Ô nhiễm không khí từ lâu đã trở thành một vấn đề y tế cộng đồng quan trọng. Theo ước tính của Tổ chức Y Tế Thế giới (WHO), hàng năm có khoảng bảy triệu người chết do phơi nhiễm với môi trường độc hại. Đặc biệt, khoảng hơn bốn triệu người tử vong do phơi nhiễm với bụi PM2.5.
Bụi PM2.5 là tổng các hạt bụi lơ lửng có đường kính khí động học nhỏ hơn hoặc bằng 2,5 µm. Loại bụi này hình thành từ các chất như cacbon, sunphua, nitơ và các hợp chất kim loại khác.
Khi nồng độ bụi PM2.5 trong không khí ngoài trời tăng lên, không khí sẽ có vẻ mờ đi và tầm nhìn bị giảm. Do bụi mịn PM2.5 với kích cỡ li ti bằng 1/30 sợi tóc nên được coi là "sát thủ" nguy hiểm nhất trong không khí bởi khả năng len lỏi sâu vào cơ thể, gây ra hàng loạt bệnh về hô hấp.
Việt Nam cũng không nằm ngoài mối quan tâm chung khi hậu quả do phơi nhiễm với môi trường độc hại đang là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, chỉ sau cao huyết áp, hút thuốc, đái tháo đường và các nguy cơ khác liên quan đến yếu tố dinh dưỡng.
Theo Báo cáo được công bố tại hội thảo, nồng độ bụi PM2.5 trên toàn thành phố thường xuyên vượt ngưỡng quy chuẩn quốc gia. Cụ thể, nồng độ bụi PM2,5 trung bình năm của các quận, huyện và thị xã nằm trong khoảng 28,15 µg/m³ đến 39,4µg/m³.
Các quận nội thành Hà Nội - Đống Đa, Ba Đình, Hai Bà Trưng - có nồng độ PM2,5 cao nhất. Đây là những khu vực tập trung đông dân cư, có mật độ dân số và giao thông cao, diễn ra nhiều hoạt động kinh tế xã hội. Các huyện ngoại thành được ghi nhận có nồng độ bụi PM2,5 thấp hơn.
 |
Báo cáo cũng chỉ ra, gánh nặng bệnh tật liên quan đến tử vong và nhập viện do phơi nhiễm với bụi PM2,5 tại Hà Nội năm 2019 là một yếu tố đáng chú ý. Cụ thể, số ca tử vong sớm do phơi nhiễm với bụi PM2,5 là 2.855 ca, tương đương khoảng 35,5 ca tử vong sớm trên 100.000 dân.
Tổng số năm sống bị mất của người dân Hà Nội do tử vong vì những bệnh liên quan đến ô nhiễm không khí là 79.933 năm. Đồng nghĩa với kỳ vọng sống của mỗi người dân bị mất đi vào khoảng 908 ngày, tương đương 2,49 năm tuổi.
Cư dân ở các quận Đống Đa, Ba Đình và Hai Bà Trưng là những quận có tỷ suất tử vong (số ca tử vong quy thuộc/100.000 dân) cao do những bệnh liên quan đến ô nhiễm không khí so với các quận/huyện khác trên địa bàn thành phố.
Với sự gia tăng nồng độ bụi PM2,5 trung bình năm tại Hà Nội, trung bình mỗi năm có thêm khoảng 1.062 ca nhập viện do bệnh tim mạch, và khoảng 2.969 ca nhập viện do bệnh hô hấp, lần lượt tương đương với 1,2% và 2,4% tổng số ca nhập viện do hai nhóm bệnh này ở người dân Hà Nội.
Bên cạnh thực trạng về chỉ số ô nhiễm và gánh nặng bệnh tật, theo TS. Nguyễn Thị Trang Nhung, giảng viên trường Đại học Y tế Cộng đồng, có hai kịch bản về lợi ích sức khỏe cộng đồng đã có thể xảy ra trong năm 2019 nếu nồng độ bụi PM2.5 được kiểm soát trên địa bàn thủ đô.
Với kịch bản thứ nhất, nồng độ bụi PM2.5 trung bình năm 2019 được kiểm soát ở mức 25 µg/m3 (theo quy chuẩn quốc gia năm 2013), số ca tử sớm do ô nhiễm giảm 2.575 ca. Cư dân Hà Nội không mất 71.613 năm sống và kỳ vọng sống của mỗi người đã có thể tăng lên 812 ngày, tức là khoảng 2,22 năm tuổi.
Ở kịch bản thứ hai, nếu nồng độ bụi PM2.5 tại Hà Nội năm 2019 được kiểm soát ở mức 10 µg/m3 (mức khuyến cáo của WHO), số ca tử vong sớm do ô nhiễm giảm 4.222 ca. Kỳ vọng sống của mỗi người dân Hà Nội có thể tăng lên 3,88 năm và tránh được 123.103 năm sống bị mất của cộng đồng.
Tuy kết quả trong báo cáo được nhận định thấp hơn nhiều so với mức tác động “thực tế” do sự thiếu hụt dữ liệu. Số liệu về số ca tử vong chỉ phản ánh được khoảng 80% số ca tử vong tại Việt Nam. Tuy nhiên dữ liệu bước đầu đã củng cố các bằng chứng khoa học cho thấy tác động của ô nhiễm bụi PM2,5 đến sức khỏe cộng đồng.
 |
Từ đó nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về quản lý và cải thiện chất lượng không khí tại thủ đô nói riêng và Việt Nam nói chung. Các hoạt động đánh giá chất lượng không khí cần được mở rộng, đồng thời các chính sách nhằm cải thiện chất lượng không khí cũng cần được hoạch định và triển khai kịp thời.
