Quảng trường “vì nhân dân”: quy mô lớn đến đâu và khác biệt ở đâu?
Dự án Quảng trường Trung tâm Thành phố và Trung tâm Hành chính của Thành phố vừa được TP HCM và Tập đoàn Sun Group khởi công ngày 29/4, được triển khai trên diện tích gần 47 ha tại lõi Khu đô thị mới Thủ Thiêm, với tổng mức đầu tư khoảng 29.600 tỷ đồng theo hình thức PPP (hợp đồng BT). Đây là lần đầu tiên thành phố xây dựng một trung tâm hành chính – chính trị tập trung, thay thế mô hình phân tán trước đây, trong bối cảnh quy mô đô thị đã mở rộng nhanh chóng và nhu cầu về một “đầu não” vận hành hiện đại trở nên cấp thiết.
 |
| Dự án được quy hoạch theo triết lý “Của Dân – Do Dân – Vì Dân”, với ba phân khu không gian đồng tâm mang ý nghĩa xuyên suốt, trong đó quảng trường “Vì dân” rộng khoảng 6,6 ha. |
Thay vì xây dựng một trung tâm hành chính độc lập, TP.HCM lựa chọn mô hình “tích hợp”: quảng trường – công viên – trung tâm hành chính nằm trong cùng một chỉnh thể với cấu trúc 3 phân khu “Của dân – Do dân – Vì dân”. Hồ trung tâm rộng khoảng 12 ha đóng vai trò “lõi sinh thái”, từ đó lan tỏa ra các lớp không gian đồng tâm. Tổng chiều dài quảng trường “Vì dân” lên tới 350 m, rộng 245m, quy mô khoảng 6,6 ha, có thể đón tới 90.000 – 100.000 người cùng lúc, đủ để tổ chức các sự kiện cấp quốc gia mà trước đây TP.HCM chưa từng có không gian chuyên biệt.
Đặt trong tương quan gần gũi, Hồ Hoàn Kiếm tại Hà Nội rộng khoảng 12 ha, tương đương với riêng hồ trung tâm của dự án Quảng trường trung tâm TP HCM. Trong khi đó, Phố đi bộ Nguyễn Huệ – không gian công cộng lớn nhất hiện hữu tại TP.HCM dài khoảng 670 m, diện tích gần 5 ha nếu tính toàn bộ mặt bằng quảng trường và cảnh quan. Điều này có nghĩa, chỉ riêng khu quảng trường “Vì dân” đã lớn hơn đáng kể không gian Nguyễn Huệ hiện nay, còn toàn bộ tổ hợp Dự án Quảng trường Trung tâm Thành phố và Trung tâm Hành chính của Thành phố là một cấp độ hoàn toàn khác.
 |
| Với triết lý hội thủy, khởi sinh, nơi vạn vật sinh sôi, nơi bắt đầu cho một giai đoạn tương lai, công viên trung tâm sẽ là không gian trình diễn nhạc nước, pháo hoa cho người dân TP. Hồ Chí Minh. |
Điểm đáng chú ý hơn nằm ở vị trí của tòa nhà Trung tâm hành chính. Với quy mô khoảng 272.000 m² sàn, phục vụ hơn 8.000 cán bộ và hàng nghìn lượt người dân mỗi ngày, công trình này không tách biệt mà nằm giữa hai không gian công cộng lớn – phía trước là công viên, phía sau là quảng trường. Đây là một lựa chọn mang tính “phá vỡ thông lệ” trong thiết kế hành chính, khi quyền lực không còn được đặt phía sau những lớp không gian đóng kín, mà hiện diện trực tiếp trong đời sống đô thị.
Triết lý “Của dân – Do dân – Vì dân” cũng được cụ thể hóa thành một “dòng chảy không gian”: bắt đầu từ sông Sài Gòn – biểu tượng của nhân dân, dẫn vào quảng trường – nơi hội tụ sức mạnh cộng đồng, và kết thúc tại trung tâm hành chính – nơi các quyết sách được hình thành. Đây không chỉ là quy hoạch, mà là một cách kể chuyện bằng không gian, đặt con người vào trung tâm của toàn bộ cấu trúc.
Diện tích xấp xỉ Quảng trường Đỏ
Khi đặt trong bối cảnh rộng hơn, quy mô của các quảng trường thường phản ánh cách mỗi đô thị dành không gian cho cộng đồng. Những con số về diện tích vì thế không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn giúp hình dung rõ hơn khả năng tiếp nhận con người và cách không gian được sử dụng trong đời sống.
Một ví dụ dễ liên hệ là Quảng trường Đỏ tại Moskva, Nga với diện tích khoảng 7,3 ha – tương đương với khu quảng trường “Vì dân” tại Thủ Thiêm (khoảng 6,6 ha). Đây là không gian thường xuyên diễn ra các hoạt động cộng đồng và sự kiện lớn, đồng thời gắn với khu vực trung tâm của thành phố.
Đặt cạnh đó, quảng trường trung tâm TP.HCM được tổ chức trong một tổng thể rộng gần 47 ha, bao gồm cả công viên, hồ trung tâm và các tuyến không gian mở. Thay vì phát triển như một mặt bằng đơn lẻ, không gian được phân lớp và kết nối liên hoàn, cho phép người dân tiếp cận theo nhiều cách khác nhau: đi bộ ven hồ, dừng chân tại các khoảng cây xanh, hoặc tham gia các hoạt động tập trung tại quảng trường.
 |
| Phối cảnh Dự án Quảng trường Trung tâm Thành phố và Trung tâm Hành chính của Thành phố tại vùng lõi Khu đô thị mới Thủ Thiêm. |
Sự khác biệt này cũng thể hiện ở cách không gian được sử dụng theo thời gian. Bên cạnh những dịp tập trung đông người, phần lớn thời gian còn lại vẫn dành cho các hoạt động quen thuộc như đi dạo, gặp gỡ hay nghỉ ngơi. Nhờ đó, quảng trường không chỉ là nơi diễn ra sự kiện, mà còn trở thành một phần của nhịp sống hàng ngày.
Trong thực tế, nhiều quảng trường trên thế giới cũng được định hình theo những cách khác nhau, tùy thuộc vào mục tiêu sử dụng. Có những không gian nhấn mạnh yếu tố nghi lễ, có nơi gắn với hoạt động thương mại – du lịch, và cũng có những quảng trường được thiết kế để phục vụ sinh hoạt thường nhật của người dân. Với Thủ Thiêm, cách tiếp cận được lựa chọn là tạo ra một không gian mở, dễ tiếp cận, có thể sử dụng linh hoạt trong nhiều tình huống khác nhau.
Một điểm đáng chú ý là mối liên kết giữa quảng trường và trung tâm hành chính. Thay vì tách biệt, hai không gian này được đặt trong cùng một trục, giúp việc tiếp cận các dịch vụ công trở nên thuận tiện hơn, đồng thời giữ cho khu vực luôn có sự hiện diện của con người trong suốt cả ngày. Đây cũng là yếu tố góp phần duy trì sức sống cho không gian, thay vì chỉ tập trung vào một vài thời giancao điểm.
Sự tham gia của các đơn vị tư vấn thiết kế nổi tiếng quốc tế như Skidmore, Owings & Merrill, EDSA và Morphis cho thấy định hướng phát triển một không gian mở, chú trọng trải nghiệm của người sử dụng và khả năng vận hành bền vững trong dài hạn.
Trong một đô thị ngày càng đông đúc, giá trị của những không gian công cộng không nằm ở quy mô lớn đến đâu, mà ở việc người dân có thực sự sử dụng và gắn bó với chúng hay không. Từ những điểm hẹn quen thuộc như Phố đi bộ Nguyễn Huệ đến không gian đang hình thành tại Thủ Thiêm, TP.HCM đang từng bước mở rộng “dung lượng” cho đời sống cộng đồng.
