Năm 1893, Louis Comfort Tiffany, nhà thiết kế và nghệ nhân người Mỹ danh tiếng đã thành lập một xưởng thủy tinh ở Corona, Queens (New York). Để quản lý xưởng này, ông đã thuê Arthur J. Nash.
Nash, trước đây từng là giám đốc và nhà thiết kế chính cho Thomas Webb and Sons tại xưởng thủy tinh Dennis gần Stourbridge, Anh. Ông di cư đến New York vào khoảng năm 1890 và nhanh chóng gặp gỡ Tiffany. Nhờ tài năng quản lý và kỹ thuật điêu luyện, cùng kiến thức chuyên sâu về hóa học chế tạo thủy tinh, Nash đã đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển công thức cho loại kính Favrile nổi tiếng của Louis Comfort Tiffany.
Cũng như Clara Driscoll, nhà thiết kế tài ba tạo ra chiếc đèn Dragonfly huyền ảo cùng nhiều tác phẩm khác, Nash cũng say mê vẻ đẹp tự nhiên, họ cùng nhau biến những hình dạng và màu sắc thiên nhiên thành những chiếc đèn độc đáo và đầy ấn tượng.
Ngay sau Triển lãm Thế giới Columbia năm 1893, Louis Comfort Tiffany đã cho ra đời những mẫu đèn đầu tiên dành cho đèn nhiên liệu sử dụng dầu hỏa. Đặc trưng của những chiếc đèn này là phần đế có hình dạng củ hành do ảnh hưởng từ bình chứa nhiên liệu. Kể cả khi đèn điện dần trở nên phổ biến trong các hộ gia đình Mỹ, Tiffany vẫn tiếp tục sản xuất song song cả đèn nhiên liệu và đèn điện. Một số mẫu đèn điện sau này vẫn giữ nguyên kiểu dáng của đèn nhiên liệu.
 |
Cận cảnh chi tiết đèn Chuồn chuồn. Ảnh: Louis Comfort Tiffany, Treasures From The Driehaus Collection |
Năm 1904, Tiffany Studios đã xuất bản ấn phẩm "Đèn đồng", tiếp theo là "Bảng giá đèn" vào ngày 1/10/1906. Những ấn phẩm này đóng vai trò quan trọng, cung cấp thông tin chi tiết về hệ thống đánh số được sử dụng cho đế đèn và chụp đèn, giúp người mua dễ dàng lựa chọn và nhận diện sản phẩm.
Theo Bảng giá năm 1906, giá của một chiếc đèn Tiffany dao động từ 30 USD đến 750 USD. Khi quy đổi sang giá trị tiền tệ ngày nay (tính đến tháng 5/2024), mức giá này tương đương với khoảng 770 USD đến 19.200 USD. Điều này cho thấy đèn Tiffany đã được đánh giá cao ngay từ khi ra mắt, thể hiện sự sang trọng và đẳng cấp của thương hiệu.
Những dự án nổi bật
Công việc về ánh sáng của Louis Comfort Tiffany bắt nguồn từ niềm đam mê trang trí nội thất vào cuối thế kỷ 19. Trong khi những ô cửa sổ do ông thiết kế thường được sử dụng cho các nhà thờ, đèn kính màu lại chủ yếu dành cho trang trí tư gia, khách sạn, nhà hàng...
Những ví dụ đầu tiên về hệ thống chiếu sáng Tiffany có thể được nhìn thấy trong các tác phẩm của ông tại dinh thự riêng Bella Mansion (năm 1879) và Ngôi nhà Havemeyer (hoàn thành vào đầu năm 1892). Tại đây, mỗi phòng đều được trang trí với những chiếc đèn chùm, đèn bàn và đèn treo tường độc đáo.
 |
Đèn hoa thuỷ tiên vàng. Ảnh: Louis Comfort Tiffany, Treasures From The Driehaus Collection |
Phòng âm nhạc tại Havemeyer là một ví dụ điển hình cho sự sáng tạo của Tiffany trong lĩnh vực chiếu sáng. Chiếc đèn bàn trong phòng có chao đèn bằng thủy tinh pha chì tinh xảo, kết hợp với chiếc đèn treo lộng lẫy lấy cảm hứng từ hoa đăng ten của Nữ hoàng Anne, tạo nên không gian sang trọng và ấm áp.
Trần nhà bằng kính màu cũng là một sáng tạo độc đáo của Tiffany. Tại Phòng trưng bày Field Memorial (hoàn thành năm 1916), ông đã áp dụng kỹ thuật chiếu sáng từ trên cao để điều khiển và khuếch tán ánh sáng một cách hiệu quả trong không gian bên trong. Nhờ sự kết hợp sáng tạo giữa ánh sáng tự nhiên và công nghệ điện mới, Tiffany đã biến hóa căn phòng thành một tác phẩm nghệ thuật ánh sáng ấn tượng.
 |
Đèn Nasturtium. Ảnh: Louis Comfort Tiffany, Treasures From The Driehaus Collection |
Năm 1885, Louis Comfort Tiffany bắt tay hợp tác với Thomas A. Edison, nhà phát minh nổi tiếng, để thực hiện dự án chiếu sáng cho Nhà hát Lyceum ở New York. Khác xa với những hình thức trang trí sân khấu nhàm chán thường thấy, không gian trưng bày bỗng trở nên lung linh huyền ảo khi ánh sáng điện từ những chùm quả cầu treo trên trần nhà được bật lên. Ánh sáng dịu nhẹ tạo nên bầu không khí ấm cúng và thư giãn. Những chiếc đèn treo dọc theo mặt tiền của phòng trưng bày cũng tỏa ra ánh sáng lấp lánh như ngọn lửa trong những viên ngọc lục bảo khổng lồ, tô điểm thêm vẻ đẹp sang trọng và tinh tế cho không gian.
Hành trình của những tác phẩm nghệ thuật
Bắt đầu từ những bản vẽ thiết kế, các nghệ nhân sẽ sử dụng khuôn gỗ để tạo khung cho chiếc đèn. Sau đó, họ cẩn thận lắp ráp các tấm kính màu, được cắt theo kích thước và hình dạng cụ thể, lên trên khung gỗ. Mỗi mảnh kính đều được lựa chọn kỹ lưỡng dựa trên màu sắc, loại thủy tinh và cách sắp xếp theo mẫu thiết kế.
 |
Đèn Lily, một trong những thiết kế nổi tiếng và thành công nhất của Tiffany. Ảnh: Louis Comfort Tiffany, Treasures From The Driehaus Collection |
Việc lựa chọn màu sắc và loại thủy tinh đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên vẻ đẹp và sự độc đáo cho mỗi chiếc đèn. Ông chủ Tiffany Studios luôn đề cao khả năng cảm thụ màu sắc tinh tế của phụ nữ, vì vậy, ông đã tuyển dụng nhiều thợ thủ công nữ để thực hiện công việc này. Một trong những nhiệm vụ quan trọng của Driscoll là giám sát việc lựa chọn và cắt kính cho đèn. Theo ghi chép, những tấm kính thường được cất giữ tại tầng hầm của tòa nhà Manhattan. Trong một lá thư, Driscoll đề cập đến việc gặp khó khăn khi lấy kính từ đó, cho thấy khả năng bà thường xuyên xuống tầng hầm và tự mình lựa chọn những mảnh kính phù hợp nhất cho thiết kế của mình.
 |
Đèn Đêm Tháng Mười. Ảnh: Louis Comfort Tiffany, Treasures From The Driehaus Collection |
Sau năm 1910, hoạt động sản xuất đèn Tiffany bắt đầu có dấu hiệu giảm sút. Do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế và sự thay đổi xu hướng nghệ thuật, nhu cầu đối với đèn Tiffany giảm đi đáng kể. Điều này dẫn đến việc số lượng công nhân tại xưởng Tiffany Studios cũng bị thu hẹp.
Ngày nay, những chiếc đèn Tiffany cổ được xem là những tác phẩm nghệ thuật quý giá và được săn đón bởi các nhà sưu tầm trên toàn thế giới. Giá trị của một chiếc đèn Tiffany có thể lên đến hàng trăm nghìn USD, tùy thuộc vào mẫu mã, kích thước, độ hiếm và tình trạng bảo quản.
