Nhận diện các điểm nghẽn
Theo Báo cáo Kinh tế tư nhân vừa được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố, đến hết năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, và khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh. Khu vực tư nhân hiện tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương 50,2% tổng số việc làm của cả nước.
Năm 2025, số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt mức kỷ lục 297.500 doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm trước. Có tới 85,7% doanh nghiệp cho biết đang duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động, phản ánh tâm thế thận trọng nhưng tích cực của cộng đồng doanh nghiệp sau giai đoạn khó khăn 2023, 2024.
Bên cạnh những tín hiệu tích cực, báo cáo của VCCI cũng thẳng thắn chỉ ra các điểm nghẽn lớn của khu vực tư nhân hiện nay. Về thị trường đầu ra, khoảng 60,2% doanh nghiệp cho biết đang gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng. Về tiếp cận vốn, 75,5% doanh nghiệp khẳng định không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm...
Về minh bạch và dự báo chính sách, chỉ khoảng 6 - 8% doanh nghiệp có thể thường xuyên dự đoán các thay đổi chính sách; 51,9% phải dựa vào mạng xã hội để nắm bắt dự thảo văn bản. Đặc biệt, 26% doanh nghiệp phản ánh phát sinh chi phí không chính thức khi xin giấy phép kinh doanh...
Ngoài ra, năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khoảng cách lớn so với khu vực. Chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ, thấp hơn nhiều so với Malaysia (21,7%), Thái Lan (18,9%) và mức trung bình Đông Á và Thái Bình Dương (28,5%).
Có thể thấy, bên cạnh những hạn chế xuất phát từ nội tại doanh nghiệp như nguồn vốn, năng lực quản trị, ứng dụng công nghệ... thì các yếu tố thể chế, chính sách, môi trường kinh doanh cũng đang tạo ra những rào cản khách quan, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực phát triển và sức cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân.
Theo ông Nguyễn Duy Hưng, Thành viên HĐQT Tập đoàn Tân Hiệp Phát, điểm nghẽn thể chế nằm ở những việc rất cụ thể như: một hồ sơ chậm được xử lý; một quy định được hiểu khác nhau giữa các nơi; một dự án bị vướng quá lâu; một thủ tục nhỏ nhưng làm mất đi cơ hội kinh doanh...
"Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương, chính sách rất rõ ràng về vai trò của kinh tế tư nhân, đặc biệt là Nghị quyết 68-NQ/TW. Tuy nhiên, cải cách phải được thể hiện và kiểm chứng ở chính cấp cơ sở, nơi doanh nghiệp tương tác với thủ tục hàng ngày. Nếu cấp cơ sở thực thi tốt, doanh nghiệp sẽ triển khai rất nhanh. Nếu cấp cơ sở thực thi chậm, những chủ trương lớn sẽ rất khó đi vào cuộc sống", ông Hưng cho hay.
Kiến tạo môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch
Theo TS Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, để kinh tế tư nhân thực sự trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, vấn đề cốt lõi hiện nay không chỉ là tháo gỡ khó khăn trước mắt, mà quan trọng hơn là tạo dựng được môi trường phát triển ổn định, minh bạch, đủ khả năng khuyến khích doanh nhân đầu tư dài hạn vào sản xuất, công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh.
Trước hết, cần tiếp tục đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại, bảo đảm quyền tự do kinh doanh, quyền tài sản và tính ổn định, nhất quán của chính sách. Đây là điều kiện tiên quyết để củng cố niềm tin của doanh nghiệp, khuyến khích khu vực tư nhân mạnh dạn đầu tư vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, thay vì tập trung vào các hoạt động kinh doanh ngắn hạn, ít rủi ro.
Cùng với đó, đổi mới mạnh mẽ cơ chế phân bổ nguồn lực theo hướng thị trường, tạo điều kiện để dòng vốn, đất đai và các nguồn lực phát triển chảy nhiều hơn vào khu vực sản xuất, chế biến chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh. Việc phát triển đồng bộ thị trường vốn, nhất là các kênh vốn trung và dài hạn, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất.
Mặt khác, cần chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm; ưu tiên phát triển một số doanh nghiệp tư nhân có tiềm năng trở thành lực lượng dẫn dắt trong các lĩnh vực công nghiệp nền tảng, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Việc hình thành được một lớp doanh nghiệp tư nhân đủ năng lực cạnh tranh quốc tế có ý nghĩa quyết định đối với quá trình nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế.
Bên cạnh đó, đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp và yêu cầu của chuỗi sản xuất hiện đại. Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo phải thực sự trở thành động lực nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn mới.
Cuối cùng, tiếp tục củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp vào một Nhà nước kiến tạo, hành động và đồng hành cùng doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp có niềm tin vào sự ổn định của chính sách, tính minh bạch của môi trường đầu tư và khả năng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư dài hạn, đổi mới công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Việc khơi thông nguồn lực cho kinh tế tư nhân không chỉ giúp thúc đẩy tăng trưởng GDP hai con số mà còn tạo nền tảng để Việt Nam nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế, tăng sức chống chịu trước biến động toàn cầu và hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong những năm tới.
