Kỳ vọng đổi mới đào tạo đại học

Từ tấm bằng đến hành trình tích lũy năng lực

Một trong những điểm mới của dự thảo Thông tư lần này nhận được nhiều sự quan tâm, nhất là việc lần đầu có quy định về chứng chỉ giáo dục đại học.

Theo dự thảo, chứng chỉ giáo dục đại học được cấp để xác nhận người học đã hoàn thành một hoặc một số học phần, mô-đun hoặc giai đoạn học tập nhất định trong chương trình đào tạo.

Điều này đồng nghĩa với việc kết quả học tập sẽ được ghi nhận theo từng chặng thay vì chỉ được công nhận khi hoàn thành toàn bộ chương trình và nhận bằng tốt nghiệp.

Ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, đây là một trong những nội dung quan trọng của dự thảo lần này. Theo ông Thảo, giáo dục đại học hiện đại đang chuyển từ cách tiếp cận dựa trên thời gian học tập sang cách tiếp cận dựa trên năng lực.

Vì vậy, việc ghi nhận những gì người học đã hoàn thành và chứng minh được năng lực là yêu cầu tất yếu. “Người học có thể học tập theo nhiều con đường khác nhau, trong những giai đoạn khác nhau của cuộc đời.

Hệ thống giáo dục cần có cơ chế ghi nhận các kết quả đó theo các cách thức khác nhau phục vụ mục tiêu cá nhân của người học chứ không chỉ dừng lại ở việc công nhận khi hoàn thành toàn bộ chương trình. Điều đó thúc đẩy xã hội học tập”, ông Thảo nhấn mạnh.

Dự thảo cũng mở rộng cơ chế công nhận và chuyển đổi tín chỉ đối với kết quả tích lũy của người học dựa trên khối lượng học tập, thời gian học tập và chuẩn đầu ra của học phần tích lũy theo chương trình giữa các nhóm ngành khác.

Cách tiếp cận mới ghi nhận năng lực thực chất của người học và sự linh hoạt trong tổ chức đào tạo và kiểm soát theo chuẩn. Trong mọi trường hợp, người học phải đáp ứng chuẩn đầu ra của học phần và chương trình đào tạo.

Chứng chỉ giáo dục được triển khai áp dụng để phát huy năng lực, sở trường và nguyện vọng của người học, năng lực tổ chức đào tạo của cơ sở giáo dục đại học; đánh giá đúng năng lực người học, bảo đảm thống nhất chuẩn đầu vào của các ngành đào tạo, cơ sở đào tạo và kiểm soát chặt chẽ chất lượng đầu ra.

Đánh giá về chính sách, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Đặng Ứng Vận, chuyên gia kiểm định giáo dục cho rằng đây là một bước tiến phù hợp với xu hướng quốc tế và yêu cầu xây dựng xã hội học tập.

Theo ông, trong nhiều năm qua, hệ thống giáo dục của chúng ta vẫn nặng về tư duy “học xong mới được công nhận”, trong khi trên thực tế con người có thể tích lũy tri thức và kỹ năng bằng nhiều con đường khác nhau.

Ông bày tỏ: “Chứng chỉ giáo dục đại học là một ý tưởng rất đáng hoan nghênh. Học đến đâu ghi nhận đến đó không chỉ tạo động lực cho người học mà còn giúp kết nối giáo dục đại học với học tập suốt đời. Đây là một chính sách có tính đột phá”.

Mở rộng cánh cửa nhưng không hạ thấp chuẩn chất lượng

Nếu cơ chế ghi nhận kết quả học tập phản ánh tư duy đại học mở, thì những quy định liên quan đến AI cho thấy nỗ lực của ngành giáo dục trong việc thích ứng với một cuộc cách mạng công nghệ chưa từng có.

Dự thảo lần đầu đưa ra các nguyên tắc chung về ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong đào tạo đại học.

Theo đó, AI được sử dụng nhằm hỗ trợ nâng cao chất lượng dạy và học nhưng không được thay thế vai trò của giảng viên cũng như năng lực học tập độc lập của sinh viên.

Việc sử dụng AI phải bảo đảm tính minh bạch, công bằng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền sở hữu trí tuệ và liêm chính học thuật.

Sự xuất hiện của AI đang đặt các trường đại học trước những câu hỏi chưa từng có. Khi các công cụ AI có thể viết báo cáo, giải bài tập, lập trình hay thậm chí thực hiện nghiên cứu ở mức độ nhất định, cách thức đánh giá người học cũng buộc phải thay đổi.

Theo nhiều chuyên gia, nếu giáo dục đại học vẫn chủ yếu kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức thì AI hoàn toàn có thể làm thay sinh viên. Nhưng nếu trọng tâm là năng lực tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, sáng tạo và trách nhiệm xã hội thì vai trò của con người vẫn là không thể thay thế.

Chính vì vậy, những quy định về AI trong dự thảo không nhằm hạn chế công nghệ mà hướng tới việc sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm và hiệu quả hơn.

Bên cạnh những ý kiến đồng tình, một số chuyên gia cũng cho rằng việc mở rộng cơ chế công nhận kết quả học tập và tăng tính linh hoạt trong đào tạo đặt ra yêu cầu rất cao về bảo đảm chất lượng.Chính vì vậy, những quy định về AI trong dự thảo không nhằm hạn chế công nghệ mà hướng tới việc sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm và hiệu quả hơn.

Tiến sĩ Nguyễn Kim Dung, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục Đông A, nhận định: Điểm đáng chú ý của dự thảo không dừng ở việc tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người học mà còn tiếp tục nhấn mạnh trách nhiệm bảo đảm chất lượng đào tạo của các cơ sở giáo dục đại học.

Khi người học được công nhận kết quả từ nhiều nguồn khác nhau thì việc đánh giá chuẩn đầu ra càng phải được thực hiện nghiêm túc hơn.

“Linh hoạt không đồng nghĩa với dễ dãi. Điều quan trọng là dù học bằng con đường nào, hình thức nào thì người học khi tốt nghiệp vẫn phải đạt chuẩn năng lực đã cam kết”, Tiến sĩ Nguyễn Kim Dung nhấn mạnh và nhìn nhận đây là xu hướng giáo dục đại học thế giới: Tăng tính linh hoạt trong quá trình đào tạo, nhưng đồng thời siết chặt yêu cầu về chuẩn đầu ra và trách nhiệm giải trình.

Thực tế, dự thảo tiếp tục khẳng định nguyên tắc chất lượng đào tạo phải được bảo đảm không phụ thuộc vào hình thức đào tạo, phương thức tổ chức đào tạo hay công nghệ được sử dụng. Đây được xem là “lằn ranh đỏ”, nhằm bảo đảm mọi đổi mới đều hướng tới nâng cao chất lượng, chứ không phải nới lỏng yêu cầu học thuật.

Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai các chủ trương lớn về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, những đổi mới trong giáo dục đại học được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng quan trọng để xây dựng một hệ thống giáo dục mở, hiện đại và hội nhập quốc tế.

Nếu được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, những chính sách mới không chỉ mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học cho người dân mà còn góp phần hình thành một xã hội học tập thực chất - nơi mỗi kết quả học tập đều được ghi nhận, mỗi năng lực đều có cơ hội được phát triển và mỗi công dân đều có thể học tập suốt đời.