Theo bà Cathy Li, Giám đốc Trung tâm AIExellence của WEF, cuộc cạnh tranh công nghệ hiện nay đang buộc các quốc gia phải suy nghĩ lại về khái niệm chủ quyền AI và cách thức triển khai nó trong thực tế.
Phát biểu trong chương trình Euronews Next bên lề Davos, bà Li cho rằng việc các quốc gia tìm cách giành quyền tự chủ công nghệ không còn là giả định, mà đã và đang diễn ra. Trong bối cảnh môi trường địa chính trị ngày càng căng thẳng, nhiều chính phủ lo ngại việc phụ thuộc vào bên ngoài trong các công nghệ cốt lõi, đặc biệt là AI, có thể làm suy yếu vị thế chiến lược của họ.
Tuy nhiên, theo bà Li, chủ quyền AI không nên được hiểu theo hướng tự cô lập hoặc tự phát triển toàn bộ chuỗi công nghệ trong phạm vi một quốc gia. Cách tiếp cận này vừa thiếu tính khả thi, vừa không bền vững về mặt kinh tế và môi trường. Thay vào đó, Diễn đàn Kinh tế Thế giới thúc đẩy khái niệm “phụ thuộc chiến lược lẫn nhau”, trong đó các quốc gia đầu tư có chọn lọc vào những năng lực cốt lõi trong nước, đồng thời xây dựng quan hệ đối tác quốc tế để bổ sung các phần còn thiếu.
Bà Li lấy châu Âu làm ví dụ, khi khu vực này đã hình thành nhiều mô hình hợp tác AI xuyên biên giới giữa các nước thành viên. Theo bà, cách tiếp cận theo từng lớp hợp tác như vậy có thể giúp phân bổ lợi ích của AI rộng hơn, thay vì tập trung vào một số ít trung tâm công nghệ.
Dù Mỹ và Trung Quốc vẫn đang dẫn đầu cuộc đua AI toàn cầu, Davos năm nay cho thấy châu Âu vẫn được đánh giá là có cơ hội đáng kể để bứt phá. Ông Jensen Huang, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành của Nvidia, nhận định AI mang lại triển vọng đặc biệt cho châu Âu nhờ nền tảng sản xuất mạnh, yếu tố then chốt để xây dựng hạ tầng AI trong tương lai.
Theo ông Huang, châu Âu có thể tận dụng AI để nhảy vọt qua giai đoạn phát triển phần mềm truyền thống, nhất là trong lĩnh vực robot và AI vật lý. Ông mô tả đây là cơ hội hiếm có trong nhiều thập kỷ đối với khu vực.
Chia sẻ quan điểm này, bà Li cho rằng châu Âu sở hữu nhiều lợi thế cấu trúc, bao gồm nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ thống quy định tương đối hoàn chỉnh, xã hội ổn định và nền tảng công nghiệp vững chắc. Tuy nhiên, bà cũng thừa nhận những rào cản lớn, đặc biệt là tình trạng thị trường bị phân mảnh giữa các quốc gia thành viên, khiến các start-up khó mở rộng quy mô và hạn chế sự dịch chuyển của nhân tài.
Bên cạnh vấn đề thị trường, thách thức năng lượng nổi lên như một yếu tố then chốt đối với tương lai AI. Các trung tâm dữ liệu vận hành hệ thống AI tiêu thụ lượng điện rất lớn, đến mức Tổng giám đốc điều hành Microsoft, ông Satya Nadella, nhận định chi phí năng lượng sẽ là yếu tố quyết định quốc gia nào giành lợi thế trong cuộc đua AI.
Theo bà Li, áp lực năng lượng cũng mở ra cơ hội hiện đại hóa các hệ thống điện vốn đã lạc hậu, đặc biệt nếu các quốc gia chuyển sang sử dụng năng lượng sạch. Cách tiếp cận dài hạn này không chỉ phục vụ AI mà còn mang lại lợi ích rộng hơn cho toàn xã hội.
Nhìn về phía trước, bà Li cho rằng tốc độ phát triển của AI đang vượt xa mọi giai đoạn công nghệ trước đây, đến mức một năm trong đời sống con người có thể tương đương hàng chục năm tiến hóa của AI. Tại Davos năm nay, trọng tâm thảo luận đã bắt đầu dịch chuyển từ các mô hình ngôn ngữ lớn sang AI vật lý, như robot, phản ánh sự thay đổi nhanh chóng trong ưu tiên đầu tư và điều tiết.
Khi được hỏi về các chủ đề chính tại Davos năm tới, bà Li cho rằng câu hỏi cốt lõi vẫn sẽ xoay quanh việc làm thế nào để AI phục vụ lợi ích chung của nhân loại, thay vì chỉ tối đa hóa lợi nhuận doanh nghiệp. Bà cảnh báo việc cắt giảm các vị trí đầu vào cho lao động trẻ vì AI có thể là một sai lầm chiến lược, đồng thời kêu gọi doanh nghiệp kết hợp lực lượng lao động trẻ, vốn quen thuộc với AI, cùng kinh nghiệm của các nhà quản lý cấp cao.
Theo bà, AI cần được định hướng để thu hẹp, chứ không phải nới rộng khoảng cách số giữa các quốc gia trên thế giới, đồng thời phải gắn với mục tiêu phát triển bền vững và năng lượng sạch. Trong cách nhìn của WEF, công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi đóng vai trò như một lực nâng cho toàn xã hội, với con người luôn là trung tâm của quá trình chuyển đổi.
