Cụ bà Đào Thị Phán sinh năm 1928 ở Hậu Giang, bà kết hôn với chàng trai Phạm Minh Tày sinh năm 1926 quê ở Kiên Giang (đúng ra ông tên Tài nhưng giấy khai sinh ghi nhầm, tức nhà văn Sơn Nam) và có với nhau 3 người con gái nhưng đều mang họ Đào của bà. Di hài cụ bà Đào Thị Phán vừa được an táng hôm nay 14/8, tại Nghĩa trang Hoa viên Bình Dương, kề bên phần mộ của ông chồng – nhà văn Sơn Nam.
Trước 1954, nhà văn Sơn Nam đi kháng chiến chống Pháp, sau hiệp định Genève ông “về thành” sống bằng nghề viết văn viết báo. Đến năm 1960-1961, chính quyền Sài Gòn truy bắt nhiều người kháng chiến cũ, trong đó có nhà văn Sơn Nam.
 |
Nhà thơ Hà Đình Nguyên và nhà thơ Lê Minh Quốc (áo trắng) đến chia buồn cùng gia đình và tiễn đưa cụ bà Đào Thị Phán |
Biết được mình sẽ bị bắt vì đã từng đi kháng chiến, để tránh rủi ro cho gia đình, nhà văn Sơn Nam dặn dò người vợ Đào Thị Phán: Nếu tui đi tù, bà đừng có nhận là vợ tui, các con cứ nói không có cha.
Bà Đào Thúy Hằng, con đầu lòng của nhà văn Sơn Nam, kể: “Ba đã dặn má tui như thế, lúc đó tui còn nhỏ nhưng nghe và nhớ được. Nhà tui khi đó ở Mỹ Tho, gần tuyến đường sắt Sài Gòn – Mỹ Tho vẫn còn hoạt động. Hàng xóm rất thương gia đình tui, nhất là những vị bô lão trong xóm”.
Khoảng năm 1961, sau khi ba tui bị bắt, các cụ đã đưa má tui và chị em tui đến tòa án để làm thế vì khai sinh (thay thế giấy khai sinh) lấy họ Đào của má như là con không có cha. Tui còn nhớ má tui phải giơ tay xin thề cho lời khai của bà”.
Theo bà Đào Thúy Hằng, khi nhà văn Sơn Nam đi ở tù, thì nhà văn – soạn giả Ngọc Linh đã chu cấp cho gia đình mỗi tháng để không lo bị đói. Mãi khoảng hơn năm rưỡi sau nhà văn Sơn Nam ra tù thì nhà văn – soạn giả Ngọc Linh mới thôi chu cấp.
Với đức hy sinh của những người vợ, người mẹ Việt Nam nói chung đã đáng khâm phục, thì làm vợ của nhà văn thích di chuyển khắp nơi, thích sống với tha nhân như nhà văn Sơn Nam, sự khâm phục ấy càng như được cộng thêm.
Bà Đào Thúy Hằng kể, ba tui ổng ở dơ nổi tiếng, tức là ít tắm gội, ít chịu thay quần áo. Sau năm 1975, trong nhiều sự kiện có ông Võ Văn Kiệt – ba tui là đồng đội của ông Võ Văn Kiệt trong kháng Pháp – ba đều né tránh gặp người xưa. Ba tui nói: Ông Kiệt giờ làm chức lớn, mình lại gần người ta nghĩ mình nhờ này nọ rất kỳ.
“Nhưng có một lần, chú Võ Văn Kiệt đã chủ động đến cạnh ba tui. Chú nói: Tài, mày còn ở dơ như hồi đó nữa không. Từ đó, ba tui không tránh mặt chú Kiệt nữa”, theo bà Đào Thúy Hằng.
Được biết, ông Võ Văn Kiệt từng có tác động quan trọng để cấp một căn nhà ở quận Bình Thạnh cho người đồng đội Sơn Nam thời kháng Pháp. Nhưng căn nhà này đã được nhà văn ở một thời gian rồi đi ở trọ.
 |
Nhà thơ Hà Đình Nguyên (áo trắng) và vợ chồng ông bà Trần Đức Nghị - Đào Thúy Hằng đang ôn lại kỷ niệm về nhà văn Sơn Nam |
Nói thế để thấy, bà Đào Thị Phán - vợ của nhà văn Sơn Nam đã chịu đựng, hy sinh vì chồng và nuôi con như thế nào. Nhờ thế, ông chồng Phạm Minh Tày, tức nhà văn Sơn Nam mới có thể lê la ở trọ với tha nhân khắp các con hẻm của Sài Gòn để viết và để lại rất nhiều tác phẩm về vùng đất Nam Bộ lừng danh.
Phước đức tại mẫu. Cụ bà Đào Thị Phán đã nuôi dạy 3 người con gái của nhà văn Sơn Nam nhưng mang họ của bà nên người. Trong đó có người con đầu lòng - bà Đào Thúy Hằng – đã cưới được người chồng là ông Trần Đức Nghị, làm rể quý cho gia đình. Ông Trần Đức Nghị đã xây nhà lưu niệm cho cha vợ Sơn Nam bên cạnh dòng sông Bảo Định ở Tiền Giang. Nhà lưu niệm Sơn Nam dưới sự chăm chút của vợ chồng ông Nghị bà Hằng đã trở thành một điểm đến văn hóa của những ai yêu quý ông già Nam Bộ Sơn Nam.
