23 tủ sách quý hiếm của học giả Vương Hồng Sển bị mất là sách gì?

Dư luận quan tâm vụ việc này mong muốn được biết trong 23 tủ sách đó gồm có những bộ sách, cuốn sách quý hiếm gì mà dân sưu tập sách mong muốn có được, thậm chí sẵn sàng bỏ ra món tiền lớn để sở hữu, khiến cho kẻ gian phải ra tay cuỗm mất; cũng như việc thu hồi 23 tủ sách này sẽ tiến hành ra sao?

Thông tin đến giờ này, theo bà Vương Thị Việt Hoa - người cháu gọi cụ Vương là bác ruột, thì trong 23 tủ sách này chứa những cuốn sách quá cũ, dễ bị hư hại nếu di chuyển nên đã niêm phong để lại nhà 11 Nguyễn Thiện Thuật. Còn trong 23 tủ sách này chứa những cuốn sách quý gì phải chờ các cơ quan liên quan của TPHCM công bố. Cũng theo bà Hoa, việc để mất 23 tủ sách không liên quan đến 3 người cháu nội của cụ Vương mà là 2 người khác, vì 3 người cháu cụ Vương mà bà Hoa từng làm người giám hộ đã không còn lưu trú tại 11 Nguyễn Thiện Thuật từ rất lâu rồi.

Bà Võ Ngọc Liên (con dâu của cụ Vương Hồng Sển) bên không gian bộn bề nhà cụ Vương Hồng Sển - Ảnh: Giản Thanh Sơn

Theo giới sưu tập sách quý hiếm, cụ Vương Hồng Sển bắt đầu sưu tập sách từ năm 1926 cho đến khi cụ mất vào năm 1996. Năm 1926, cụ Vương đã mua tủ sách từ một thông dịch viên người Pháp đã quá cố có tên là J.C. Boscq từng làm ở Tòa Tư pháp của chính quyền thuộc địa. Ông J.C. Boscq là môn đệ của học giả Trương Vĩnh Ký, thông tường Nho học, nói rành tiếng Việt. Ông Boscq đã từng là cộng sự với các ông Diệp Văn Cương và Nguyễn Văn Mai. Ông Nguyễn Văn Mai là tác giả cuốn “Đồng âm tự vị” - cuốn tự điển thuộc loại xưa nhất của nước ta và cuốn “Lịch sử Việt Nam giản lược”. Hiện tên ông Nguyễn Văn Mai được đặt cho một con đường tại Q.3, TPHCM.

Thời bấy giờ, ông Boscq là một nhà sưu tập sách nổi danh tại Nam kỳ. Theo tự thuật của cố học giả Vương Hồng Sển, ông mua tủ sách này từ người vợ của ông Boscq, muốn “thanh lý” tủ sách của người chồng quá cố để bà về “mẫu quốc” Pháp. Tủ sách có 84 cuốn, được bà Boscq bán với giá 160 đồng Đông Dương năm 1926. Cụ Vương từng kể, mua được tủ sách này là “do cơ duyên từ kiếp trước”. Tủ sách này còn có những bộ sách có chữ ký và chữ viết của các học giả cùng thời với ông Boscq, như: Trương Vĩnh Ký, Trương Minh Ký...

Trên bức tường nhà cụ Vương Hồng Sển - Ảnh: Giản Thanh Sơn

Trong số các sách, báo và tạp chí cụ Vương để lại, bộ tập san “Bulletin des Amis du Vieux Hué” (“Đô Thành Hiếu Cổ”, xuất bản từ năm 1914 đến1944), có lẽ là bộ sách mà cụ Vương yêu quý nhiều nhất. Bộ “Đô Thành Hiếu Cổ” này đã trợ giúp cụ Vương rất nhiều trong việc sưu tầm cổ vật, nhất là dòng đồ sứ men lam Huế. Từ đó mà bộ sưu tập đồ cổ của cụ Vương đã hiến cho Nhà nước, hiện đang trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử TPHCM, có rất nhiều “món độc” từ dòng đồ sứ này. Bộ “Đô Thành Hiếu Cổ” này đã giúp cho cụ Vương viết tập sách “Khảo cứu về dòng sứ men lam Huế”.

Đa số sách quý hiếm của cụ Vương có được là bỏ tiền ra mua nhưng cũng có khi không tốn đồng nào. Trong lần mua sách từ nhà ông Boscq, cụ Vương còn được “trời cho” khi có được bộ sách vô cùng quý hiếm mà không mất tiền. Học giả Vương Hồng Sển từng kể: “Khi ra về, tôi thấy bỏ xó kẹt một gói giấy nhựt trình, tuy chưa biết trong ấy gói những sách gì, tôi cứ hỏi mua. Bà (ông Boscq) đưa nghiêng mắt liếc sơ gói giấy rồi lên giọng đài các: “Ối! Đó là sách chữ Tàu, không biết nói gì ở trỏng! Tôi không định bán, nhưng cũng không biết bao nhiêu mà định. Thầy mua sách tôi đã nhiều, cứ lấy về chơi. Tôi cho thầy đó”.

Bên ngoài nhà cụ Vương ở 11 Nguyễn Thiện Thuật, Q. Bình Thạnh được che khuất bởi bảng hiệu quán nhậu và người buôn bán trên vỉa hè. Ảnh: Thanh Kiều

“Cám ơn, từ giã, ôm về, chải bụi, o bế và xem kỹ: Mẹ ôi! Đó là bộ “Hoàng Việt luật lệ đời Gia Long”, mỗi quyển có ấn chữ son “Khâm Sai Đại Thần”. Sau tôi tra cứu và hỏi thăm, gặp ông Cao Văn Sự Đốc phủ, từng biết ông Boscq, ông Sự cho tôi rõ, ông Boscq lãnh của thầy là Trương Vĩnh Ký bộ sách có chữ ấn son “Khâm Sai Đại Thần” này, vốn là sách quý do nhà binh Pháp lấy được nơi đồn Khải Tường của đại tướng Nguyễn Tri Phương, như vậy bà Boscq đã biếu tôi một bộ sách vô giá”, theo tự thuật của học giả Vương Hồng Sển.