Lấp đầy khoảng trống kịch thiếu nhi
Ông bầu Huỳnh Anh Tuấn của Ngày xửa ngày xưa xuất thân từ vị trí Tổng phụ trách Đội của một trường học trước khi ông sang làm công tác quản lý tại Nhà Thiếu nhi quận 1, TPHCM. Nắm bắt được nhu cầu của các em, ông Tuấn luôn đau đáu với việc xây dựng những sân chơi cho thiếu nhi. Năm 1997, ông đã thành lập đội rối Nụ Cười, rồi sau này khi mở sân khấu Idecaf, ông Tuấn tiếp tục định hướng xây dựng những vở diễn dành riêng cho thiếu nhi. Ông Tuấn đã tìm hiểu rất nhiều mô hình sân khấu thiếu nhi, từ các vở trong nước cho tới nước ngoài. Đó là thời điểm cuối những năm 90 của thế kỷ 20.
 |
| Các vở diễn“Ngày xửa ngày xưa” luôn được đầu tư công phu, hoành tráng |
Ông Tuấn kể, khi đó sân khấu tại TPHCM nở rộ nhưng đa số các vở diễn chỉ dành cho người lớn, rất ít người làm sân khấu chú trọng đến đối tượng khán giả nhí. Trên thế giới, người ta rất coi trọng điều này bởi sân khấu là một phương tiện giáo dục và học tập, các vở diễn tốt sẽ góp phần xây dựng nhân cách, thẩm mỹ cho trẻ em rất hiệu quả. Việc cho các em tiếp xúc với sân khấu từ nhỏ còn giúp hình thành khả năng cảm thụ nghệ thuật một cách căn bản, đồng thời xây dựng lớp khán giả có trình độ thẩm mỹ tốt trong tương lai.
“Là một người đã từng làm công tác thiếu nhi, tôi thấy mình cần phải bắt tay vào. Làm sân khấu cho trẻ em là trách nhiệm của người nghệ sĩ và tôi đánh giá nhu cầu xem kịch của các em là rất lớn, nhất là trong những dịp hè, khi các sân chơi dành cho các em còn thiếu thì một sân khấu dành riêng cho các em sẽ tạo sức hút mạnh mẽ”, ông Tuấn tâm sự.
 |
Đình Toàn và Đại Nghĩa, 2 nghệ sĩ ngôi sao trưởng thành từ sân khấu "Ngày xửa ngày xưa" |
Năm 2000, Idecaf chính thức ra mắt kịch dành cho thiếu nhi mang tên Ngày xửa ngày xưa, số đầu tiên với vở diễn Tấm Cám. Vở diễn mang phong vị của kịch hát với việc các diễn viên vừa diễn, vừa hát múa. Tuy là vở diễn dành cho thiếu nhi nhưng ông bầu Huỳnh Anh Tuấn đã “chơi lớn” khi đầu tư kỹ lưỡng nội dung kịch bản, về cảnh trí, sân khấu, phục trang, âm thanh, ánh sáng cho đến các kỹ xảo đều được dàn dựng công phu, tạo cho khán giả những trải nghiệm thị giác sống động.
Đặc biệt, ông bầu Huỳnh Anh Tuấn đã mời hai diễn viên có tên tuổi hàng đầu của sân khấu phía Nam lúc bấy giờ là Thành Lộc và Hữu Châu tham gia vở diễn. Trong đó đáng chú ý là NSƯT Thành Lộc – người được mệnh danh là “phù thủy sân khấu” với hàng loạt vai diễn để đời, tham gia Idecaf với vai trò Phó giám đốc phụ trách nghệ thuật.
Khi bắt tay vào làm Ngày xửa ngày xưa, Thành Lộc đã lựa chọn sử dụng nội dung các vở diễn được chuyển thể từ những câu chuyện trong kho tàng cổ tích Việt Nam, từ những điển tích Trung Quốc hay từ truyện cổ tích Nghìn lẻ một đêm, các câu chuyện thiếu nhi của anh em Grimm, của Andersen hay thậm chí từ những bộ phim hoạt hình của Disney… Nhưng khi lên sân khấu Ngày xửa ngày xưa, nội dung đó được làm mới bằng góc nhìn hiện đại, gần gũi với đời sống hôm nay.
Bên cạnh đó, những bài học về luân lý, đạo đức luôn được gắn kèm với nội dung khiến cho vở diễn vừa giữ được giá trị giáo dục, vừa tạo được sự hấp dẫn đối với khán giả trẻ. Kết thúc của vở diễn luôn có hậu, người hiền gặp lành, kẻ ác bị trừng trị nhưng cũng rất nhẹ nhàng, nhân văn. Diễn viên bên cạnh vai trò diễn xuất còn hát, múa, làm ảo thuật, làm xiếc, thậm chí còn tương tác với khán giả nhí bên dưới, khiến các em được hòa mình, được cùng chơi, cùng chia sẻ câu chuyện với vở diễn.
Thành Lộc từng chia sẻ khi làm Ngày xửa ngày xưa, anh luôn tâm niệm dù mục tiêu vở diễn hướng tới các khán giả nhí nhưng anh luôn tôn trọng, coi các em như những khán giả thực thụ. Anh lựa chọn dựng vở diễn một cách nghiêm túc, chỉnh chu. Chính sự nghiêm túc trong nghề đã giúp chương trình giữ được sức sống bền bỉ suốt nhiều năm.
Ngay trong vở diễn đầu tiên, Thành Lộc và Hữu Châu đã thể hiện xuất sắc tài năng của mình khi hóa thân thành dì ghẻ (Hữu Châu) và Cám (Thành Lộc) với những màn diễn hài hước, châm biếm mà sâu cay, thể hiện sự tham lam, độc ác cùng sự nông nổi khiến khán giả cười nghiêng ngả. Cả hai cùng tung hứng, tương tác rất ăn ý, cùng nét duyên dáng độc đáo và khả năng biến hóa đỉnh cao đã biến hai mẹ con Cám thành biểu tượng mang dấu ấn riêng.
 |
Diễn xiếc trong sân khấu "Ngày xửa ngày xưa" |
Tuy nhiên, vai trò của những diễn viên gạo cội như Thành Lộc và Hữu Châu không chỉ thể hiện ở các vai diễn lớn mà về sau này, khi các vở diễn Ngày xửa ngày xưa tiếp tục ra mắt, họ thường chỉ xuất hiện ở những vai nhỏ, nhường đất diễn cho các diễn viên trẻ và đứng phía sau đảm nhận phần chỉ đạo diễn xuất. Các diễn viên trẻ như Đình Toàn, Đại Nghĩa, Đức Thịnh, Thanh Phương, Nam Trung… đã có cơ hội trau dồi kinh nghiệm và dần trưởng thành.
Ban đầu, Idecaf chỉ dự kiến mỗi năm dựng một vở vào dịp hè dành cho thiếu nhi. Tuy nhiên, sức hút của Ngày xửa ngày xưa mạnh mẽ đến mức vở diễn nào ra mắt cũng đều “cháy vé”. Mỗi vở diễn trở thành một sự kiện sân khấu, tạo thói quen và sức hút với thiếu nhi tới mức Ngày xửa ngày xưa trở thành điểm đến định kỳ không thể thiếu mỗi dịp hè. Các suất diễn cũng tăng liên tục. Ngày xửa ngày xưa đã trở thành “thương hiệu” quen thuộc với nhiều thế hệ khán giả. Qua nhiều năm dàn dựng, chương trình đã xây dựng được niềm tin vững chắc về chất lượng nội dung, sự đầu tư chỉn chu và tính giải trí lành mạnh, trở thành thương hiệu của làng kịch tại TPHCM.
Từ sự thành công của Ngày xửa ngày xưa, nhiều sân khấu khác tại TPHCM cũng đầu tư xây dựng các vở diễn dành cho khán giả nhí với phong cách tương tự, mang hơi hướng dân gian giả tưởng, vui nhộn, ngôn ngữ phù hợp, gần gũi với thế giới trong trẻo của tuổi thơ.
Sức sống của Ngày xửa ngày xưa trong thời đại số
Năm 2023, một biến động lớn với Idecaf khi NSƯT Thành Lộc cùng NSƯT Hữu Châu rời đi. Thiếu vai trò của một người chỉ đạo nghệ thuật tài hoa - “phù thủy” của các vở diễn, nhất là Ngày xửa ngày xưa, nhiều người cho rằng sức hút và chất lượng chương trình sẽ giảm mạnh. Tuy nhiên, chính Thành Lộc lại cho rằng các diễn viên trẻ của Idecaf đủ sức thay thế vị trí của ông.
 |
Truyện tranh hoạt hình từ “Ngày xửa ngày xưa” |
Suốt nhiều năm rèn giũa, thử sức trong nhiều vai trò từ diễn viên, đạo diễn cho tới chỉ đạo nghệ thuật, các nghệ sĩ như Đình Toàn, Đại Nghĩa, Mỹ Duyên… đã thực sự trưởng thành, trở thành lực lượng nòng cốt của Idecaf. Và thực tế đã chứng minh nhận định đó là đúng: vắng Thành Lộc, các vở diễn Ngày xửa ngày xưa vẫn duy trì phong độ và tiếp tục “cháy vé” mỗi khi ra mắt.
Năm 2023, Idecaf ra mắt kênh YouTube chính thức mang tên “Kịch Idecaf”. Đây là kênh quảng bá, đăng tải không chỉ các vở diễn của Ngày xửa ngày xưa mà còn là nơi giao lưu giữa nghệ sĩ và khán giả. Kênh cũng chia sẻ các câu chuyện hậu trường, hoạt động bên lề của sân khấu. Hiện kênh thu hút gần 70.000 người đăng ký, nhiều video đạt trên 600.000 lượt xem.
Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh với nhiều loại hình giải trí mới ra đời, Idecaf không chỉ dừng lại ở sân khấu mà còn mở rộng sang những hình thức thể hiện mới. Một trong những hướng đi đáng chú ý là chuyển thể các vở diễn thành truyện tranh.
Năm 2024, vở Ngày xửa ngày xưa 33 - Cuộc phiêu lưu của thuyền trưởng Sinbad: Đại chiến nàng tiên cá đã được chuyển thể thành truyện tranh. Theo tác giả Quang Thảo - biên kịch của vở diễn đồng thời là người biên tập truyện tranh - đây có thể là lần đầu tiên tại Việt Nam một kịch bản sân khấu được chuyển thể sang hình thức comic.
Nội dung truyện vẫn giữ hành trình phiêu lưu kỳ thú của thuyền trưởng Sinbad - nhân vật từng chinh phục nhiều khán giả nhỏ tuổi. Tuy nhiên, khi chuyển sang truyện tranh, ê-kíp đã đầu tư kỹ lưỡng về hình ảnh, tạo nên phong cách sống động, tươi vui và phù hợp với độc giả trẻ.
“Chúng tôi mong muốn mang đến cho khán giả những trải nghiệm văn hóa mới mẻ. Để giữ được cái hồn của vở diễn, ê-kíp đã cố gắng sáng tạo dựa trên nền câu chuyện gốc, đồng thời tạo ra sự khác biệt phù hợp với loại hình truyện tranh”, Quang Thảo chia sẻ.
Đạo diễn Đình Toàn cho biết Ngày xửa ngày xưa đã trở thành một phần ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ. Nhiều khán giả từng xem kịch khi còn nhỏ, nay đã trở thành phụ huynh và tiếp tục đưa con đến sân khấu. Sau 26 năm với 37 vở diễn, chương trình không chỉ mang lại giá trị giải trí mà còn truyền tải những bài học về lòng nhân ái, sự dũng cảm và nghị lực sống.
Việc chuyển thể sang truyện tranh vì thế không chỉ là đổi mới hình thức mà còn là cách lưu giữ ký ức và mở rộng đời sống của tác phẩm. “Chúng tôi sẽ tiếp tục phát triển mô hình này, đưa thêm nhiều vở diễn lên truyện tranh để mang đến những trải nghiệm khác cho khán giả”.
 |
Ê-kíp làm “Ngày xửa ngày xưa” chia sẻ việc ra truyện tranh |
Ở góc nhìn khác, nghệ sĩ Bạch Long nhận định rằng sau hơn một phần tư thế kỷ, thương hiệu Ngày xửa ngày xưa đã có vị trí vững chắc trong lòng khán giả. Việc mở rộng sang các loại hình khác là bước đi cần thiết để duy trì và phát huy giá trị nghệ thuật. Ê-kíp cũng từng đặt vấn đề chuyển thể chương trình thành phim hoạt hình hoặc phim truyện, tuy nhiên vẫn cần thêm thời gian và nguồn lực.
Ông Huỳnh Anh Tuấn khẳng định mục tiêu trước mắt vẫn là giữ vững chất lượng sân khấu: mỗi vở diễn sau phải hay hơn, mới lạ hơn vở trước. Việc mở rộng sang truyện tranh hay các loại hình khác là cách để đa dạng hóa và phát triển thương hiệu một cách bền vững.
Từ hiện tượng Ngày xửa ngày xưa có thể thấy, khán giả không quay lưng với sân khấu. Ngược lại, họ sẵn sàng ủng hộ những sản phẩm chất lượng, có bản sắc và được đầu tư nghiêm túc. Đây là tín hiệu tích cực, mở ra hướng đi cho sân khấu Việt Nam trong việc xây dựng những thương hiệu dài hơi, thay vì chỉ chạy theo các sản phẩm ngắn hạn.
