Sự tham gia của UNESCO trong chương trình đã mở ra một hướng nhìn mới: cà phê không chỉ là sản vật kinh tế mà còn là một di sản văn hóa phi vật thể sống động, gắn bó với cộng đồng và mang tầm vóc quốc tế.
Hội thảo thu hút hơn 200 đại biểu, gần 70 tham luận xoay quanh các góc độ từ kinh tế, xã hội, nhân học, văn hóa đến công nghệ chế biến và phát triển bền vững. Những phân tích về vai trò của cộng đồng Tây Nguyên - chủ thể gìn giữ “Tri thức trồng và chế biến cà phê Đắk Lắk” - nhấn mạnh đây là một di sản đa tầng giá trị, kết tinh tri thức và kỹ năng truyền đời, có khả năng thích ứng trong bối cảnh toàn cầu hóa. Nhiều chuyên gia quốc tế cũng chia sẻ nghiên cứu của họ về văn hóa cà phê ở Đài Loan, Trung Quốc hay các đô thị châu Á, cho thấy cà phê đã trở thành không gian biểu tượng nơi cộng đồng kiến tạo bản sắc và đối thoại văn hóa.
 |
Ông Jonathan Baker – Trưởng đại diện của Văn phòng UNESCO tại Việt Nam đánh giá cao tâm huyết, tri thức và kinh nghiệm của chính quyền địa phương, các nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng trong nỗ lực đưa cà phê Đắk Lắk trở thành niềm tự hào văn hóa, phát triển bền vững. |
 |
Trải nghiệm Thiền cà phê, một phương thức thực hành Cà phê Đạo, bà Vanusia Nogueira - Tổng giám đốc Tổ chức Cà phê thế giới (ICO) - cho rằng: “Chưa bao giờ nghĩ rằng cà phê lại được thưởng thức rất nghệ thuật và đầy triết lý như cách sáng tạo của Trung Nguyên Legend”. |
Trong bức tranh chung đó, Đắk Lắk – thủ phủ cà phê Việt Nam - được nhìn nhận như không gian văn hóa đặc sắc, nơi tri thức bản địa được bảo tồn tự nhiên, nơi một tách cà phê trở thành cầu nối cộng đồng. Tháng 3/2025, “Tri thức trồng và chế biến cà phê Đắk Lắk” đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, và hội nghị lần này là bước quan trọng hướng tới việc xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO ghi danh vào Danh sách Thực hành tốt trong bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
UNESCO đánh giá cao tầm nhìn, nỗ lực và sự kiên trì của địa phương, chuyên gia và cộng đồng. Đại diện UNESCO tại Việt Nam, ông Jonathan Baker, nhấn mạnh rằng đây là sáng kiến kịp thời không chỉ giúp Việt Nam định vị bản sắc văn hóa mà còn mở ra cơ hội phát triển bền vững, lan tỏa giá trị ra thế giới. Trong bối cảnh nhiều thực hành liên quan đến cà phê như nghi lễ cà phê Ethiopia hay truyền thống cà phê Ả Rập đã được ghi danh, Việt Nam đứng trước cơ hội lớn để đưa di sản cà phê vào bản đồ văn hóa toàn cầu.
Từ những phân tích này, có thể thấy ngành cà phê Việt Nam đang chuyển dịch từ mô hình “kinh tế hàng hóa” sang “kinh tế văn hóa cà phê”, nơi giá trị được tạo ra không chỉ bằng sản lượng mà bằng bản sắc, tri thức và các thực hành cộng đồng. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với xu thế phát triển bền vững mà UNESCO thúc đẩy.
 |
Hoa hậu Tiểu Vy, Hoa hậu Liên lục địa Bảo Ngọc, Á hậu Hoàng My đồng hành cùng hàng ngàn người dân địa phương và du khách tôn vinh cây cà phê tại Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột. |
Hợp tác UNESCO – SOVICO: Gợi mở con đường mới cho di sản và sáng tạo Việt Nam
Từ diễn đàn cà phê, một câu hỏi được đặt ra: Việt Nam có thể tận dụng các quan hệ hợp tác chiến lược để đưa những di sản sống như cà phê phát triển xa hơn? Trong số các đối tác đồng hành cùng UNESCO tại Việt Nam thời gian qua, SOVICO nổi lên như một tập đoàn có định hướng lâu dài gắn kết giữa văn hóa - du lịch - đổi mới sáng tạo.
 |
Lễ ký kết Khung thoả thuận hợp tác giữa UNESCO vầ SOVICO giai đoạn 2025 – 2035. |
Nếu đặt di sản cà phê vào chiến lược phát triển văn hóa bền vững, mối quan hệ hợp tác giữa UNESCO và SOVICO có thể mở ra nhiều hướng tiếp cận mới. SOVICO đang phát triển các hệ sinh thái du lịch - hàng không - đô thị thông minh; UNESCO chú trọng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa gắn với cộng đồng. Khi hai nguồn lực này đồng hành, những không gian văn hóa mới - từ bảo tàng, đường bay trải nghiệm, hệ sinh thái du lịch văn hóa, đến các sự kiện sáng tạo quốc tế - đều có thể trở thành nền tảng để lan tỏa các giá trị Việt Nam.
Một hợp tác bài bản có thể hỗ trợ quá trình xây dựng và quảng bá hồ sơ di sản ra quốc tế; tạo môi trường thực hành sáng tạo cho nghệ nhân, nông dân, nhà nghiên cứu; thúc đẩy du lịch dựa vào di sản; và mở ra mạng lưới kết nối văn hóa - kinh tế sáng tạo rộng hơn trong khu vực. Cũng từ đó, những câu chuyện như “Cà phê Đắk Lắk - Di sản sống của Việt Nam” có thể được kể theo cách hiện đại, hấp dẫn, tiếp cận với công chúng toàn cầu.
Giữa bối cảnh Việt Nam đang hướng tới xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, sự đồng hành giữa UNESCO và SOVICO hoàn toàn có thể trở thành bàn đạp để các giá trị bản địa như cà phê vượt ra ngoài phạm vi nguyên liệu nông nghiệp, trở thành tài sản văn hóa, nguồn lực sáng tạo và cầu nối quốc tế.
Hội nghị về cà phê lần này vì thế không chỉ là nơi tổng kết tri thức, mà còn là điểm khởi đầu cho những suy nghĩ mới: về di sản, về sáng tạo, và về khả năng Việt Nam bước mạnh mẽ hơn trên bản đồ văn hóa thế giới.
