Triển lãm phản chiếu tâm hồn vua Hàm Nghi chính thức khai mạc tại Thủ đô

Triển lãm trưng bày 20 tác phẩm sơn dầu được quy tụ từ 10 bộ sưu tập tư nhân. Các tác phẩm đã trải qua quá trình hồi hương, thẩm định, bảo quản và phục chế theo tiêu chuẩn quốc tế bởi các chuyên gia đầu ngành, dưới sự đồng giám tuyển của nhà nghiên cứu mỹ thuật Ace Lê, Tổng biên tập Art Nation và Tiến sĩ Amandine Dabat, hậu duệ đời thứ 5 của vua Hàm Nghi, tác giả cuốn sách “Hàm Nghi – Hoàng đế lưu vong, nghệ sĩ ở Alger”.

Chặng thứ nhất của chuỗi triển lãm từng diễn ra tại Điện Kiến Trung, Đại nội Huế vào tháng 3/2025 và thu hút hơn 110.000 lượt khách tham quan. Với tiêu chuẩn trưng bày quốc tế, “Trời, Non, Nước” trở thành triển lãm mỹ thuật Hàm Nghi quy mô lớn đầu tiên được tổ chức tại thủ đô Hà Nội, nằm trong khuôn khổ hoạt động kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026).

Không gian trước nhà Thái Học đầy chất nghệ thuật trong đêm khai mạc Trời, Non, Nước | Allusive Panorama. Ảnh: BTC

Phát biểu tại lễ khai mạc, giám tuyển, nhà nghiên cứu mỹ thuật Ace Lê nhận định: “Cựu hoàng Hàm Nghi (1871–1944) được biết đến rộng rãi trong sử ta với tư cách một vị anh hùng dân tộc… Tuy nhiên, lịch sử mỹ thuật lại lãng quên ngài trong gần 100 năm qua”.

“Hàm Nghi vẽ cảnh, cũng chính là vẽ tình, cả tình riêng và tình chung. Sau biến cố cháy xưởng ở Algeria, hiện tại chỉ còn lại khoảng 120 bức tranh của vua Hàm Nghi được biết đến. 20 tác phẩm sơn dầu được trưng bày tại triển lãm lần này toàn bộ đều thuộc thể loại tranh phong cảnh Hàm Nghi trực họa ngoài trời (en plein air), được bố trí thành ba phần tương ứng với “trời”, “non”, “nước””, nhà nghiên cứu mỹ thuật, giám tuyển Ace Lê nói.

Nhà nghiên cứu mỹ thuật, giám tuyển Ace Lê phát biểu tại buổi khai mạc. Ảnh: BTC

Xúc động chia sẻ tại buổi khai mạc, tiến sĩ Amandine Dabat cho hay: “Tôi rất đỗi vui mừng và xúc động khi được hiện diện tại đây, trong không gian của Văn Miếu - Quốc Tử Giám… Năm ngoái, cuộc triển lãm lớn đầu tiên trưng bày các tác phẩm gốc của vua Hàm Nghi đã diễn ra tại cố đô Huế. Hôm nay, chúng ta viết tiếp chương thứ hai của triển lãm ấy.”

Cũng theo bà Amandine Dabat, việc lựa chọn Văn Miếu – Quốc Tử Giám làm nơi tổ chức không phải là một sự tình cờ. Vua Hàm Nghi đã sống trọn cuộc đời mình với cốt cách của một văn nhân. Hôm nay, việc chào đón ông tại Thủ đô và trong không gian tri thức của Văn Miếu - Quốc Tử Giám chính là sự công nhận phong cách sống nói trên.

Hậu duệ 5 đời của vua Hàm Nghi nhấn mạnh: “Hai mươi tác phẩm sơn dầu hiện diện nơi đây đã được tinh tuyển nhằm thể hiện sự tinh tế và nhạy cảm thẩm mỹ của một người được coi là họa sĩ hiện đại đầu tiên của Việt Nam… Vua Hàm Nghi không bao giờ có cơ hội thực sự trở về Việt Nam khi còn tại thế. Nhưng hôm nay, qua những tác phẩm này, một phần tâm hồn ông đã được về nhà”.

Tiến sĩ Amandine Dabat, hậu duệ ̀ đời của vị vua yêu nước Hàm Nghi phát biểu tại sự kiện. Ảnh: BTC

Ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám chia sẻ: “Một sự kiện nghệ thuật quy mô như Trời, Non, Nước luôn mang tới những đóng góp quan trọng trong hành trình chuyển hóa di tích thành không gian sáng tạo độc đáo. Việc trưng bày các tác phẩm của cựu hoàng tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám là lời tôn vinh dành cho những giá trị tri thức vốn luôn được đề cao trong lịch sử dân tộc. Chúng tôi tin rằng triển lãm sẽ đưa di tích trở thành điểm hẹn cho công chúng trong dịp lễ năm nay, tiếp tục nuôi dưỡng mạch nguồn văn hóa".

TS. Lê Xuân Kiêu Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: BTC

Ông Éric Soulier – Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam khẳng định: “Triển lãm này là minh chứng tiêu biểu cho sự giao thoa giữa lịch sử, nghệ thuật và ký ức chung của Việt Nam và Pháp. Thông qua sự kiện, công chúng có cơ hội tiếp cận một góc nhìn giàu cảm xúc của cựu hoàng Hàm Nghi, một nhân vật lịch sử đặc biệt và là một nghệ sĩ tài hoa. Viện Pháp tại Việt Nam tin rằng dự án ý nghĩa này đã và sẽ góp phần thúc đẩy đối thoại văn hóa, đồng thời làm nổi bật những gắn kết bền chặt giữa hai quốc gia, đặc biệt trong lĩnh vực nghệ thuật và di sản".

Ông Éric Soulier – Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam. Ảnh: BTC

Buổi khai mạc tối 23/4 được dẫn dắt bởi đạo diễn Việt Tú trong vai trò Giám đốc Sáng tạo. Bên cạnh không gian triển lãm, sự kiện còn có chuỗi hoạt động vệ tinh gồm tọa đàm nghệ thuật vào 10h sáng ngày 25/04/2026 tại Hội trường Ngụy Như Kon Tum (Đại học Khoa học Tự nhiên và Đại học Dược Hà Nội) để công chúng tìm hiểu sâu hơn về hành trình hồi hương tác phẩm và vai trò của vua Hàm Nghi trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam, cùng các tour chuyên đề với đội ngũ giám tuyển.

Như vậy, có thể nói, các tác phẩm này […] là một phần đời tôi; tôi đọc thấy qua tranh mình vẽ: thăng trầm trong những suy nghĩ u buồn của tôi, niềm vui trong tôi cùng muôn vàn sắc thái của nó, tôi lần lượt là ủi từng nếp gấp trong trái tim mình, và với tôi, nguồn cảm hứng để khai thác chính là sự khích lệ và những niềm an ủi.

Vua Hàm Nghi viết trong thư nháp gửi đại tá De Gondrecourt ngày 01/01/1897

Dưới đây là một số hình ảnh về sự kiện diễn ra vào tối 23/4:

Đồng thời, các tác phẩm của thư pháp gia Châu Hải đường cũng trưng bày tại không gian Trời, Non, Nước | Allusive Panorama lần này. Ảnh: BTC