiễn quan trọng để tích hợp, “luật hóa” trong Luật Thủ đô (sửa đổi).
Tuy nhiên, việc đưa Luật vào cuộc sống cũng đòi hỏi sự tập trung chiến lược. Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) Lê Tuấn Phong đặc biệt lưu ý việc thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát quyền lực phải được triển khai ngay từ đầu và thực hiện song hành với quá trình thực thi nhằm bảo đảm các thẩm quyền đặc biệt được sử dụng đúng mục tiêu.
Ở góc độ cơ sở, sự tác động của Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng mang lại những kỳ vọng lớn lao. Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân phường Khương Đình Nguyễn Sỹ Đoàn chia sẻ, kỳ vọng lớn nhất là Luật sẽ tạo thêm công cụ pháp lý để tháo gỡ các “điểm nghẽn” lâu nay như hạ tầng giao thông, trật tự đô thị, ô nhiễm môi trường, cải tạo chung cư cũ. Đối với cấp phường, hiệu quả của Luật sẽ được đo bằng sự chuyển biến cụ thể trong từng khu dân cư.
Với tư duy kiến tạo, không chờ đợi, hành động ngay từ khi Luật được thông qua, Hà Nội đang thể hiện quyết tâm chính trị to lớn trong việc biến những quy định pháp lý thành những giá trị thực tiễn.
Luật Thủ đô (sửa đổi) năm 2026 không chỉ là một đạo luật mang tính kỹ thuật, mà là bước đi chiến lược trong tiến trình đổi mới thể chế, là sứ mệnh để Thủ đô Hà Nội vươn mình, kiến tạo nên một đô thị “Văn hiến-Văn minh-Hiện đại-Hạnh phúc," đóng vai trò đầu tàu dẫn dắt kinh tế-xã hội và lan tỏa sự phát triển cho toàn Vùng Thủ đô cũng như cả nước.
