Tọa đàm được tổ chức trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng được sử dụng rộng rãi trong hoạt động báo chí, từ thu thập dữ liệu, biên tập nội dung đến phân phối thông tin. Cùng lúc, biến đổi khí hậu tiếp tục là một trong những chủ đề toàn cầu có tác động sâu rộng, đòi hỏi báo chí phải đảm bảo độ chính xác, trách nhiệm và tính nhân văn trong từng thông tin được công bố.
Phát biểu tại chương trình, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, cho rằng trí tuệ nhân tạo và biến đổi khí hậu đang đồng thời tái định hình xã hội và cách con người tiếp cận thông tin. Theo ông, sự kết hợp giữa tiến bộ công nghệ và tính cấp bách của khủng hoảng môi trường đặt ra yêu cầu rõ ràng về trách nhiệm, minh bạch và tầm nhìn dài hạn trong hoạt động truyền thông.
Ông Jonathan Wallace Baker nhấn mạnh, UNESCO đã ban hành Khuyến nghị về đạo đức của trí tuệ nhân tạo từ năm 2021, với các nguyên tắc nền tảng như minh bạch, trách nhiệm giải trình, sự giám sát của con người, bảo vệ quyền riêng tư và bảo đảm công bằng. Những nguyên tắc này nhằm đảm bảo AI phục vụ con người, tôn trọng quyền con người và củng cố niềm tin của công chúng vào các hệ sinh thái thông tin, thay vì làm suy yếu chúng.
Song song với đó, UNESCO cũng thúc đẩy các nguyên tắc đạo đức liên quan đến biến đổi khí hậu, đặt trọng tâm vào công bằng, công lý, đoàn kết và phát triển bền vững. Theo quan điểm này, đưa tin về khí hậu không chỉ dừng ở việc phản ánh sự kiện hay số liệu, mà còn liên quan đến trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ đối với các thế hệ hiện tại và tương lai.
Từ góc nhìn thực tiễn, ông Jonathan Wallace Baker cảnh báo việc lạm dụng AI trong truyền thông có thể kéo theo nhiều rủi ro. Các nội dung do AI tạo ra có thể bị sử dụng để mạo danh nhân vật công chúng, lan truyền thông tin sai lệch, hoặc khuếch đại một số quan điểm trong khi loại bỏ các góc nhìn khác. Đặc biệt, hình ảnh và văn bản tổng hợp có thể bị khai thác để phủ nhận biến đổi khí hậu hoặc mô tả sai lệch các thảm họa thiên tai. Việc nhà báo phụ thuộc vào AI mà thiếu kiểm chứng có nguy cơ đưa dữ kiện bịa đặt vào tác phẩm báo chí, làm xói mòn niềm tin công chúng.
 |
Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam. |
Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông, cho biết việc ứng dụng AI tại các cơ quan báo chí ở Việt Nam hiện nay còn mang tính manh mún và tự phát. Phần lớn các đơn vị sử dụng công cụ miễn phí, tiềm ẩn nhiều rủi ro về bảo mật và quyền riêng tư. Nhiều cơ quan báo chí chưa xây dựng quy định hay bộ quy tắc cụ thể cho việc sử dụng AI trong hoạt động nghiệp vụ.
Theo ông Đồng, bên cạnh những lợi ích về tốc độ và hiệu quả, AI cũng có thể tạo ra các hệ quả tiêu cực như thông tin sai lệch, bản dịch thiếu chính xác, tiêu đề giật gân, hình ảnh gây hiểu nhầm, vi phạm bản quyền hoặc xâm phạm đời sống riêng tư. Những rủi ro này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của cá nhân nhà báo mà còn đặt các cơ quan báo chí trước nguy cơ trách nhiệm pháp lý.
Từ kinh nghiệm chuyên môn, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia dự báo thời tiết và nghiên cứu biến đổi khí hậu, cho rằng AI đang được ứng dụng trong dự báo khí tượng tại nhiều quốc gia, nhưng độ chính xác còn hạn chế và thường chỉ đưa ra các thông tin khái quát. Nếu những dữ liệu hoặc hình ảnh do AI tạo ra được sử dụng thiếu kiểm chứng, đặc biệt trong bối cảnh thiên tai, có thể gây hoang mang xã hội và làm sai lệch nhận thức cộng đồng.
Nhiều ý kiến tại tọa đàm thống nhất rằng AI trong báo chí vừa mở ra cơ hội đổi mới, vừa đặt ra thách thức lớn về đạo đức và trách nhiệm xã hội. Việc ứng dụng công nghệ cần đi kèm với minh bạch, tôn trọng quyền con người và sự giám sát nghề nghiệp chặt chẽ, nhằm đảm bảo báo chí tiếp tục giữ vai trò là nguồn thông tin đáng tin cậy trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
